анаалыс

термическзй анаалыс (физико-химическэй анаалыс биир көрүҥэ. Турук уларыйыы (холобура, ууллуу, тонуу, кристаллырыы уо. д. а.) температуратын Т. а. көмөтүнэн быһаарыллар.)

ыйыһын диэнтэн дьаһ. туһ. Анаалыс ылаары туруупканы ыйыһыннардылар
□ Ыйыһыннарар бокуойа суох ньуоскалаах хааһыны биир кэм куду анньан, ону батыһыннара куруускалаах чэйи хара күүһүнэн хантаттаран сордообута. Айысхаана

аат сыһыан т. Этиллэр санаалары кэккэлэччи ааҕан-бэрээдэктээн, чорботон-чуолкайдаан олохтоохтук биэриини көрдөрөр. ☉ Указывает на порядок движения мыслей, выделяя, подчеркивая первую из них (во-первых)
Биириһинэн, бу биһиги олорор сирбитинэн өрүс уутун састааптарын маҥнайгы анаалыстарын химиктэр биллэрдилэр. Р. Баҕатаайыскай

тоҥор диэнтэн атын
туһ. Атыыһыт кыыһа, олордуллубутунан тоҥоруллубут мас көтөрүн курдук, хоноччу туттан, уолаттар аттыларынан ааста. А. Сыромятникова
Тоҥоруллубут үүт уулааҕа анаалыс көрдөрүүтүнэн дакаастанан тахсыбыта. С. Федотов
Тоҥоруллубут моонньоҕоҥҥо С битэмиинэ хаалар. ЧМА МУХСҮү

аат. Туох эмэ кырдьыктааҕын, чахчылааҕын көрдөрөр, тирэх буолар этии. ☉ Доказательство
Гараас умайыытыгар Дабыыт буруйдаах курдук, дакаастабыла суох эрээри, таайтаран да кэпсэтии баар буолуон сатаммат. У. Нуолур
[Тиэрмин тыллар] суолталарын ис хоһооно научнай, техническэй дакаастабылынан …… чопчуламмыт буолар. АПС СТЛ
[Быһаарыы] кэпсээһинтэн уратыта, анаалыс уонна дакаастабыл көмөтүнэн түмүктэри оҥорон оҕолорго саҥа билиини биэрэригэр буолар. ФГГ СТМЛ

аат. Ис уорганнары сардаҥаларынан тыктаран ыйдаҥардан көрөр аппараат. ☉ Медицинский аппарат для диагностических исследований внутренних органов и костей, рентген. Эрэнгиэн сардаҥалара
□ Бу кини ийэ тааһа
Ол алмааһа буоллаҕына бу иһигэр сылдьар, эрэнгиэнинэн эрэ көрдөххө көстөр. Суорун Омоллоон
Иннигэр — дьиктилээх массыына-аптамаат, Онтон кыыс хараҕын араарбат. Ол алмаас кыырпаҕа эрэнгиэҥҥэ кыламнаан Ааһарын көрбөккө аһарбат. Эллэй
Ыйы быһа анаалыс үөһэ анаалыстаабыттара, хаста эмэтэ эрэнгиэҥҥэ көрбүттэрэ. Софр. Данилов

I
1. аат.
1.
көр боруобалааһын. «Тимир көлө» боруобатыгар чугастааҕы нэһилиэктэртэн кытта оҕотуттан улаханыгар тиийэ бэрт элбэх киһи мунньустубута. «Кыым»
2. геол. Чинчийэн, анаалыстаан көрүүгэ туохтан эмэ ылыллыбыт матырыйаал, боруода. ☉ Материал в натуре, образец чего-л., взятый для исследования, анализа, проба
Манна чинчийэр сыалынан сүүһүнэн ахсааннаах скважиналары, элбэх шахталары хаспыттар, тыһыынчанан боруобалары ылбыттар. БИ СУу
Былыыгы сүөһүгэ биэриэх иннинэ, ол былыыктан боруоба ылан, лабораторияҕа ыытан, химическэй анаалыс оҥорторуохха наада. СПА БСТЭА
2. даҕ. суолт. Боруобалааһын быһыытынан оҥоһуллар эбэтэр боруоба буолар. ☉ Делаемый или взятый для пробы, пробный. Боруоба сырыы. Боруоба оҥоһук. Боруоба матырыйаал
II
аат. Холбуу уһаарыыга күндү металл ыйааһынынан холбоһук төһө өлүүтүн ылара. ☉ Количественное содержание благородного металла в сплаве, а также клеймо, обозначающее это количество, проба
«Империал» эбэтэр «эмпэриэл» — кыһыл көмүс манньыат. Боруобата 900/1000. Россияҕа 1755– 1917 сс. кута сылдьыбыттара. Н. Якутскай

