туохт.
1. Туох эмэ билиини, сатабылы ыл, иҥэрин, үчүгэйдик сатыыр, оҥорор буол. ☉ Усваивать какие-л. знания, навыки, учиться
Хабырыыс үөрэниэн олус баҕарара да, үөрэнэр кыаҕа суоҕа. Н. Якутскай. Оҕолор сөҕөн аймалаһа түстүлэр: «Бу Петя хаһан харбыырга үөрэммитэй?» М. Доҕордуурап
Кыра эрдэхпиттэн бултуурга үөрэммитим. В. Протодьяконов
[Варвара:] Этэҥҥэ олоробут, оҕом да үчүгэйдик сылдьар, үөрэнэр. С. Ефремов
2. Тугу эмэ билэҥҥин, сатааҥҥын атыҥыраабат, ороһуйа көрбөт буол. ☉ Привыкать, приучаться к кому-чему-л.
Кини хоту дойду олоҕор, дьонугар үөрэнэн хаалбыт. Н. Якутскай
Соҕотоҕун олоро үөрэнэммин, бу дойду тыаһын-ууһун, түбүгүн сөбүлээбэппин, төбөм кытта куугунаан барарга дылы. Н. Габышев
Молтой ытын хаһан да сылааска киллэрбэт, мэлдьи таһырдьа, тымныыга тутара. Оннукка ыт үөрэнэн хаалааччы. И. Федосеев
△ Тугу эмэ гынары атыҥыраама, үөрүйэхтээх буол, үөрүйэхтэн (хол., илиини, атаҕы этэргэ). ☉ Приучаться, вырабатывать навык делать что-л. (напр., о руках, ногах)
Сүөһүлэрэ арыый сыһыйдылар. Илиитэ да үөрэнэн барда. А. Фёдоров
Хараҥаҕа үөрэммит харах, эмискэ сырдыгы көрдөҕүнэ, маҥнай утаа сырдык тулатынааҕыны ыраастык көрбөт. Т. Сметанин
Атаҕыҥ үөрэммиччэ, өтөр-өтөр, бу диэки тиэстэр буолан эрэҕин ээ! М. Доҕордуурап
Эппит үөрэнэн, сынньаммакка кудуччу охсобут. С. Маисов
◊ Кэтэхтэн үөрэн көр кэтэх
Аны кинилэр бэйэлэрин идэлэринэн үрдүк үөрэх киэһээҥҥи эбэтэр кэтэхтэн үөрэнэр салаатыгар тута киириэхтэрин сөп. «Кыым»

туохт. Ис-искиттэн улаханнык үөрэн туран кэпсэт-ипсэт, көрүдьүөстэн. ☉ Смеяться, балагурить, радуясь от всей души
Бу илин тыа саҕатыгар Михаил Семенович ситэн ааспыта. Быһа күлбүтэ-үөрбүтэ сүрдээх. Амма Аччыгыйа
«Чэ, сөп, айанныыбын», — диэтэ Семен Иванович, туох эрэ үчүгэйтэн, үөрүүлээхтэн сэргээбит курдук күлэн-үөрэн. Т. Сметанин
Эйэ таптал эппэтэ, Эҕэрдэлии эйээрэ турдаҕына, туойдаҕына, Хайдах күлүөм-үөрүөм суоҕай? Хайдах ыллыам-туойуом суоҕай? А. Абаҕыыныскай

