торумнаа диэнтэн холб. туһ. [Баһылай:] Оҕобун биэриэх буоллум, кэпсэтэн, торумнаһан бүттүбүт. А. Софронов
Сарсыҥҥы, өйүүҥҥү үлэбит туһунан торумнаспыппыт. С. Тарасов
Капитонов, ыал-ыалы кэрийэ сылдьан, ким ханна кыстыаҕын торумнаспыта ыраатта. С. Федотов

1. даҕ. Субу буола турар күннээҕи. ☉ Сегодняшний. Бүгүҥҥү үлэ. Бүгүҥҥү сорук. Бүгүҥҥү олох
   □ Мин дьиэбэр кэлэммин бүгүҥҥү кэпсэтиибин өйдүү, үөрэ сырыттым
   «Бүгүҥҥү түбэлтэни биһиги өссө кылаас мунньаҕар сиһилии дьүүллэһиэхпит», — диэтэ Сергей Петрович. Софр. Данилов
   Этиҥ астыа, сыллар ааһыахтара. Биһиги кырдьан олоруохпут, Бүгүҥҥү дьоруой — олоҥхо бухатыыра, Остуоруйа буолуо биһиги олохпут. С. Данилов
2. аат суолт. Буола турар күн. ☉ Сегодняшний день
   Бэтэрээнэн эттэххэ, бээһээҥҥиттэн бүгүҥҥү, Бүгүҥҥүттэн сарсыҥҥы Бүтэй ордо туруохтаах. Күннүк Уурастыырап
   Бэҕэһээтэ суох бүгүҥҥүнү Ол иһин хотон өйдөөбөккүн! Оттон сарсыны, өйүүҥҥүнү Бүгүнэ суох өтө көрбөккүн! Баал Хабырыыс

1. сыһ. Кэлэр сылга, биир сылынан. ☉ В будущем году, на будущий год
   Эһиил эмиэ көрсөргө үлэсиһэн кэбиһиэҕиҥ. Күннүк Уурастыырап
   Эһиил собуот тутуллуоҕа бу балааккаҥ оннугар. Баал Хабырыыс
   Кэлбитиҥ буоллар хаҥкылыырга үөрэтиэм этэ. — Чэ, эһиил үөрэтээр. Н. Лугинов
2. аат. суолт. Кэлэр сыл. ☉ Будущий год. Бу сонуогу эһиилгигэ хаалларбыттар. Эһиилгиттэн үрдүк үөрэххэ туттарсыам
   □ Сарсын эмиэ сарсыҥҥыны, Өйүүн эмиэ өйүүҥҥүнү, Эһиил эмиэ эһиилгини Күүтүөхтэрэ дьон бары, Күүтүөхтэрэ саҥаны. П. Тобуруокап. Эһиилигэр 1942 сыллаахха Эллэй бэйэтэ Сэбиэскэй Аармыйа кэккэтигэр ыҥырыллыбыта. Софр. Данилов
   ◊ Онно (онтон) эһиил (эһиилгэ диэри) — икки сылынан, икки сыл буолан баран. ☉ Через два года
   Кэтириис эһиил дуу, онно эһиилигэр дуу тиийиэхтээх. «ХС»
   Баҕар эһиил, баҕар онтон эһиил бу кыракый алаас куулатыгар турар өтөх сыыһын мин адьас даҕаны булуом суоҕа. В. Гаврильева. Эһиилгэ диэри — кэлэр сылга диэри. ☉ До будущего года
   Эһиилгэ диэри, өссө эһиилгэ диэри буолуохтун, туйгун суоппар уонна мин үтүө аргыһым. Н. Заболоцкай
   ср. уйг. эсэн ‘будущий год’, якут. ол ‘этот’, сыл ‘год’

аат.
1. Киһиэхэ ийэтин эбэтэр аҕатын ийэтэ. ☉ Мать отца или матери, бабушка
Маайа туспа нэһилиэккэ баран эбэтигэр иитиллэ сылдьыбыт. Н. Неустроев
Маппыайап үлэһиттэри эбэлэриттэн сиэннэригэр диэри билэр. Амма Аччыгыйа
Ол тумул кэтэҕэр Мин эбэм уҥуоҕа, Мөлдьөгөй үрдүгэр Умнуллан сыттаҕа. С. Данилов
Эльвира эбэтэ алта уончалаах да буоллар, сэнэх көрүҥнээх, толуу эмээхсин. Л. Попов
2. харыс т. Өрүһү, күөлү, дойдуну аатын эппэккэ, ытыктаан, харыстаан ааттааһын. ☉ Употребляется в знак почтительного отношения к какой-л. местности (напр., к реке, озеру, лесу, аласу), мать, матушка
Эбэлэрэ — киэҥ, холку Талба өрүс — балаҕаннарын аннынан тэлгэнэ, нэлэһийэ уста сытар. Амма Аччыгыйа
Төп-төгүрүк, дьэп-дьэҥкир Мэндээрики эбэтэ бу айгыстан көһүннэ. Н. Заболоцкай
Налбыһахпыт күтүөтэ, Окко быйыл эрдэ киирэн, Нал эбэни бүгүн кэлэн, Охсон тэлэ сылдьар этэ. Күннүк Уурастыырап
Сарсын үчүгэйдик өрүүсынньана түһэн баран, өйүүҥҥүттэн эбэтигэр, хара тыатыгар, тахсыа. «ХС»
◊ Хаар эбэ көр хаар
Хаар эбэ уонна хаххан Харахтара сааппыт ахан. Болот Боотур. Хайы сах хапкааҥҥа Хаар эбэ оннугар Муус дойду ырыаһыта Модун кыырт олорор. Доҕордоһуу т. Хос эбэ — киһиэхэ эбэтин эбэтэр эһэтин ийэтэ. ☉ Мать деда или бабушки, прабабушка
Көлүйэ кытыытыгар үрдүк кырдалга мин хос эбэм уҥуоҕа баара. «ХС»
Мин хос эбэм түбүгүрэ, Кыараҕас, ыллыгар бүдүрүйэ Олорбут алааһын иһигэр Тугу эрэ умнубуппун көрдүү тиийэбин. С. Гольдерова
ср. др.-тюрк. ава ‘мать’, тат. эби ‘бабушка’, нен. ханебцё ‘сова’