Якутские буквы:

Якутский → Якутский

ааттаспыттыы

сыһ. Ааттаспыт курдук, ааттаһар быһыынан. Умоляюще; просяще
Саргылаана Тарасовна — Мария Ивановна диэки уухаар баспыт хараҕынан ааттаспыттыы көрдө уонна төбөтүн быһа илгиһиннэ. Софр. Данилов
Уолчаан …… икки чанчыгынан ыраас хараҕын уута субуруйбута. «Кусчут» ааттаспыттыы, атаҕын биэрэ-биэрэ ыйылаабыта. М. Доҕордуурап
Мин ийэм Кээчэ мэлдьи буруйдаахтык мичээрдии сылдьар, ааттаспыттыы имэрийэ көрбүт киэҥ, саһархай харахтаах, олус намчы-нарын кыра дьахтар этэ. И. Гоголев

ааттас

I
ааттаа диэнтэн холб. туһ. Биһиги олус доҕордуу этибит
Ол гынан баран бэйэ-бэйэбитин ааппытынан ааттаһар кыахпыт суоҕа. Ч. Айтматов (тылб.)
Биһиги дьэ ааппытын ааттаһан билсистибит. Н. Габышев
II
туохт.
1.
ааттаа диэн курдук. Ааттаспыт киһи аамдьаамы кытыарар (өс хоһ.). [Кэтириис:] Абаҕаа, көрдөһөбүн, ааттаһабын, миигин хайдах баҕарар дьаһай, ити эрэ киһиэхэ биэримэ. А. Софронов
Өлөртөн куотар өйдөнөн, Улуу муораны ааттаста: Абыраа, Аһын даа, Аарыма байҕал, Аста-балыкта кулу! Күннүк Уурастыырап
2. Сымнаҕастык, ол эрээри ылыннарыылаахтык, дьаныардаахтык көрдөс. Мягко, но настоятельно просить, упрашивать
Ааттаһар да ахсааннаах, көрдөһөр да күттүөннээх (өс ном.). Биирдэ мөлтөхтүк аахпыккыттан санааҕын түһэримэ, эн чахчы үчүгэй куоластааххын, дьоҕурдааххын диэн дьүөгэлэрэ ааттаһа сатаабыттара да — истибэтэҕэ. Софр. Данилов
[Харатаайап кулуба] «Санаабытыгар көрүүлэнэн көр», — диэн ааттаспытыгар, Сыгынньах ойуун ыарыаҕынан ыараан, өр тугу да саҥарбакка олорбута. Н. Якутскай

ааттас-көрдөс

туохт. Үҥэнсүктэн, ытаан-соҥоон, аһыннаран тылгын ылыннара сатаа. Молить, умолять, умилостивить мольбой
[Мэхээс:] Арай баран, ааттаһан-көрдөһөн, көмүспүн, уолбун кытта тупсан кэлииһикпин. П. Ойуунускай
Абааһыны-таҥараны барытын ааттаһа-көрдөһө сатаатыбыт. Ойуун да туһалаабата, аҕабыыт да абыраабата. Амма Аччыгыйа
Ох эрэ тиийбэт сиринэн хаалан иһэн, ытыы-ытыы, араастаан ааттастакөрдөстө. И. Гоголев

Якутский → Русский

ааттас=

I совм.-взаимн. от ааттаа = I; ааппытын ааттаһан билсистибит мы познакомились, назвав друг другу свой имена.
II 1) взмолиться, просить пощады; просить прощения; 2) умолять, упрашивать, увещевать; ааттаһан нэһиилэ аҕаллылар они (его) с трудом уговорили прийти.


