ж. 1. лихорадка, тоҥон-тиритэн ыалдьыы; 2. перен. аймалҕан, түрүлгэн (возбуждённое состояние); үлүскэн (азарт).

полемичный прил. мөккүһүүлээх, мөккүһэр, мөккүһүү; полемическое выступление мөккүһүүлээх тыл этии; полемический азарт мөккүһүү кыһыыта.

и. д. от үлүһүй = увлечение, азарт # сэбилэниинэн үлүһүйүү гонка вооружений (букв. увлечение вооружением).

I 1) азарт, задор; күрэҕэ киирдэ он вошёл в азарт; 2) состязание, соревнование.
II гонка, загон; куобах күрэҕэ охота на зайцев путём загона; балык күрэҕэ ловля рыбы путём загона (в сети).

1) увлекаться чём-л., входить в азарт; оонньууга олус үлүһүйүмэ слишком не увлекайся игрой; 2) стремиться к чему-л., гнаться за чём-л., добиваться чего-л.; үпкэ үлүһүйэр он гонится за деньгами.

1) развиваться; наука бары салаалара сайдаллар развиваются все отрасли науки; кини өссө сайдыбыт он стал ещё развитее; 2) входить в азарт, расходиться; от охсооччу киэһэнэн өссө сайынна косарь к вечеру ещё больше разошёлся.

сов. 1. киир; войти в комнату хоско киир; пароход вошёл в гавань борокуот гаваҥҥа киирдэ; 2. (проникнуть) киир, батары киир; гвоздь вошёл в стену тоһоҕо эркиҥҥэ батары киирдэ; 3. (быть включённым) киир; войти в состав комиссии комиссия састаабыгар киир; 4. (поместиться) киир, бат; бельё вошло в чемодан таҥас чымадааҥҥа батта; 5. (вникнуть) үөрэн, бил; актёр вошёл в роль актёр оруолугар үөрэннэ; войти в суть дела дьыала ис дьиҥин бил; 6. с.чем (обратиться, представить на рассмотрение) киллэр; войти в дирекцию с предложением дирекцияҕа этиитэ киллэр; # войти в обиход (или в употребление) туттулун, туттуллар буол; войти в привычку үөрүйэх буол; войти в моду муода буол; войти в доверие итэҕэлгэ киир; войти в азарт кыһый, абар.

подмышка; пазуха; хонноҕор угунна или хонноҕун анныгар угунна он взял под мышку кого-что-л. # хонноҕо аһылынна а) он работает с азартом, увлечённо; б) идёт размеренной быстрой рысью (о лошади).

туохт.
1. Кумаары үүрэн сапсый, дэйбиирдээ. ☉ Отгонять комаров
Ыл, кэл эрэ, көхсүбүн кумаардаа. Түүнү быһа утуйбакка кумаардаан таҕыстым. — Сүөһүлэр күөх оту үргээн турдурҕаталлар, кумаардаан кутуруктарынан дэйбиирдэнэллэр. «ХС»
2. Тэһииргээ (үксүгэр сүөһү туһунан). ☉ Страдать от укусов комаров (обычно о рогатом скоте)
Сүөһүлэр кумаардаан үүттэрэ тарпыт. — Кыыс …… үөгүлүүүөгүлүү …… оҥочо диэки кытаанах сииктээх кумаҕынан кумаардаабыт табалыы ыстаммыта. Н. Габышев
3. көсп., кэпс. Кимиэхэ-туохха эмэ кыһан, суолта биэр, кими-тугу эмэ аахай (үксүгэр буолб. ф-ҕа, мэлдьэх. этиигэ тут-лар). ☉ Беспокоиться о чем-л., обращать внимание на что-л., придавать значение чему-л. (обычно употр. в отриц. ф. и отриц. оборотах)
Дьаакыбылап Кулуба маҥнай утаа кыра уол күрээбитин соччо кумаардаабатаҕа, сылгылаппатаҕа даҕаны. Н. Якутскай
Дьаҕараан кинээс ойоҕо Долгун Боскуо кыһыл оҕо өллөҕүнэ уҥа-уҥа ытыыра, оттон бу үөрэхтээх, өйдөөх-санаалаах бастыҥа Киэсэ курдук оҕо өлбүтүгэр кумаардаабата даҕаны. Эрилик Эристиин
Буруйданааччы холкута мустубут дьону сөхтөрөр. Кинилэр көрдөхтөрүнэ, киһилэрэ кумаардаабат да курдук туттар. П. Филиппов
ср. тюрк. кумар ‘соблазн, азарт’, кумарлан, комарлан ‘входить в азарт, увлекаться, пристраститься’
♦ Кумаардаан (кымаардаан) <да> көрбөт — туохха да кыһаммат, кими, тугу да болҕомтоҕо ылбат. ☉ Не обращать внимания, не реагировать, не замечать
Ыстапаан туохтан ытыырын түөрэ кэпсээн биэрбитэ. Онуоха бу турар оҕолор кини эрэйигэр-кыһалҕатыгар төрүт да кумаардаан көрбөтөхтөрө. И. Никифоров
Кинини көрсөн баран, киниэхэ да, кини саҥа бостуон көстүүмэр да кумаардаан көрбөтөх Таня өйүттэн арахсан биэрбэтэ. Н. Заболоцкай
[Ян] ийэтэ мөҕөр-этэр тылларыгар кумаардаан да көрбөтө. «Чолбон». Тэҥн. кумаар да сиэбитигэр (ытырбытыгар) холообот

туохт.
1. Аһы амсайан көр, амтанын бил. ☉ Определять на вкус пищу
Бу үчүгэйи, бу минньигэһи. Бу сыты сытырҕаа, бу аһы амтаһый. Болот Боотур
Анараа киһи маҥнай сиргэммит курдук бэрт кыраны эмти ытыран ыстаан амтаһыйан көрөр. Н. Якутскай
2. Тартаран, сөбүлээн туран сиэ, аһаа. ☉ Есть с удовольствием, с аппетитом. Ньукулай олус амтаһыйан аһаата
□ Киһи аһыы олорон амтаһыйар (өс хоһ.)
Эмтэр эмэн, үүтэ, сыраана Тохтон, торбос амтаһыйбыт. Дьуон Дьаҥылы
3. көсп. Тугу эмэ үлүһүйэн, тартаран туран оҥор, үөрүйэх оҥоһун. ☉ Войти во вкус, входить в азарт, увлекаться
Микиитэ дьэ амтаһыйан саҥаран истэ. Амма Аччыгыйа
Мааҕын харах симсэ сылдьан, ити кыыһы уураабыта, ону амтаһыйан [харах симсэ оонньуоҕуҥ диэн] этэр. А. Софронов
4. көсп. Олох ханнык эрэ ыарахан түгэнин бэйэҥ эккинэн-хааҥҥынан бил. ☉ Почувствовать, испытать на себе какие-л. трудности жизни. Сеня аармыйаҕа сулууспалыыр хайдаҕын биллэ, амтаһыйда
□ Хоргуйан эрэ өлүмээри сынньанар диэни билбэккэ, хаһан да тото аһаабакка, хамначчыттаан сылдьар олох диэни амтаһыйбытым. С. Ефремов
Дьадаҥыттан тахсыбытым, Эрэйинэн иитиллибитим, Аччыктыыры амтаһыйбытым, Тоҥору толкуйдаабытым. А. Софронов
п.-монг. амташи