алы гын = смягчать, сглаживать; алы гынан этэр он говорит (так), сглаживая (напр. свою резкость); алы буол = диал. не реагировать, не обращать, внимания на что-л., не замечать чего-л. (благодаря привычке); стать равнодушным к чему-л. надоевшему.

алы буол — кыыһырыыны, кыһыйыыны, куһаҕан санааны аһаран сымнаан, амарахсыйан кэл (хол., көрдөһүүнү ылынан, алы гыныыттан). ☉ Сменить гнев на милость (вняв просьбе от деликатности, любезности)
Ааны сабан тахсаат, Атаһыгар сипсийдэ: Абааһыны алҕаатахха Алы буолар диэн баар. А. Бэрияк. Алы гын — албыннаһан, сымнаан эйэҕэһимсийэн ким эмэ санаатын түөкэйдээ, санаатын көнньүөрт (хол., санаата алдьаммыт, кыыһырбыт киһини эбэтэр холустук өһүргэтэрдии быһыыламмыты көннөрөөрү). ☉ Смягчить, сглаживать (напр., свою резкость); деликатничать, уступать (чтобы не обидеть); говорить любезности, успокаивая (чтобы поднять дух, настроение кого-л.)
«Оонньоон этэбин», — диэн Охоноос алы гынан кэбистэ [өһүргэнэ сыспыт Сөдүөччүйэни]. Амма Аччыгыйа
Медницкэй туох эмэ үтүөнү оҥорон, Захаренконы алы гынан, санаатын көннөрүөн баҕарбыта, оннук түбэлтэ көстөн биэрбэтэҕэ. Н. Якутскай
Солуута суох өһүргэппиппин дьэ өйдөөн, хайдах эрэ алы гынан, уоскутуохпун баҕардым. «ХС»

эб. Сөҕүүнү, дьулайыыны, ытыктабылы көрдөрөр предмет бэлиэтин күүһүрдэн биэрэр эбиискэ. ☉ Выражает восторженно-почтительное отношение к высказываемому, усиливает признак предмета
Бөрүкү дьаалы дьахтар туһаайда миигин, оҕолоор! Саха фольк. Орто дойду баһылыга буолбут Оруос баай обургу дьаалыны Умсары уурдум, тиэрэ тэптим. П. Ойуунускай
Улуу дьаалы сыһыылар, уһун мындаа үрэхтэр [аастылар]. С. Зверев
Туох буолан кини дьаалы эмискэ айыы санаата киирдэҕэй. Н. Якутскай

прил. аалай, кып-кыһыл, уот кыһыл; алая кровь кып-кыһыл хаан; алые знамёна уот кыһыл былаахтар.