Еще переводы:

аһаахтаа

аһаахтаа (Якутский → Якутский)

аһаа диэнтэн атаах. «Ол ханна, хайа ыалга сылдьан аһаахтаатыҥ?» — диэн баран ийэтэ кэккэлэһэ олордо уонна ааттаспыттыы кыыһын көхсүн имэрийдэ. М. Доҕордуурап
Хамначчыт тугу аһаахтыай, тарга буспут хааһытын эрэ сиир. Н. Якутскай

ньалҕаарыт

ньалҕаарыт (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Биир дэхси килэркэй ньуурданар курдук оҥор, оннук көстөр гын (хол., сыбаа, аал, имэрий эҥин). Делать так, чтобы легло ровным, гладким слоем, пригладить, прилизать (напр., намазать маслом хлеб)
[Маппый] таптайан чапчыйбыта, буруустаабыта уонна хататынан сотон ньалҕаарыппыта. П. Аввакумов
Мөкүрдээнэп хаһаайынныы туттан, быһыы килиэп ылан, арыы сыбанан ньалҕаарытта. Э. Соколов
2. көсп., кэпс. Оргууй, сэрэнэн саҥар (албыннаһан, ааттаһан эҥин). Говорить тихо, очень осторожно (напр., уговаривая, упрашивая льстиво)
«Тохтоо, доҕор», — дириэктэр ааттаспыттыы ньалҕаарытар. С. Окоёмов
«Тэлэбиисэргэ умса түһэн сыталлар», — Лиза оргууй ньалҕаарытар. Э. Соколов. Тэҥн. ньалҕарыт

ыйылаа

ыйылаа (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. туохт.
1. Синньигэс, хатан саҥаны таһаар (хол., ыт туһунан). Издавать высокий, резкий крик, визжать (напр., о собаке)
Ыт ыйылыы түһэн баран, туора ыстанна. Суорун Омоллоон
Кусчут [ыт аата], ааттаспыттыы, атаҕын биэрэбиэрэ ыйылаабыта. М. Доҕордуурап
Ытым оҕото ыйылыы хаалла. Н. Туобулаахап
Биир ат олгуобуйаларын тоһуттубут тобохторунан илгиэлэнэн, киниттэн сүүрэ турда, иккис ат, эмиэ кини курдук, сиргэ охтон сытар эбит: сытыытык, уһуннук ыйылаата. Л. Толстой (тылб.)
2. көсп. Салгыны хайытан иһиирэр курдук сытыы тыаһы таһаар. Издавать резкий свист, свистеть (напр., о пуле)
Кэнниттэн бандьыыттар иҥсэлээх буулдьалара икки өттүнэн сиирэ-халты ыйылаабыттара. А. Сыромятникова
Үрдүбүтүнэн сэнэрээттэр ыйылыыллар, аттыбытыгар миинэлэр эстэллэр. ИИФ УС
Сытыы хотуур хойуу оту сиҥнэрэн иҥсэлээхтик ыйылаабат. Күрүлгэн
3. көсп. Салгыны күүскэ ытыйан, улуйар курдук тыаһы таһаар (силлиэ, буурҕа туһунан). Издавать похожий на вой звук, выть, завывать (о вихре, пурге)
Дохсун тыал түһэн ыйылыы ытыллар: Таастары хастыыр, тииттэри мускуйар. М. Ефимов
Оттон буурҕа син биир былыргылыы энэлийэр, суланарсаанар, …… ыйылыыр. Н. Габышев
Киллэм кырдалга талах маһы эрийэ-мускуйа күүстээх тыал куһуура ыйылыыр. «ХС»
ср. тув. сыйылаар ‘скулить’, кирг. ыйлаа ‘плакать’