I
туохт. Туохтан эрэ санааҥ олус астынан, дуоһуйан, көтөҕүлүн, дэбдэй. ☉ Радоваться
Һа, аны кус кэһиилээхтэр, бу үөрдэхпин! Амма Аччыгыйа
Сурук тутар үчүгэйиэн! Чэпчии, үөрэ түһэҕин. П. Тобуруокап
«Үөрэ истиэх тустааххын, Үлэлиэҕиҥ!» — диэн тылы, Үөрэ этиэх тустааххын «Үлэлиибин!» — диэн тылы. С. Данилов
«Хата, оҕом Аанаҕа дьукаах түбэспититтэн үөрэ олоробун», — диэтэ Мавра. М. Доҕордуурап
ср. др.-тюрк. өгир, өгүр ‘радоваться’
II
аат.
1. Биир көрүҥнээх көтөр, сүүрэр элбэх буолан сылдьар бөлөҕө. ☉ Группа животных, птиц, насекомых одного вида: стадо, стая, табун, косяк, гурт. Хаас үөрэ. Үрүмэччи үөрэ
□ Чооруос халыҥ үөрэ ирбинньиктэнэн ааһа көттө. Амма Аччыгыйа
Арҕаа толоон түгэҕэр ньирэйдэр хойуу үөрдэрэ буралла сырсаллар, мэҥирээн эйээрэллэр. М. Доҕордуурап
Уруккута эбитэ буоллар, манан, арай, үөр балыктар сэллээн ааһыа эбиттэрэ буолуо. В. Яковлев
Дэриэбинэ таһыгар дьэллик ыт үөрэ үөскээн, куобах оҕотун, бэйэтин да күүскэ тутар. ПАЕ КБАТ
△ Ханнык эмэ үөртэн биир чилиэнэ (хол., атыыр үөрүттэн). ☉ Член, особь стада, табуна, косяка, стаи. Атыыр тоҕус үөрэ. Отучча үөрдээх мороду
□ Чэлгийэн көстөр күөх хотоол нөҥүө өттүнээҕи сырыынньа томторго холкуос дуул атыыра отучча үөрүнүүн таалалаан тураллар. М. Доҕордуурап
2. көсп. Өстөөх дьон бөлөҕө. ☉ Вражеская банда, орда, свора
Өссө сэрии буоллаҕына, Өстөөх саба түстэҕинэ — Көҥүл, дьоллоох олохпутун Көмүскэһэ барыахпыт, Күөмчүһүттэр үөрдэрин Күдэн гынан эһиэхпит! Күннүк Уурастыырап
Фашист үөрүн күлгэ көмөн, Көҥүл күнэ оонньуо. Эллэй
◊ Атыыр үөрэ көр атыыр II
Үс атыыр үөрүн аҕалан далга хаайталаан кэбиһэр. Суорун Омоллоон
Туобуйа баай улахан хара тураҕас атыырын үөрэ Хатыҥ үрэх эҥээригэр хаһан аһыы сылдьар. Н. Павлов
ср. др.-тюрк. үгүр, тат. оер, алт. үйүр, үүр ‘стадо, табун, стая’
III
аат., миф., эргэр. Былыргы сахалар итэҕэллэринэн, куһаҕаннык өлбүт эбэтэр өлөн баран хараллыбатах киһи кута илэ абааһы буолан сылдьыыта. ☉ По поверьям якутов: превращение души покойника, не нашедшей успокоения, в үөр — злого духа, который причиняет живым всякие беды и несчастья
Бахсы тойоно Дьэллэҥэй кинээс кэнники үөр буолан Болугур айыытын, Алтан айыытын, Мэлдьэхси айыытын, Игидэй айыытын кытта бииргэ аттаах, аарыктаах, хоболоох, чуорааннаах илэ сылдьар аттаах буолар этэ. Саха фольк. Былыр бу бабаарынаҕа түөрт булчут быстаран өлбүттэрэ үһү. Үөрдэрэ билиҥҥэ дылы илэ сылдьар дэһэллэр. Суорун Омоллоон
«Харатаайаптаах моҥнон өлбүт кыыстара Маайа үөр буолан сылдьарын көрбүттэр», — диэн кэпсээн тарҕанна. Н. Якутскай
♦ Үөрэ ытаан ааһар эргэр., миф. — былыргы саха итэҕэлинэн, өлбүт киһи үөрүн (дууһатын) абааһылар кини тыыннааҕар сылдьыбыт сирдэринэн кэритэллэр. Үс хонук иһигэр кэритэн бүтэриэхтээхтэр, ол иһин ыксатан таһыйаллар, онтон өлбүт киһи үөрэ ытыыр. Үөр ытаан ааһара кулгаах чуҥкунуурунан биллэр дии саныыллара. ☉ По древним верованиям якутов: после смерти человека злые духи заставляли его душу облетать в течение трёх суток все места, которые умерший посещал при жизни
Поторапливая, злые духи стегали душу умершего, отчего она плакала. Плач души умершего отдавался звоном в ушах кого-л.. Өлбөтөхпүнэ төгүрүк сылынан кэлиэҕим, өллөхпүнэ үөрүм ытаан ааһыаҕа, иккилээх оҕо саҕа барҕаҥ дьэс эмэгэт буолан этэ дьиэһийэн ааһыаҕа. Ньургун Боотур
Күһүҥҥү хараҥаҕа үөр хаас кылыкынаан ааспат, өлбүт киһи үөрэ ытаансоҥоон ааһар. И. Гоголев
ср. каракалп. үрей ‘призрак’, хүрей ‘привидение’

