даҕ. Үүккэ мыйгынныыр, үүт курдук дьүһүннээх. ☉ Наподобие молока, как молоко
Ньээм от ортото көҥдөй, быһа тартахха үүттүҥү убаҕас тахсар. МАА ССЭҮү

көр үүт-аан
Иччитэх уулусса үрдүнэн хаар ытыллара, дьиэлэр аҥхарыспыт ааннарын-үүттэрин уонна хаппыт эҥин эрбэһиннэри саба бүрүйэ, бүөлүү түһэрэ. Ч.Айтматов (тылб.). Аҕыс аҥаары ааһыыта — Аанүүт аһылынна — Үлэ күнэ саҕаланар, Үлүмнэһии бөҕө буолар. Күннүк Уурастыырап
Дьүүлүн-дьүһүнүн сүгүн да өйдөппөтө. Аанын-үүтүн аанньа да аспата, Киэлитин-ньэмиэтин Ситэ да биллэрбэтэ. С. Зверев

I
аат. Үүтүнэн иитээччилэр уонна дьахтар саҥа төрөөбүт оҕолорун эмтэрэллэригэр эмиийдэригэр үөскүүр маҥан өҥнөөх убаҕас. ☉ Белая жидкость, выделяемая грудными железами женщин и самок млекопитающих для вскармливания младенца, детёныша, молоко
Тыый, доҕоор, аччыктыахпыт диэтэҕиҥ дуу? Ол аҥаардас ынах үүтүнэн эрэ олоруохпут дуо? Күндэ
Сытынан дыргыйар Сылаас үүт барахсан, сыыйылла тыгыалыы, Күүгэнэ күрүлээн, Күүгүнүүр тыаһыттан Күндүнү булбаппын. Күннүк Уурастыырап
Ол тоҕо ити эрэйдээҕи өлөрдөҥүй? Улаатан төрөөтөҕүнэ үүтүн иһиэҥ буоллаҕа дии. Н. Түгүнүүрэп
♦ Үүт тураан — туох да кыһалҕата суох, олус чуумпу (олох). ☉ соотв. тишь да гладь
Үүт тураан үчүгэйдик олордулар. ПЭК СЯЯ
Үүт тураан олохтоох ыал. НАГ ЯРФС II
Үүт тураан олохторун аймаатылар. «ХС». Үүт турааннык — туох да кыһалҕаны билбэккэ, аймалҕана суох чуумпутук (олор). ☉ Совершенно спокойно, тихо, мирно (жить)
Үчүгэйэ диэн биллэн турдаҕа дии — ойоҕун, оҕолорун кытта дьиэтигэр-уотугар этэҥҥэ, үүт турааннык олоруута. Күннүк Уурастыырап
Үүтүн тохпут оҕо курдук көр оҕо. [Алааппыйа:] Тукаам, тоҕо үүтүн тохпут оҕо курдук буоллуҥ? А. Софронов
Оҕонньор эмискэ, үүтүн тохпут оҕо курдук, куру-кэри туттан, кутаа аттыгар кэлэн хоҥкуллан турда. Софр. Данилов. Үүтүнэн ииктиир, этинэн саахтыыр — элбэх үүттээх, төрүөхтээх (ынаҕы этэргэ тут-лар). ☉ Молочная и плодовитая (о корове)
Хараххар үүт ыгыахтара (эн хараххар ким да үүт ыгыа) суоҕа көр харах. Кинээс Дьаакып биһикки харахпытыгар ким да үүт ыгыа суоҕа. А. Софронов
Кыһалҕалаах күммүтүгэр биһиги харахпытыгар үүт ыкпыккыт суоҕа. Суорун Омоллоон
Кийиит оҕобут диэн хараххар үүт ыгыахтара суоҕа. М. Доҕордуурап
◊ Үүт анна — үрдэ (сүөгэйэ) холбуллубут эбэтэр сэппэрээтэрдэммит үүт. ☉ Молоко после снятия сверху сливок или удаления из него жиров сепаратором, обрат
Оҕустар туруктара үчүгэй. Нуормалаах аһылыктарын таһынан гидропоннай үүнээйини сиэтэллэр. Үүт аннын иһэрдэллэр. «Кыым». Үүт көлүйэ фольк. — олоҥхоҕо айыы аймахтара, үрдүк айыылар сөтүөлүүр үүт күөллэрэ. ☉ В олонхо: молочное озеро, в котором купаются высшие божества
«Биһиги сөтүөлүүр үүт көлүйэбитигэр сөтүөлээн, суунан, салгылаан кэл», — диир эмээхсин. Саха фольк. [Хотун] Хонуу биитин курдук хонолдьуйан-хотолдьуйан, Үрүмэтийэн көрбөт Үүт көлүйэтигэр киирэн, Умсаах кус курдук Умсан таһыгыраата. П. Ойуунускай
Үүт кэрэ көр кэрэ. Быгык Хантаха ыһыахха үүт кэрэ аты миинэн кэлбит. Саха сэһ. I
Өйдүүр инигин, Онно үүт кэрэ атыгар бүк түһэн, Дьэбдьиэйэ көтүтэн кэлбитин. Н. Босиков. Сахалар түҥ былыр үрүҥ күҥҥэ тэҥнээх Үрүҥ Айыы Тойоҥҥо анаан үүт кэрэ маҥан аты уматаллара үһү. КДЬА. Үүт умуһаҕа — ыаммытынан үүтү сойута (үрүт туруора) уурар оҥкучах. ☉ Погреб для хранения молочных продуктов
Оҕонньор үүт умуһаҕа хастар, хатыҥынан хаһыы мааччах оҥостор, биирдии буут истээх үс улахан туос ыаҕаһы тиктэрэр. Н. Неустроев
Остуоруйаҕа ойуулуулларын курдук, бур-бур буруолаах буор балаҕан ытыс саҕа тиэргэнигэр Тыаһыт ийэтэ, Маайа, үүт омуһаҕын таһыгар чабычахтаах үүтүн холбуйа турара. Л. Попов