имэрий

имэрий (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Ытыскын (тарбаххын) туохха эмэ сыһыары тутан баран аргыый, сымнаҕастык баттаан сыҕарыт. Проводить ладонью (пальцами) по поверхности чего-л., гладить, поглаживать что-л. Ньалбай оҕонньор сэҥийэтигэр абыр-табыр үүммүт бытыгын тарбаҕын төбөтүнэн таҥнары имэрийэ олордо. И. Никифоров
Машаны төбөтүттэн имэрийдэ уонна кууһан ылан, аан маҥнай уоһуттан уураата. М. Доҕордуурап
Кини олбуор иннигэр турар «Волга» массыына лаахтаах ойоҕоһун имэрийэн, тохтоон турда. Н. Габышев
2. Массаастаа, киһи ыалдьар миэстэтин илиигинэн илбий. Массировать, лечить массажем
Көхсүбүн имэрийэ түһэн кулу. Амма Аччыгыйа
Оҕонньор уулбут итии арыынан оҕунуохтаммыт ытыһынан Симон өлөрбүт атаҕын, тарбахтарынан бигии-бигии, имэрийэ олорбута. Л. Попов
Итий-кутуй ыарыытын Имэрийэн эмтээтэ. Т. Сметанин
3. көсп. Чэпчэкитик, бэрт кыратык хамсатан, таарыйан үр (тыал, салгын туһунан). Обдувать слегка и приятно, нежно касаться (о ветре, воздухе)
Сааскы тыал иэдэскин имэрийэн ааһар. Амма Аччыгыйа
Сииктээх сөрүүн салгын Таня итийбит иэдэһин имэрийэн ааһар. Л. Попов
Тииттэр, хатыҥнар лабааларын сааскы сылаас тыал эйэҕэстик имэрийэн ааһар. Г. Угаров
4. көсп. Оҕус, сырбат. Ударить
Ол эһэ куйаха сыыһын имэрийбитэ диэн улахан буолуо дуо, аҕата оҕонньор сонно тута куобах тириитин уокка куйахалаан аҕалан, төбөтүгэр саба баайан кэбиспит. Н. Заболоцкай. Гитлери таҥнары ыйыахпыт, сорох фрицтэри прикладынан төбөлөрүн имэрийиэхпит. Саллааттар с. 1967
Имэрийэ (имэрийэрдии) көр - сымнаҕастык, унаарыччы көр. Смотреть ласково и тепло
Хараҥатыҥы саһархай харахтара аһыммыт курдук имэрийэ көрбүттэр. Амма Аччыгыйа
Ийэтин кыыс эрдэҕинээҕитин курдук, имэрийэн эрэрдии, унаарыччы көрбүт саһархай харахтаах. Софр. Данилов
Мин ийэм Кээчэ мэлдьи буруйдаахтык мичээрдии сылдьар, ааттаспыттыы имэрийэ көрбүт киэҥ саһархай харахтаах дьахтар этэ. И. Гоголев
Кыл имэрийэ көр кыл. Кинилэр дьоҕус ыаҕайаларын кыл имэрийэ дьэдьэннээхтэр. В. Протодьяконов
Уос уоска сыстара Таптал эрэйэ, Үрэх устара Кыл имэрийэ. С. Тимофеев. Төбөтүн (баһын) имэрий көр төбө
1.
Оччоҕо мин урут кинини кытта холбоспуппун да кинини төбөтүттэн имэрийэ олоруохтаахпыт дуо? А. Федоров. Батталлаах үйэ бараммыта, Баабыр курдук Барыһымсах баһылыктары, Бастарын имэрийбэккэ, Саҕаларыттан ылан Сахсыйан иһиэххэ. Күн Дьирибинэ
Ол иһин, бука, төбөбүттэн имэрийбэттэрэ чахчы. «ХС»
ср. др.-тюрк. емри 'заставлять чесаться, вызывать зуд'

молить

молить (Русский → Якутский)

несов. кого көрдөс, ааттас.

ааттаһыы

ааттаһыы (Якутский → Русский)

и. д. от ааттас = II.

заклинать

заклинать (Русский → Якутский)

несов. кого-что 1. (заколдовывать) алҕаа, үөт; 2. (умолять) көрдөс, ааттас.

взмолиться

взмолиться (Русский → Якутский)

сов. ааттаһан бар, кердес.

взывать

взывать (Русский → Якутский)

несов. к кому-чему, о чём үөгүлээн ыныр; көрдөһөн үөгүлээ, ааттас; взывать о помощи көмө көрдөһөн үөгүлээ.

ааттаһардыҥы

ааттаһардыҥы (Якутский → Якутский)

даҕ. Ааттаһарга майгыннаах, ааттаһар курдук (этии, көрүү туһунан). Просящий, умоляющий (обычно о взгляде, голосе). Оҕонньор Микиитэ диэки хайыһан, хайдах эрэ ааттаһардыҥы куолаһынан ыйытта: «Доҕоор, үчүгэй буолбат дуо, бу?» Амма Аччыгыйа