I
туохт. Үүттээх буол, үүттэ киллэрин (хол., ынаҕы этэргэ). ☉ Прибавлять молоко, становиться молочным (напр., о дойном скоте)
Сөрүүҥҥэ ынахтар айахтара дьэ табылынна, үүттүйдүлэр даҕаны. У. Нуолур
Саха ынахтарын үүттээх холмогуорускай боруода оҕустарынан буоһатыыттан үөскээбит булкаас хааннаах ынахтар манна үүттүйэллэрэ бэлиэтэммитэ. НАА ҮүЫаАХТ
Мэччирэҥ минньигэс күөх отун сиэбит сүөһү түргэнник тупсар, үүттүйэр. ГНИ СҮөТ
II
туохт. Үллэн, буоскатыҥы дьүһүннэн (хол., туораахтаах үүнээйи аһа буһуутугар). ☉ Становиться восковистым (напр., о зерновой культуре в период созревания)
Ас кутуута барар кэмигэр туораах бастаан үүттүйэр. КВА Б
Анаалыс көрдөрөрүнэн эбиэстэн үчүгэй хаачыстыбалаах от мээккэтэ эбиэс салааланан эрэр уонна сиэмэтэ ситэн үүттүйэн эрэр кэмигэр ылыллар. АҮөП
Эбиэс, горуох атырдьах ыйын бүтэһигэр, балаҕан ыйыгар сиэмэлэрэ үүттүйбүт кэмигэр протеиннара элбэх буолар. ААФ САХТ