Үүт сыата көр сыа. «Бэйикэй, күннээн эриҥ, үүккүт сыатын бырыһыана намыһах буоллаҕына, тугу хоргутуоххутуй, биллэртиэм», — диирэ Гера. П. Аввакумов
Үүт сыата — бородууксуйа табаарынай сыаннаһын сүрүн көрдөбүлэ. «Кыым»
Кини ынаҕы ыырыгар бастаан икки илин эмиийин, онтон икки кэлин эмиийин тардыалыыр. Маннык ньыма үүт сыатын үрдэтэрин наука быһааран турар. ҮБНьТ. Үүт- тээх от — үүт курдук үрүҥ өҥнөөх дьааттаах симэһиннээх от үүнээйи. ☉ Молочай двуцветный. Чуолаан ыллахха, үүттээх от иирии, арамачыыс, илиистик курдук ыарыылары, ону тэҥэ тирии үөнүн, ыарыылаах чэри уонна араас мэҥи эмтииргэ туттуллар. МАА ССКОЭ. Үүтүнэн иитээччилэр зоол. — оҕолорун эмиийдэрин үүтүнэн аһатан, улаатыннарар харамайдар. ☉ Животные, вскармливающие детёнышей своим молоком, млекопитающие
Үүтүнэн иитээччилэр тоноҕостоохтор кылаастарын ордук уустук оҥоһуулаахтара. ШВФ З
Хайа баҕарар үүтүнэн иитээччилэр сүрэхтэрэ түөрт хаамыралаах: икки ытарҕалаах, икки кутуйалаах. ББЕ З
Үүтүнэн иитээччилэр бөҕө уонна имиллэҕэс тириилээх буолаллар. «ББ». Үүт үрдэ — ыаммытынан үүт умуһахха хонон тымныйдаҕына, үрдүгэр мунньуллар сүөгэйэ. ☉ Сливки на цельном молоке, охлаждённом в прохладном месте (напр., в погребе)
Үүт үрдүн холбуйан сарсыарда аайы ийэлэрэ күөрчэх ытыйара. У. Нуолур
Көрүүй, ийээ, билигин даҕаны Кыынньар кымыһын уохтааҕын сөхтүм, Үрүҥ илгэни түстээри аны Үүтүҥ үрүтэ элбэҕин көрдүм. И. Егоров
др.-тюрк., тюрк. сүт
II
аат. Тугу эмэ курдаттыы тахсар эбэтэр анаан хаһан оҥоһуллубут хайаҕас, дьөлөҕөс. ☉ Дыра, проём или специально сделанное в чём-л. отверстие. Куонньай үүтэ
□ Даарыйа эмээхсин Микиитэлиин кыттыгас халандаар хаптаһыннаахтар
Хаптаһыннарын ортотунан сэттэ төгүрүк үүт кэккэлэспит: ол нэдиэлэ хонуктара. Амма Аччыгыйа
Кынчаайап сиэрдийэни суллуу суора-суора, Остуолба үүтүгэр симэр. С. Васильев
♦ Барар сирэ (барыахха) баҕана үүтэ, кэлэр сирэ кэлии үүтэ буолла көр баҕана
Барар сиргит баҕана үүтэ буолан бараннын, кэлэр суолгут кэлии үүтэ буолан бүөлэннин. Н. Якутскай
Барар сирэ баҕана үүтэ буолан, кэлэр сирэ кэлии үүтэ буолан санаа бөҕөҕө түһэн олордоҕуна. аны ааны тоҥсуйан дирбийдилэр. Р. Кулаковскай
Үүттээх өттүктээх, аһаҕас сарыннаах киһи көр аһаҕас. Үүттээх хайаҕаскынан өйдөөн иһит — сэттэ үүккүнэн ситэри иһит диэн курдук (көр сэттэ). Сааба, бэйэ, мээнэ чаабырҕаама, дьон сиэрдээҕи этэрин үүттээх хайаҕаскынан өйдөөн истэр буол. Д. Очинскай. Үүт харахха — оруобуна, сөрү-сөпкө. ☉ соотв. не в бровь, а в глаз
Оҕонньор барахсан бу тойооску маннык буолуоҕун үүт харахха да этээхтээбит эбит. И. Федосеев
[Дьэргэ] «Оо, кырдьык, соҕотохто холорук туран, хаары өрө ытыйан эрдэҕинэ, ууга эрэ баар буолан хаалбыппыт», — диэбитин итэҕэйэннэр, ойуун үүт харахха көрбүтүн сөхтүлэр. «ХС»
Тэҥн. уот харахха. <Икки> хараҕын үүтэ көстүбэт (хараҕа көстүбэт) буол (буолла) көр көһүн. Ааныс соһуйда, туох да сүрдээхтик киҥэ холунна. Икки хараҕын үүтэ көстүбэт буолла. Күндэ
«Чэ, ээх, аргыый бэлэстэт!» — Ира кыһыытыттан хараҕын үүтэ көстүбэт буолла. А. Фёдоров
◊ Үүт бүтэй көр бүтэй II
Ити кэннэ бу турар оҕо киһи аата-суола кимий диэтэххинэ, Үс үүт бүтэй үрдүнэн көстөр Үрүмэччи маҥан аттаах Үрүҥ Уолан диэн ааттаах киһи буолар. Ньургун Боотур
Бэйэтин кыанар киһи этэ. Үс үүт бүтэйи оонньуу-күлэ тайаммакка эрэ ыстанан дэгэс гынара. «ББ»
Үүт им көр им II. Алта хаардаах маҥан ат, уҥа кулгааҕар үүт имнээх. «ХС»
Үүт күрүө көр күрүө. Үүт күрүө ааныгар бороҥ ырбаахылаах, эмиэ оннук өҥнөөх хортууһу иҥнэри тардыммыт киһи кэлэн тохтоото. А. Сыромятникова
др.-тюрк., тюрк. үт, үд

