аат., түөлбэ. Кыра кутуйах. ☉ Мелкая мышь
Хоско туох эрэ хачыгыраата. Өндөс гынан иһиллээбитэ, мыычаар тугу эрэ кирэр эбит. Болот Боотур
Сордоҥ собону бултаһар, Саһыллар мыычаары барыыллар. «ХС»

даҕ. Арыый үрдүк, арыый өндөс. ☉ Чуть более высокий, рослый, чем кто-л. [Даайа] саһархайдыҥы соҕус, сып-сырдык, өйдөөх хараҕынан номоҕоннук унаарыччы көрбүт, төгүрүктүҥү сирэйдээх, арыый өгдөҕөр уҥуохтаах кыыс. Софр. Данилов

даҕ. Сиэнчэрдии соҕус. ☉ Смешанных кровей, метисоватый
Икки кыыстан арыый өндөһө, сиэнчэрдиҥи сырдык хааннааҕа, үрдүк хоҥоруулаах муруннааҕа — Катя Буллуукаба. С. Никифоров
Тырыбыынаҕа хара куудара баттахтаах, сиэнчэрдиҥи хааннаах эдэр киһи тахсар. «ХС»

кыһанмүһэн диэн курдук
Бэйэтэ кыһалҕата, наадата суох буоллаҕына, атын дьон иннигэр кыһаллар-мүһэллэр идэлээх. Болот Боотур
Харытын ньыппарынан, кыһаллан-мүһэллэн халыҥ дьыаланы ааҕа олорор киһи сэргэхтик өндөс гынна. Е. Неймохов
[Зверев] Саҥа ырыалары суруйтарарыгар төһө да кыһалла-мүһэллэ сатаабытын иһин, улаханнык эрэйдэнэр, ыарырҕатар этэ. Н. Заболоцкай

сыһ. Ньахчайа түһүөххэр диэри (хол., баттаа). ☉ Нареч
от ньахчай. Үрүлүйбүт үрүҥ көлөһүммүн Түөспэр мараччы көтөҕөн, харалыйбыт хара көлөһүммүн Санныбар ньахчаччы сүгэммин. С. Зверев
Кини, кыһыны быһа от тиэйбит, ньахчаччы элэйбит дүлүҥ сыарҕаларыгар олорбута. В. Титов
Киэскэ кыратык өндөс гынан Кытаахабы харыларыттан тутан ылла уонна муостаҕа тобуктуор диэри ньахчаччы баттаан тутан олордо. «ХС»

сыһ. Соноҕос курдук, соноҕоско майгынныырдык. ☉ Подобно жеребцу, как молодой жеребец
Тыллыырап соруйан өндөс гыммытыгар олбоҕо сиргэммит соноҕостуу өрө дьигиһис гынна. Софр. Данилов
Алта-сэттэ суукка устата айаас соноҕостуу өрө мөхсө сыппыт муора чуумпурбут. Н. Якутскай
Бугуһуйбут айаас соноҕостуу, биир сиргэ таба үктэммэккэ мөхсөн, уол оҕо, ат кулун быһыылааҕа. Э. Соколов

туохт.
1. Сэниэлэммиттии чэпчэкитик эмискэ өндөс гын, сэгэс гын. ☉ С лёгкостью приподняться, вскочить
Сэргэчээн, сэгдьэс гынан, сыарҕаттан чэпчэкитик түһэ эккирээт, хаарын тэбэммэхтээтэ. Болот Боотур
2. көсп. Эмискэ санааҥ көтөҕүллэн чэпчээ, санааҥ чэпчээбит, көтөҕүллүбүт курдук буол. ☉ Вдруг почувствовать лёгкость, приподнятость духа, настроения, вдохновиться, воодушевиться
Дагдайбытын тухары Дагда эбит диэн Сэнии санаата, Сэгдьэс гына түстэ. П. Ойуунускай

сыһ. Куттаммыт быһыынан, сэрэнэ-сэрбэнэ соҕус. ☉ Будто опасаясь, остерегаясь, с опаской
Онтон сэрэхэдийбиттии суругу хостоон таһааран тиэтэйбэккэ, дөрүндөрүн көхсүн этитэн кэбиһэ-кэбиһэ, аахпытынан барда. Тумарча
«Дьэ, буоллаҕа», — Архыып Егорович сэрэхэдийбиттии ытыһын суураламмахтаата. Р. Баҕатаайыскай
Мария Ларионовна эмискэ өндөс гына түспүтэ, …… кыыһын диэки сэрэхэдийбиттии көрбүтэ. В. Гаврильева

даҕ. Ханан да эҥкилэ суох көбүс-көнө, уһун, синньигэс. ☉ Идеально прямой, стройный, высокий
Лиза …… маанытык таҥнара, көстөр дьүһүнүнэн даҕаны дьон хараҕар быраҕыллар этэ, үгүс дьүөгэлэриттэн өндөс дьылыгыр уҥуохтааҕа, уһун суһуохтааҕа. С. Никифоров
Хабырыыс санаарҕаабыттыы санньыччы көрбүт өйдөөх харахтаах, уһун ньолбуһах сирэйдээх …… үрдүк дьылыгыр уҥуохтаах олус номоҕон киһи. И. Гоголев
Кырдьык да үрүҥ күн сыдьаайын Оонньотор тэтэркэй имнээҕэ, Хатыҥ мас дьылыгыр умнаһын санатар нап-нарын бэйэлээҕэ. П. Тобуруокап
Маша төһө да оҕолоннор дьылыгыр курдук көнө уҥуохтаах, уурбуттуппут курдук эттээх-сииннээх. «ХС»

сыһ. Киэҥник, сэргэхтик, хараҕыҥ муҥунан (көр). ☉ Широко раскрытыми глазами, во все глаза (смотреть, глядеть)
«Борускуо, бу эн кыыһыҥ дуу?» — Дьөгүөссэ сэндээриччи көрбүт, килбиктик туттубут, хатыҥыр гынан баран, дьылыгыр курдук өндөс уҥуохтаах, …… кыыһы ыйда. В. Протодьяконов
Урут, ампаар кэннигэр кэлгиллэн, хамса курдук чороччу эриллэн сыттаҕына, Хотуоһаптар уоллара эрэ сэндээриччи көрөн кэлбитэ. А. Сыромятникова
[Маруся Ордонская] бу кырыы курдук синньигэс хаастарын аннынан сэндээриччи көрбүт, уон аҕыс сааһын туолан, ситэ барбыт кыыс этэ. Эрилик Эристиин