Якутские буквы:

Якутский → Якутский

батыгыраа

тыаһы үт. туохт.
1. Чаастатык хатыланан, бүтэй биир тэҥ тибийэн, либийэн эрэр курдук тыаһаа (хол., ат туйаҕын тыаһа). ☉ Производить ровный, равномерный, дробный звук (напр., стук копыт)
Уол иһиллээн көрбүтэ, кэннигэр ыраах эккирэтэн иһэр аттар туйахтарын тыаһа батыгыраата. Н. Габышев
Ат туйаҕын тыаһа хаппыт буор суолга батыгыраан иһиллибитэ. Н. Түгүнүүрэп
Аарыктаах ат баһын быатын тыаһа Айдаарда-куйдаарда, Айгырастаах кымньыы тыаһа куһугураата, Аллаах ат сылгы Атаҕын тыаһа батыгыраата. Күннүк Уурастыырап
2. Иһиллэр иһиллибэттик бэйэҥ бэйэҕэр элбэҕи саҥар, кэпсэт. ☉ Говорить, бормотать про себя быстро, тихо и невнятно
Тимабыт мэкчиргэ курдук батыгыраа да батыгыраа. И. Гоголев
Эмээхсин бэйэтин кытта бэйэтэ кэпсэтэн батыгырыы турда. Айталын. Тэҥн. ботугураа

Якутский → Русский

батыгыраа=

1) дробно топать; ат сүүрэн батыгыраан ааста конь пробежал с громким топотом; 2) густо высыпать (обычно о растениях); хонууга сибэкки бөҕө батыгыраабыт на поляне густо высыпали цветы.

Еще переводы:

батыгырай=

батыгырай= (Якутский → Русский)

побуд. от батыгыраа=; ат сүүрэн батыгырайда конь бежит, громко топая.

батыгырат

батыгырат (Якутский → Якутский)

батыгыраа диэнтэн дьаһ
туһ. Ыҥыыр атынан Аллаҥҥа начаас батыгыратан тиийбиттэр. Саха сэһ. II

батыгырай

батыгырай (Якутский → Якутский)

батыгыраа диэн курдук
Аллаах ат өрө батыгырайан кэлэн хорус гына түспүтүгэр Тардыылаах соһуйан туора ойбут. Софр. Данилов
Сайылыгын аттынааҕы алаас куула тыатыгар киириитигэр кэнниттэн ат туйаҕын тыаһа ситэн батыгырайан кэллэ. Болот Боотур

батыгырас

батыгырас (Якутский → Якутский)

батыгыраа диэнтэн холб. туһ. Аттар ахсымнаан, иннилэрин хоту батыгыраһан иһэннэр, эр киһи эрчимнээх илиитин билэннэр, арыый аҕырымныырга дылы буоллулар. Софр. Данилов
Тигииктээбит сүөһүлэр …… үргүбүт үөр сылгылыы иннилэрин хоту батыгырастылар. «ХС»

ботугураа

ботугураа (Якутский → Якутский)

туохт. Уоһуҥ иһигэр саҥарар курдук эбэтэр олох чугас эрэ киһи истэр гына кыратык, дорҕооно суохтук саҥар. ☉ Говорить тихо, бормотать, шептать про себя. Ботугураабакка ааҕыҥ
□ Мин соҕотоҕун сылдьан: «Билигин Сөдүөрэ миэнэ буолбатах», — диэн куруук биири уоһум иһигэр ботугуруур буолбутум. Эрилик Эристиин
«Кэлин өйдүөҥ, Бүтүн хаалан улааттаххына...» — Игорь Иванович …… түүҥҥү Дьокуускай уоттарын одуулаан турбахтаан баран, оргууй саҥа таһааран ботугураата. Н. Лугинов
Мин сүрдээхтик куттанным, билэр-билбэт мэлииппэлэрбин ботугуруу турдум. А. Софронов
«Дьэ, ити эр киһи быһыыта!»— диэтэ Иванов ботугуруу былаан. Амма Аччыгыйа. Тэҥн. батыгыраа

бырдырҕас

бырдырҕас (Якутский → Якутский)

I
туохт. Мэлдьи хом түһэ, батыгырыы-ботугуруу сырыт, дьаҥсай. ☉ Брюзжать, ворчать
Эһиги ол үөһэ үөрэххэ наадалаах барыта баарына куһаҕаннык үөрэнэбит, оннук-маннык диэн бырдырҕаһан көрөөрүҥ эрэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
II
даҕ. Үктээтэххэ хотоҥнуур, уу бычыгыраан тахсар, бүтэҥитик тыаһыыр. ☉ Прогибающийся с просачиванием воды и глухим хлюпаньем (напр., при наступлении на сильно мокрую почву)
Сааскы хаар уутуттан сир үчүгэйдик нүөлсүйбүт, ат атаҕын хас үктээтэҕин аайы уу бырдырҕас, туйаҕын суола дьэрэлийэн хаалан иһэр. В. Протодьяконов
Дьиэлэрин икки арда бырдырҕас бадарааннаах бу кыракый түөлбэҕэ мин аан бастаан бодоруспут дьонум Сеня Никифоров уонна Кеша Аргунов этилэр. Софр. Данилов
Муус чап-чараас, бырдырҕас, киһини уйбат эбит. Суорун Омоллоон