аат. Туохха эмэ киирэргэ туох баар аһыллар-сабыллар барыта. ☉ Все ходы и выходы чего-л.
Ол баҕайы үүтэ-аана биллибэт үтүмэн мунаах холлороонноох киэҥ уораҕайга ордууланан олорор эбит. Саха фольк. Иитэсаҕата, үүтэ-аана биллибэт киэҥ нэлэмэн дойду буолла. «ХС»
♦ Үүттээх-ааннаах киһи — ааннаахүүттээх киһи диэн курдук (көр аан- наах-үүттээх). Үүтү-ааны барытын билэр — киириилээх-тахсыылаах, сытыыхотуу, барыны-бары билэр-көрөр киһи. ☉ Человек, знающий все ходы и выходы, проныра
Иванов үүтү-ааны барытын билэр киһи, кыһаллыма, хаайтарыа суоҕа. «Чолбон». Үүтүн-аанын булбат — хайдах да буолуон билбэт (туох эмэ кыһалҕаҕа ылларан баран). ☉ Не знать, как выйти из трудного положения
Кулаковскай ойон турар, туох да үүтүн-аанын булбакка олорбут эписиэрдэр эмиэ сүргэллэ түһэллэр. Н. Якутскай. Үүтэ-аана суох киһи — амараҕа суох, тоҥ сүрэхтээх киһи. ☉ Бездушный, нечуткий человек (букв. человек без входов и выходов).

