ибииртэр диэнтэн хай
аата. Ибииртэрии икки төгүллээн, алталыы чаас арыттаан ыытыллар. САССР КОА

көр чөмөх. Чөмчөх мас
□ Үрэх уҥуор-маҥаар өттүгэр, биэстии-алталыы ыал чөмчөх буола-буола олороллор эбит. А. Софронов

туохт. Абаансата биэр, абаансаны тарҕат. ☉ Выдавать аванс (авансы), авансировать
Бүгүн холкуостарга дууһаҕа алталыы киилэ сылгы этин, адьас быстыынньаларга үстүү киилэ арыыны, киһи аайы биэстии киилэ нэчимиэни абаансалыырга быһаарынным. Айталын
Эһиил ый аайы абаансалыыр кыахтаныыһы. Н. Апросимов

обор диэнтэн төхт
көрүҥ. Аллараа уостарыттан алталыы хамыйах арыылаах хаан тахсыар диэри чабырҕаччы обортолоон ылла. ПЭК СЯЯ
Уола эмэкэтин өр буола-буола чобурҕаччы обортолоон, утуйан барда. Эрилик Эристиин
Окумал уҥуоҕун олбу уһугуттан обортолоон ылар. П. Тобуруокап

аҕал диэнтэн дьаһ
туһ. Биһиги киһи тыллыы турар суолун мээнэ хаалларарбыт сатаммат. Онон дьахтары манна аҕалтаран ыйытан көрүөххэ. Н. Неустроев
Аһыыр-таҥнар тэрилгин, Алталыы хоно-хонобун Аҕалтара туруоҕум. Аас-туор, аччык муҥун Адьас билбэт буолуоҕуҥ. Эллэй. Дьиэтигэр сылдьыбакка ааспыт киһини киһинэн эккирэттэрэн туттаран аҕалтарара үһү. Саха фольк.

бэчээттээ диэнтэн атын
туһ. Алталыы хоно-хоно элбэх баҕайы бэчээттэммит хаһыаты түүн таһааран дьукаах оспуоччук тиэйэн баран хаалар этэ. Эрилик Эристиин
«Михаил Иванович, манна интеграл адьас тахсымаары хаайда. Арааһа, алҕас бэчээттэммит быһыылаах, ээ?» — Ымыков диэн будьурхай баттахтаах хатыҥыр уол ыйытта. Н. Лугинов
1917 сыл муус устар ый саҥатыгар аналлаах листовканан «Үлэһит ырыата» иккиэн Ойуунускай тылбааһынан сахалыы бэчээттэнэн тахсыбыттара. ОГГ СМ

1. сулус диэнтэн атаах.-аччат. Маня билигин атын киһи кэргэнэ, оҕо эрдэҕинэ — [кини] сэмэй кэрэ тапталын ыраас сулусчаана. Н. Габышев
   Кинилэр [хаар кыырпахтара] ойуулара атын-атынын да иһин, бары алталыы салаалаах сулусчаан пуормалаахтар. КЗА АҮө
2. Октябрёноктар кылаас иһинэн биэстии буолан хайдыһар бөлөхтөрө. ☉ Октябрятское звено, звёздочка
   Олег — сулусчаан хамандыыра. КАА ТЛБКҮө
   Сулусчааннарынан арахсан биһиги Аксиния Ивановнаны ырыа ыллаан, хоһоон ааҕан эҕэрдэлээбиппит. «ББ»

по шесть раз; алталыыта ыттыбыт мы выстрелили каждый по шесть раз.

1. аат. Алта уон түөрт килиэккэлээх дуоскаҕа уон алталыы үрүҥ уонна хара бөгүүрэлэри утарыта хаамтаран оонньуур остуол оонньуута. ☉ Шахматы (игра). Саахымат оонньуубут
   □ Өрөспүүбүлүкэ саахымакка чемпионатыгар уҥа илиитэ окумалын ортотугар диэри суох оонньооччуну көрүөххэ сөп этэ. ССС
   △ Ол оонньуу бөгүүрэлэрэ. ☉ Набор шахматных фигур. Саахымат атыыластым
2. даҕ. суолт. Саахымат дуоскатын курдук кыбадыраат килиэккэлэрдээх, кыбадыраатынай килиэккэлэринэн ойууламмыт. ☉ В тёмную и светлую клетку, шахматный (напр., узор, расцветка). Саахымат ойуу
   □ Ороннорго эриэн саахымат тэллэхтэр тэлгэммиттэр. С. Никифоров

I мест. 1) вопр. сколько; хас киһи кэллэ? сколько человек пришло?; сааһа хаһый? или хаһа буолла? сколько ему лет?; хастарый? сколько их?; хас киһини билиэмий? откуда мне его знать?; могу ли я каждого знать?; хастара хаһынан до единого; 2) неопр., употр. с частицами эмэ , эрэ , даҕаны , да сколько-то, несколько; хас эрэ киһи баара сколько-то людей было ; манна хас да хонно он ночевал здесь несколько дней.
II частица формообразующая, образует прибл. числ.: биэс хас солкуобай сеп буолуо приблизительно пяти рублей хватит; алталыы хастыы куобахтанныбыт быһыылаах видимо, убили по пять-шесть зайцев на каждого; аҕыста хаста ыттым я стрелял семь-восемь раз; сэттэлээх хастаах эрдэхпинэ когда мне было лет семь.