гл.
үөҕэр (үөх), мөҕөр (мөх)

көр сулуу
Онтон [Быттааны Сүөдэр] кынна хомойон, кыыһыран кэлэн, күтүөттээх кыыһын, атыы-сулуу ылбатаҕын иһин үөҕэн, мөҕөн, араастаан кыраан барбыт. МНН

Күргүйдээн үөх, мөх. ☉ Крикливо браниться, ругаться
Бэйэҕин бэйэҥ өрүһүн!.. — диэн харабыл начаалынньыга өһүөмчүлээхтик көбүөлэннэ. Индия кэпс. Ааһан иһэр киһи улаханнык көбүөлэнэн үөхсүбүтүгэр биирдэ тохтоотулар. И. Тургенев (тылб.)

сов. кого-что үөх, мөҕө түс, сэмэлээ.

туохт. Бэйэни атыттартан үрдүктүк саныыр буолан киэбир. ☉ Гордиться, возгордиться
Бэрдимсийэн, үөрэхтээҕимсийэн эппэппин, ааҕар, суруйар дьон, тыл эрэйиттэн дьулайбакка суруйдуннар, үлэлээтиннэр диэн этэбин. П. Ойуунускай
Эмээхсинэ Ааныс киһиргээбит дуу, бэрдимсийбит дуу курдук кыраттан сылтаан, үөҕэн-мөҕөн кэбиһэр буолара. И. Никифоров
Бэрт буолан баран, бэрдимсийиминэбин. Н. Лугинов. Тэҥн. киһиргээ, улаатымсый, улуутуй

туохт., кэпс. Кими эмэ араастаан куһаҕан тылларынан үөх, мөх. ☉ Бранить, ругать, проклинать кого-л.
Дьиэлээх хотун биир умнаһыт эмээхсини талаҕынан илиигэ, санныга сып гына охсо-охсо, мөҕөн таныйа турар. А. Фёдоров
Кини диэтэх киһи таныйартан, часкыйартан, баргыытыыртан атыны билбэт. ФЕВ УТУ
Уопсайынан, оҕону куһаҕан, ыарахан тылынан таныйан саҥарар аньыы. ПНИ ЭД
Кинини киҥнээх хотуна хайаларынааҕар да ордук таныйара. «ХС»
ср. др.-тюрк. тану ‘передавать, сообщать’

туохт.
1. Тугу эмэ түрдэстэн тахсарын курдук ыксары ас, түрдэһиннэр (хол., уу үрдүн). ☉ Колебать, зыбить что-л. (напр., поверхность воды)
Аллараа сөтүөлүүр күөлгэ оҥочолоох уолаттар сырсан оҥочолорун күөнүнэн уу килбэйэр иэнин түрдэрэллэр. Н. Габышев
2. көсп. Киһини улаханнык ыххай, ыктүүр. ☉ Напирать, наседать на кого-л., принуждать кого-л. к чему-л.
Дэлби үөҕэр-мөҕөр, ыҕарыйар, түрдэрэр. Саха фольк. Саллааттары мэнээк сир-буор сирэйдиигин, түрдэрэҕин, түүрэйдиигин. С. Никифоров
Кинилэр ким маннык кымньыылаан ыксатан, түрдэрэн үлэлэтэрин бэйэлэрэ да өйдөөбөттөр. Ф. Постников
ср. алт., кирг. түрт, уйг. түртмэк, карач.-балк. тюртерге ‘ткнуть, толкнуть, подтолкнуть’

I
чыыбырҕаа диэнтэн холб. туһ. Үөҕэллэрин-мөҕөллөрүн саамай сүрүн ис хоһооно: «Эһиги баҕас эмиэ норуот дуома буолаахтаан, төбөҕүтүн өрө көтөҕөн чыыбырҕаспыт буола-буолаҕыт» диэн этэ. Далан. [Аргыстай — дьахталларга:] Дьэ, мааны киһи баарына чыыбырҕаһан көрүҥ эрэ… Пьесалар-1956. Барабыайдар этиһэнайдаарсан чыыбырҕаһалларын, холууптар таптаспыт уоллаах кыыс курдук бүтэҥитик ботугураһалларын, тураахтар дьаалата суох дааҕырҕаһалларын истиэҥ. «ХС»
II
даҕ. Синньигэс куолаһынан быыстала суох саҥа таһаарар (хол., көтөрдөрү этэргэ). ☉ Издающий тонким голосом непрерывный гвалт (напр., о птицах)
Уутуттан уһуктан, Суон ойуур суугунуур, Үөр чыычаах мунньустан, Чыыбырҕас күөх хонуу. Эллэй
Ньырбачаан, кус-хаас чыыбырҕас күөлүгэр хайдах эһэ бултуурун көрө олорон, нухарыйан барбыта. Далан

туохт., кэпс.
1. Кимиэхэ эмэ кырбыах курдук туттан, ыга анньан кэл. ☉ Подступить, приблизиться к кому-л. вплотную, намереваясь ударить, побить
Дэлби үөҕэр, мөҕөр, ыҕарыйар, түрдэрэр. Суорун Омоллоон
Суон кулуба ыҕарыйда ордоотоон. И. Гоголев
Хобороос кыынньан, кыыһыран, ыҕарыйан кэллэ. А. Сыромятникова
2. Кими эмэ күһэй, тугу эмэ оҥортороору биитэр тугу эмэ ылаары ыгантүүрэн бар, күүскүнэн өттөй. ☉ Наступать, наседать на кого-л., принуждая к какому-л. действию, заставляя делать что-л. Аны ыҕарыйан ыларыҥ баар эбит ээ? П
Ойуунускай. — Ити дьааһыгы ас! Туруоҥ дуо, ас түргэнник? — диэн кинээс Балбаараны ыҕарыйда. Эрилик Эристиин
Саҥардыах да бокуойа суоҕа, бэстилиэтин остуолга ууран баран, туппахтыы олорбута. «Билин!» — дии-дии ыҕарыйбыта. «ХС»

побуд. от бат = II 1) вмещать, умещать, укладывать; бары таҥаһы бу суумкаҕа батардым всю одежду я уложил в эту сумку; 2) перен. разг. продавать, сбывать; аппын батарбытым я продал свою лошадь; 3) разг. не давать покоя, не давать житья, беспокоить; үөҕэн-мөҕөн батарбата он не даёт покоя своей руганью.