сущ
өнчөх

м. өнчөх; # как обухом по голове сүүскэ бэрдэрбит курдук.

иметь один глаз шире другого. ончох см. өнчөх .

аат., түөлбэ. Уһуга өнчөх өттүттэн суптугур, икки илии кэтиттээх кыра быһах. ☉ Маленький нож шириной в два пальца с концом, скошенным со стороны обуха. Эһэтэ сиэнигэр токуом бэлэхтээбит

туохт. Тугу эмэ кытаанах тык, чиҥник охсуолаа. ☉ Громко стучать, колотить (напр., в запертую дверь)
Сүгэ өнчөҕүнэн муостаны лиҥсий.  Уоча раттаабыт дьоннор …… тоҥон хатыылаах ааннары сутуруктарынан, атахтарынан лиҥсийдилэр. П. Филиппов. Тэҥн. лиһий I

ньыллырҕаа диэнтэн дьаһ
туһ. Уҥуоҕа аҕыйаатын, күөскэ батыа суоҕа диэн, төбө мэйиитин хаппаҕын сүгэ өнчөҕүнэн үлтү сынньан ньыллырҕатта. Болот Боотур
Тула өттө барыта манчаары отунан үллэйэн олорор кутатын үрдүттэн быһа салаан ньыллырҕата сытар долгуннаах төп-төгүрүк күөл кытыытыгар …… дьон бөҕө мустубут. Эрилик Эристиин

көр өнчөх
Маайа балыыһаттан тахсыбыта: халлаан илиҥҥи иитэ, быһах ончоҕун курдук, кылбайа сырдаан эрэр эбит. Н. Якутскай
Тойон аймах үөхсүүтэ Кумаар сиирин курдук буолар. Оттон бааһынай үөхсүүтэ — Сүгэ халыҥ ончоҕунан Сүүскэ биэрэр кэриэтэ! Н. Некрасов (тылб.)
♦ Ончоҕо-биитэ диэбэккэ – туохха да кыһаллыбакка, туохтан да иҥнибэккэ (барчалаа). ☉ Не считаясь ни с чем, напролом. Ончоҕо-биитэ диэбэккэ сылдьар киһи
ср. бур. унсук ‘обух’

туохт. Инниҥ диэки төҥкөй, төҥкөччү тутун. ☉ Сильно согнувшись, податься, подвинуться вперёд
Арамаан сүгэн иһэр хотуурун өнчөҕүттэн тутан баран тарта: «Айыкабын даа, айыкабын, Арамаан, илиибин сиэтиҥ дии!» — өкчөйөн икки тобугунан илиитин хам тутта. Амма Аччыгыйа
Өкчөйө сытыйбыты ким кыайыай, өлүөр диэри саба бүрүүкээн олорор ини. Далан
[Дьахтар] Кыламанын быыһынан кыҥаһан Өр көрөн туран баран, Өкчөйөн, тоноҕоһо тоҥхоҥноото, Санна салҕалаата, Саал былаата сахсаҥнаата. С. Васильев
ср. телеут. еҥчэй ‘сгибаться, гнуться’, орд. өгтши ‘нагибаться вперёд’

сыһ.
1. Ньыҕаччы барар гына (баттааһынтан эбэтэр охсууттан). ☉ Так, чтобы раздавить, расплющить (ударить)
Сордоох бырдах доҕор, бэл, өтүйэ анныгар киирэн ньиччи охсуллар буоллаҕа. Н. Заболоцкай
Субусубу хотуурдарбыт биилэрэ эмтэритэ ыстаналлара, ньиччи бараллара. П. Аввакумов
Дьөгүөссэ Павлов сүгэтин биитин мутукка ньиччи охсубутун көннөрөн быһаҕын өнчөҕүнэн тоһурҕата турар. Н. Апросимов
2. көсп. Аһаҕастык, ымпыгар-чымпыгар тиийэ (хол., быһаарыс). ☉ Откровенно, прямо, начистоту, без обиняков (напр., обсудить что-л.)
[Кыыс Хотун] Бүөккэ манна кэлэ сылдьан, Василий Макарович туһунан тоҕо ньиччи кэпсээбэтэ? А. Сыромятникова
Егор Петрович, кэлэ сылдьыбаккын ээ, сылааһына иккиэйэҕин ньиччи кэпсэтэн кэбистэхпитинэ сатаныыһы. Н. Босиков
Хайдыһыылары баһааҕырдыахха сатаммат уонна туох баарынан сирэйгэ ньиччи этиэххэ наада. Н. Габышев

аат. Кими эмэ охсуу, тэбии, кырбааһын, таһыйыы. ☉ Побои, избиение кого-л.
Быһах биир өттүнэн биилээҕэ, өнчөҕө халыҥ этэ, хара үөстээҕэ, быһыта сынньыы ойуулааҕа. Далан
Сынньыыттан көхсүгэр чэр бааһа, Оспокко, ол курдук хаалбыта. Эрилик Эристиин
Мин, аны санаатахпына, олус да баттыгаһы ааспыт эбиппин …… Сынньыы, мөҕүү, сор-муҥ ортотугар оҕолоно-уруулана сылдьарым. Эрилик Эристиин
◊ Бурдук сынньыыта — бурдугу астааһын (куолаһыттан туорааҕын араарарга бурдук түүтэҕин илдьи охсуу, кэбии). ☉ Молотьба хлеба
Күһүн хойукка диэри бурдук астааһына, сынньыыта буолара. ХБИДК
Кубань хонууларыгар бурдугу субууттан хомуйууга уонна сынньыыга саҥа ньыма туттуллар. ЭБТ