үөрэҕэстээ диэнтэн төхт. көрүҥ. [Хатыыһы] ардыгар үөрэҕэстэтэлээн тууһууллар. Тумат

нееов. 1. что бытарыт, үлтүрүт, кыралаа; крошить хлеб курам кууруссаларга килиэптэ бытарыт; 2. кого-что, перен. (истреблять) үлтү сыс, үөрэҕэстээ; крошить неприятеля өстөөҕү үлтү сыс.

сов. 1. что үлтүрүт, кыралаа, бытарыт; искрошить кусок хлеба быһыы килиэби бытарыт; 2. кого, перен. разг. (изрубить) үлтү сыс, үөрэҕэстээ; искрошить врага өстөөҕү үлтү сыс.

үөрэҕэстээ диэн курдук
Буор сырай, бурҕалдьы сото, Сип-сибилигин Чэгиэн эккин сэймэктээммин, Үөл эккин үөллэҕэстээммин …… Ый бөҕө Ыһыаҕа гынан Ыһар күнүм кэллэ. Күннүк Уурастыырап

үөрэҕэстээ диэнтэн холб. туһ. Уһун уҥуохпутун Урусхал курдук Үлтү сынньыһан, Үтүө бэйэбитин Үөрэҕэстэһэ оонньуохпут баара дуо?! П. Ойуунускай
Байбааскы охтубут маһы суллуур, эрбиинэн үөрэҕэстэһэр. А. Фёдоров

сыһ.
1. Имэҥирэн туран. ☉ Пылая страстью, увлеченно
Днепр арҕаа эҥэригэр Саха сирин булан Илбистээхтик сэриилэһэр Саха туйгун уола. И. Чаҕылҕан
2. Туох эрэ кистэлэҥ күүстээхтик. ☉ Таинственно, с таинственной силой, страстно
[Тайахтар] илбистээхтик буугуначчы тыыналлар, дуолан агдалара улуу уус күөтүнүү хапсыҥныыр. И. Гоголев
Икки ураа лаҥкыр муоһун Илбистээхтик илгистээт, Үөрэҕэстии оонньуоҕун Үтүө доҕор быыһаата ээт! Р. Баҕатаайыскай. Тэҥн. иччилээхтик

туохт. Ордук табылын, хотоойу, кыайыылаах буол. ☉ Быть действенным, результативным, эффективным
[Кыһыл сэрииһит] Өстөөҕү үөрэҕэстиир Өһүөнүнэн өргөстөнөн, Ытарыҥ ылламсыйара, Табарыҥ тахсыыланара. Р. Баҕатаайыскай
Уулаах тойону утары күүстээх-уохтаах тылларынан аан бастаан саҥарыытыгар кини тыла-өһө ордук тахсыыламмытыттан уонна онно Доодороп тойон кыайан хардарбатаҕыттан эримсийэ санаата. Эрилик Эристиин
Поэт бу саҥа тахсыбыт кинигэтин аахпыт эрэ киһи кини лирикатын тиэмэтэ кэҥээбитин, тыла-өһө тахсыыламмытын билэр. «ХС»

үөрэҕэстээ диэнтэн бэй., атын
туһ. Ол айыылаахха [буомба эстиитигэр] Ойуур тыа ордуо дуо? Үгүс бэс Үөрэҕэстэнэн үлтүрүйдэ, Элбэх талах Имиллэн илдьирийдэ. С. Васильев
Илимнэрин уҥа курааҕар биир улахан соҕус, ортотунан үөрэҕэстэнэр сордоҥ иҥнэн сылдьарын арааран ылбыттара. Далан
Үөрэҕэстэммит били кыһан кырылатан, улахан тимир нэлэгэргэ өрөһөлөөн баран, амтанын билэн сэмээр сии-сии, кэпсэтии-ипсэтии салгыы барда. С. Маисов

үөрэҕэстээ диэнтэн дьаһ
туһ. Аар дьаалыбын, оҕолоор, Алаатыгарбын, оҕолоор... Үчүгэй ахан кыыстаах буолаҥҥыт, Үөһээ бөҕөнү үөрэҕэстэттэххит буоллаҕа. П. Ойуунускай
Аймахтара Кунгааҕа көнө саастаах үөл тиити булан кэртэрэр. Ол маһын суллатар, үөрэҕэстэтэр, хайыттарар. И. Егоров
Отут гаалаах сир тыатын үчүгэйин бэрэбинэҕэ, сиэрдийэҕэ уонна атын маһын уокка анаан дүлүҥнэтэн, үөрэҕэстэтэн холкуос солонор сирин таһыгар чөмөхтөппүтэ. АГГ СТК

I
туохт.
1. Уу (убаҕас) үрдүгэр көбөн таҕыс, ууга (убаҕаска) тимирбэккэ уйдар. ☉ Всплывать, выплывать на поверхность воды (жидкости)
Арыы үрдүгэр уу дагдайбат, кырдьык үрдүгэр сымыйа ыттыбат (өс хоһ.). Тыы [Оппоос хамсаабытыгар] түгэҕэ уу үрдүгэр дагдайан, сүүрүккэ оҕустаран устубутунан барда. В. Тарабукин
[Улитка] тыынарыгар уу үрдүгэр дагдайан тахсар. ББЕ З
2. кэпс. Улаат, торолуй, уой-тот (үөхсүү курдук тут-лар). ☉ Расти, жиреть, полнеть (употр. как бранное слово)
Бөлөнөххө мөскөйбүт, тарга дагдайбыт (өс хоһ.). Күн айыы оҕолоро Дагдайбыттарын тухары Далай акаарылар. П. Ойуунускай
[Таҥас сууйааччы:] Бэйэбэйэ, баҕаҕа дылы дагдайа сытыйан, оргууй! С. Ефремов
3. Сылааска туран аһыйан бүрүлүн, суорат буол. ☉ Закваситься, подвергнуться брожению. Үүт дагдайбыт
п.-монг. дэгдэ
II
дьүһ. туохт. Үллэйбит, улахан көстүүлээх буол. ☉ Казаться, выглядеть крупным, объемным, увеличиться в размерах
Оҕонньор сылгытын оччугуй аҥаара өлөн, көмүс да көдьүүһэ суох толооҥҥо дагдайан хаалбыт. Күннүк Уурастыырап
Чугастан көрдөххө, дагдайан сүр улахан хагдаҥ эһэ уҥуор киирэн турар. Н. Габышев
[Хабырыыс] хамсаабакка дагдайан турар. А. Сыромятникова
Ырааһыйаҕа балаакка таһыгар бөртөлүөт түһэн, дагдайан олорор. «ХС»
◊ Дагдайарын (дагдайбытын) тухары далай (даар) акаары (мэник) кэпс.- олус улахан уҥуохтаах, үскэл көрүҥнээх буолан баран, өйө-төйө суох киһи. ☉ Очень рослый и полнотелый, но глупый (человек)
Дагдайарын тухары далай мэник …… төрөөбүт төрүт уруугун миигиттэн түөстэрэҥҥин истиэххин баҕараҕын дуо? ПЭК ОНЛЯ I
Дагдайбытын тухары Далай акаарыны Үөрэҕэстии иликпинэ Үөһэ тур! П. Ойуунускай. Дагдайбытын тухары дагда - улахан уҥуохтаах, кэтит сарыннаах модьу эрээри, күүс-уох өттүнэн мөлтөх киһи. ☉ Рослый, широкоплечий, толстый, но физически слабый человек
Дагдайбытын тухары Дагда эбит диэн, Сэнии санаата, Сэгдэс гына түстэ. П. Ойуунускай