уулусса

уулусса (Якутский → Якутский)

аат. Куораттарга, дэриэбинэлэргэ икки эрээтинэн турар дьиэлэр икки ардыларынааҕы, дьоннор сылдьалларыгар, айанныылларыгар аналлаах уһун синньигэс аһаҕас сир. ☉ Улица
Уулусса устун ат туйаҕын тыаһа быстыбакка, ким эрэ саппыкылаах атаҕынан …… үҥкүүлээн эрэрин курдук, батыгырыыр. Эрилик Эристиин
Дьокуускай куорат уһаты-туора уулуссалара элэҥнээн көһүннүлэр. М. Доҕордуурап
Куоракка киирдилэр. Уулуссалар икки өттүлэригэр саҥа дьиэлэр. Барыта саҥа, барыта ыраас. Т. Сметанин
♦ Биһиги да уулуссабытыгар бырааһынньык буолуо калька. — биһиэхэ да үчүгэй буолуо, биһиэхэ да үөрүү-көтүү кэлиэ. ☉ Будет и на нашей улице праздник
Биһиги тапталлаах салайааччыларбыт биһиги да уулуссабытыгар бырааһынньык буолуо диэн өйү-санааны түмэ, күүһү-уоҕу күүрдэ, үлэҕэ, охсуһууга ыҥыра олорорго дылылар. «ХС»

баал

баал (Якутский → Якутский)

I
а а т.
1. Муораҕа, өрүскэ улахан, күүстээх балкыыр, долгун. ☉ Очень высокая, сильная волна, вал
Бар дьон күүһэ байҕал баалын курдук (өс ном.). Баараҕай баалынан баргыйбыт улуу муора киэҥ куйаара дьалкылдьыйан көһүннэ. Амма Аччыгыйа
Билэҕиэн, сүүсчэкэ сыллаахха Ол поэт [Пушкин] эйигин туойбутун, Будуллар долгуйар бааллаахха Муораҕын өҥөйөн турбутун? Күннүк Уурастыырап
2. көсп., поэт. Туох эмэ күүрээнэ, түллүүтэ. ☉ Приподнятость, пафос чего-л.
Халаан ууга маарыннаах, Хааччахтарын бурайан, Халыҥ мууһун уһааран, Олох баала уһунна. Эллэй
Аламай күн далбар баалыгар Аан бастаан сүрэхпэр имнэммит Эн ити кистэлэҥ тапталгын Эппитэ миэхэ биир хахыйах. Күннүк Уурастыырап
Дорҕоон айан суолугар, Доҕоор, бардым ыраата. Үөрэх, үлэ баалыгар Үйэм миигин ыҥырда. «ХС»
Сүрэҕи уот маннык кууһарын Урут билбэтэх баҕайым: Мин бэйэм кинини быыһаары Тимирдим таптал баалыгар. М. Джалиль (тылб.). Тэҥн. балхаан
II
аат. Туох эмэ ситиһии сыыппаранан сыаната (хол., үөрэх). ☉ Цифровая оценка каких-л. успехов, балл (напр., в школьном обучении)
1969 сыл түмүгүнэн сүөһү аһылыгын бэлэмнээһиҥҥэ, бөһүөлэги култуурунай көрүҥнээһиҥҥэ, кинигэни атыылааһыҥҥа Баайаҕа сэбиэтэ сэттэ баалынан кыайыылаах таҕыста. ПДН ТБКЭ
Бастакы мүнүүтэҕэ Виктор Михайлов өҥүс бастан ылсыһа сылдьан, киһитин булгу эрийэн түһэрэн икки баалы ылла. Хапсаҕай
Быйыл университекка баала хапсымына киирбэккэ төннүбүт да, санаммытын ситиһэр оҕо буолуо. Софр. Данилов
III
аат. Үҥкүүлээх, көрдөөхнардаах оонньуу киэһэтэ. ☉ Большой танцевальный вечер, бал
Уулусса устун ат туйаҕын тыаһа быстыбакка, ким эрэ саппыкылаах атаҕынан атыыһыт баалыгар үҥкүүлээн эрэрин курдук, батыгырыыр. Эрилик Эристиин
Оһуохайбыт баалыгар Оҕонньордуун кэллиннэр, Эһиэхэйбит эҥээригэр Эмээхсинниин киирдиннэр! С. Васильев
IV
аат., тех. Массыына эргитэн хамсатар сүрүн чааһа. ☉ Стержень, вращающийся в опорах и передающий движение другим частям механизма, вал
Эргэрбит, элэйбит хайа эмэ гаайканы эбэтэр биинтэни, алдьаммыт баалы уларытарга омук сириттэн саппаас чаастары суруйан аҕаллахха, оччоҕо эрэ сатанара. БИД
Кыһыл төлөн саба кууһар Тааҥка тимир баалын. Баал Хабырыыс