туохт. Улаханнык өрө көтөҕүлүн, олус үөр. ☉ Сильно радоваться, ликовать
Кини баара буоллар, иккиэн төһө эрэ үөрэр-көтөр этибит. Софр. Данилов
Дьон-сэргэ мустубута, үөрбүтэ-көппүтэ диибин диэн! Н. Заболоцкай
[Маайыс:] Оҕолор бары үөрэкөтө үлэлии сырыттахтара. С. Ефремов
Үөрбүт-көппүт харахтара алмаастааҕар кэрэтик мичээрдииллэр. И. Данилов

аат., сөбүлээб. Ким эмэ тугу эмэ гынарыгар, тугунан эмэ дьарыктанарыгар куомуннаахтара, кыттыгастара. ☉ Сообщники, сопровождающие кого-л., примкнувшие к кому-л.
Хотунан-соҕуруунан тэлэкэчийбит Былас обургу үөрэ-сүүрүгэ элбэҕэр ким да мунаахсыйбат этэ. Е. Неймохов
Кумайан тойуга дуорааннанан, этэр тыла илбистэнэн, саҥарар саҥата саталанан, кутуран куйуһутан, үөрдэрин-сүүрүктэрин ыҥыртаан, абааһыларын арҕаран барда. И. Федосеев
Айылгылаах муудараһынан үөрүн-сүүрүгүн ханна да бычыгыраппакка баһылаан-көһүлээн илдьэ сылдьар тыа кырдьаҕас бөрөтүн курдук. А. Фадеев (тылб.)
♦ Үөр-сүүрүк тардыс (тардын) — биир санаалаахтаргын, куомуннаахтаргын мус, кыттыһыннар. ☉ Привлекать, завлекать своих сообщников, пособников, соучастников
[Бассабыык] хата билигин ханна эмэ тиийэн үөр-сүүрүк тардынан бэйэҕитигэр иһэр да буоллаҕына көҥүлэ. ХКК

туохт. Өрө көтөҕүллүүттэн санаа түһүүтүгэр диэри иэйиигэ барытыгар ыллар, барытын бил. ☉ Испытывать всю гамму чувств от радости до горести
Эһиги бииргэ үөрэн-хомойон, олох уһун суолун устун сиэттиспитинэн бардар бара туруоххут, мин эдэр доҕоруом. Амма Аччыгыйа
Үөрүнньэҥ аххан бэйэм Үөрбэккэ-хомойбокко сытыам баар, Хайа тааһын курдук, Хаппыт мутук курдук! С. Данилов
Кыргыттар дьону быыһынан пааркаҕа киирэн хааллылар — Дьокуускай куорат эдэр ыччата үөрбүт-хомойбут, этиспит-иллэспит, дьолломмут-сордоммут баар-суох пааркатыгар. Л. Попов

I 1) стадо; табун, косяк; стая; рой; үөр таба стадо оленей; атыыр үөрэ косяк лошадей; үөр туруйа стая журавлей; үөр бөрө стая волков; бырдах үөрэ комариный рой; балык үөрэ косяк рыб; 2) член, особь (стада, табуна, косяка, стаи); атыыр тоҕус үөрэ жеребец с девятью кобылами; 3) перен. орда, банда; клика; өстөөх үөрэ вражья орда.
II миф. ёр (1) злой дух; 2) душа покойника); үөр буол = превратиться в ёра # тыыннаах үөрэ он поразительно похож на родителя или родственника.

очень радоваться, ликовать; кини үөрбүт-көппүт ахан он очень обрадовался.

радоваться.

1) учиться, обучаться; заниматься; оскуолаҕа үөрэн = учиться в школе; 2) привыкать, приучаться; эрэйгэ үөрэммит он привык к трудностям.

v. to learn, study; үөрэт= v. to teach; үөрэх n. studies; үөрэтээччи n. teacher; үөрэнээччи n. student, pupil; үөрүйэх n. habit