сыһ. Оруобуна, туох да атына суох биир, үүт-үкчү. ☉ Совершенно точно, один в один, точь в точь
Ытык сэргэтин да оҥоһуута барытын киэнэ үүт-маас буолбат эбит. Багдарыын Сүлбэ
Борокуоппай ол чабырҕаҕы үүт-маас сүһэн ылан, дьонтон эмиэ биир туспа сэҥээриини ылара. ДьДьДь

аат. Үрүҥ ас уопсай аата. ☉ Общее название молочных продуктов
Үүт-сүөгэй дэлэйэр Үтүө да күннэрэ үүннүлэр. С. Данилов

сыһ. Оруобуна ким, туох эмэ курдук, туох да уратыта суох. ☉ Точь-в-точь, один в один
Өрүүсэ, эн бүгүн үүт-үкчү аҕаҥ, курдук буолбуккун. Анньыыска сыта да эйиэхэ хаалбатах. А. Сыромятникова
Атахтарыҥ үкчү көҕөн курдуктар. Уонна эн үүтүкчү көҕөн курдук саҥараҕын ээ, — диэн киһибин көнньүөрдэ сатаатым. Т. Сметанин

аат. Үрүҥ ас, үүт аһылык (үксүгэр үүт аннын, бөлөнөҕүн о. д. а. этэргэ). ☉ Молочные продукты (обычно обрат, кислое молоко и т. п.)
Үүккэ-хаарга баҕалаах Үгүс кыра тыынньалаах, Кырыымчыктык олорор Кыһалҕалаах дьахталлар Хайа эмэ ынахпыт Хамсатаарай, баҕар, диэннэр, …… Кэтиир-маныыр буоллулар. Күннүк Уурастыырап
Били тута биэрэр үбүн кыра чэй, табах сыыһынан, буотараҕынан, үүтүнэн-хаарынан, торучча ылбыт бурдугунан, олору барытын иккилии сыананан биэрэн толорон истэ. Бэс Дьарааһын
Пиэрмэ үүтүн-хаарын үрдүгэр аһатан-сиэтэн, төлөһүтэн, ол [сибиинньэ] оҕолорун аны күһүн туттарар гына улаатыннаран тиэрдиэхтээх. В. Яковлев

аат. Туохтан эмэ быыһанар суол. ☉ Выход из тупикового состояния
Туох ааттаах үлүгэрэй, ама да буолтун иһин, туох эмэ үүт-хайаҕас син баар ини! И. Гоголев
«Үүт-хайаҕас баара биллибэт», — оҕонньор санаарҕаан бүк түһэн олордо. «ХС»
♦ Үүт-хайаҕас бул — күчүмэҕэй ыарахан балаһыанньаттан тахсар, быыһанар суолу бул. ☉ Найти выход из затруднительного положения
Дьыаланы хайдах тэрийэргэ үүт-хайаҕас була, суолиис тобула, оҕонньор куораттаабыта. Күннүк Уурастыырап
Урут өр сыл холкуоска бэрэссэдээтэлинэн сылдьыбыт буолан, сорох эдэр дьоннордооҕор үүтүхайаҕаһы булан сылдьарбын холкуос дьаһабыллара билэллэр. С. Ефремов. Үүт-хайаҕас көстүөҕэ кэпс. — син биир быһаарыллыа, туох эмэ тобуллуо (ханнык эмэ уустук боппуруос, кыһалҕа туһунан этэргэ). ☉ Выход всё равно найдётся (напр., в решении какой-л. проблемы — букв. отверстие-щель найдётся)
Санааҕытын түһэримэҥ, үүт-хайаҕас көстүөҕэ. НАГ ЯРФС II. Үүтэ-хайаҕаһа бүөлэннэ — барар-кэлэр сирэ суох буолла, муҥур уһукка тиийдэ. ☉ Попал в безвыходное положение
Ыстапаан үүтэхайаҕаһа эбии бүөлэнэн истэ. И. Никифоров
Ити үлэни тэрийиини улахан кэпсэтиинэн, айдаан бөҕөнөн ситистиҥ дии. Утарсыбыт дьонноруҥ төһө да үүттэрэ-хайаҕастара бүөлэнэн сөбүлэспиттэрин иннигэр, кинилэр кэтэх санаалаах буолуохтара. В. Протодьяконов
Ол эрээри үүтэ-хайаҕаһа бүөлэнэн, синигэр түһэн саалаҕа ааста. «ХС»

I дыра, отверстие, скважина; үүт күрүө (или бүтэй ) столбовой забор # хараҕын үүтэ көстүбэт буолла он очень рассердился, разгневался, он вышел из себя.
II молоко; буспут үүт кипячёное молоко; ыаммытынан үүт свежее молоко; парное молоко; сүөгэйдэммит үүт снятое молоко; ынах үүтэ коровье молоко; таба үүтэ оленье молоко; биэ үүтэ кобылье молоко; бороһуок үүт сухое молоко; үүтүнэн иитээччилэр зоол. млекопитающие; үүтүн тохпут оҕоҕо дылы погов. как ребёнок, проливший своё молоко (говорится о человеке, упавшем духом из-за пустяка) .

точь-в-точь, вылитый; үүт-үкчү тураах курдук точь-в-точь ворона; кыыс үүт-үкчү ийэтин курдук девочка вылитая мать.

n . hole

п. milk