1. даҕ.
2. Хойуу буолбатах, уутуҥу (хол., суорат, миин). ☉ Жидкий
   Ситэ хойдо илик сып-сылаас убаҕас көбүөр икки дьабадьытынан сынньылыйда. Софр. Данилов
   Убаҕас аһылык, көөнньөрбө оҥорор кормо-сыахтар оҥоһуллаллар. СДК
   Кэргэнэ кыһана сатыыр, сарсыарда аайы убаҕас хааһы буһаран сиэтэр, ол туһалаах диир. К. Симонов (тылб.)
3. Хойуута суох, сүөгэйэ аҕыйах (үүт). ☉ Нежирный, с низким содержанием жира, жидкий (о молоке)
   Уопуттаах сылгыһыт кэпсииринэн, эдэр биэ үүтэ аҕыйах, убаҕас. ДВР САЗС
   △ Амтана суох, амтан киирэ илик, сымсах. ☉ Содержащий излишнюю влагу, водянистый; некрепкий, ненасыщенный, жидкий
   [Сынаҕы Баай:] Кырдьаҕас бөрө! Собулҕа эккинэн, Убаҕас кымыскынан мэҥиэлээн, Биһигини үөҕээри, кырбаары Соруйан ыҥырбыт эбиккин. И. Гоголев
   Егоровна убаҕас диэн Чэйбин кыратык сирдэ, «Килиэпкин бытарытан Быһыма», — диэн үөрэттэ. Т. Сметанин
   Иһим иһигэр эрдэххиттэн — Убаҕас бутугаһынан угуттаабытым, Иҥиир этинэн эрчийбитим. С. Васильев
4. Сыата-арыыта суох, көпсөркөй, барбат мииннээх, амтана суох (хол., көтөх эт, балык туһунан) ☉ Не имеющий вкуса, нежирный, постный (о костлявой рыбе, постном мясе). Убаҕас эттээх балык.
   □ Эккит-арыыгыт убаҕаһыттан Эчикийэ ис ыарыы буоллум. П. Ойуунускай
5. Хойуута суох, чэпчэки, көтүмтүө (хол., буруо, туман туһунан). ☉ Негустой, неплотный, легко рассеивающийся, жидкий (напр., о тумане, дыме)
   Арай, тыаны үрдүнэн өрө дьурулаан тахсыбыт убаҕас буруо өргө диэри көстө турда. Амма Аччыгыйа
   Күөл үрдүнэн чэпчэки буруоҕа холоонноох убаҕас туман көтөн эрэр. У. Нуолур
6. Ситэ кытаата илик, чиҥэ суох; көпсөркөй. ☉ Рыхлый, «жидкий» (о теле, мышцах)
   Кини Уһун курааннарга Убаҕас куҥнаннар даҕаны, …… Элгээн, иэримэ дьиэлэнэн испитэ, Үрэх хочолорунан Үксээн, үөр сүөһүлэнэн барбыта. С. Васильев
   Баҕар, Оҕолообут оҕом Уйан киэптэммит, Убаҕас Уу ньулдьаҕай эттэммит, Кырдьар-хаалар Кыһалҕалаах күммэр Өйүүр Үрүҥ көмүс үҥүү буолуо суох диэн, Хотун ийэ Хомойон Хорҕолдьун хараҕын уутун Хороммута буолуо. С. Васильев
7. Быыһа суох элбэх, хойуу буолбатах, сэдэх, чачархай (хол., тыа, баттах туһунан). ☉ Редкий, не часто расположенный (напр., о растительности)
   Сотору кини [Витя] убаҕас тыа, аппа, быллаар быыстаах сирдэринэн киирэн, хаамарын түргэтэтэн биэрдэ. Н. Заболоцкай
   «Хата бу сөп этии», — Семён Табунанов диэн кырдьаҕас оҕонньор сөбүлэһэн убаҕас бытыгын убахтаата. М. Доҕордуурап
   Туллукчаана туруоруллубут бугуллары кэриччи көрдө. Бугуллар убаҕастара. «ХС»
8. Аҕыйах, хам-түм көстөр буолар, сэдэхтик хатыланар. ☉ Повторяющийся, появляющийся через большие промежутки времени, редкий, немногочисленный
   Тэйэ соҕус мантан пиэрмэ, Кэлии-барыы убаҕас. Баал Хабырыыс
   [Сүөдэр] булт убаҕаһыгар тэптэрэн, хас да сыл сааламмакка, бултаабакка сылдьыбыта. КН ТДь
9. аат суолт.
10. Кытаанах буолбатах, иһиккэ куттахха иһит киэбин ылынар уутуҥу туох эмэ. ☉ Жидкость
    Көҕөрүмтүйэ, кытарымтыйа көстөр убаҕастаах дьоҕус аампыланы туппутунан өр да өр олордум. Г. Угаров
    [Хааны] өһөҕө сөҥмүтүн кэннэ, дьалкыппакка эрэ, сэрэнэн убаҕаһын баһан ылан атын иһиккэ кутуллар. Ону субай диэн ааттыыллар. Дьиэ к. Тиит хатырыгын бытарытан баран оргуттахха, чэй курдук өҥнөөх убаҕас буолар. НБФ-МУу СОБ
11. харыс. т. Киһи-сүөһү бүөрэ оҥорон таһаарара, иик. ☉ Моча
    «Тоойуом, Миичикэ хараҕа ыалдьан сабылынна. Эмп гыныах этэ, манна ииктээ эрэ», — диир. Аккаастаһабын да, ол убаҕас убайбын Миичикэни харахтыах тустаах үһү. Р. Кулаковскай
    Үчүгэй хаба ортотуттан ону-маны туойан бардыҥ. Эргэ тахсан оҕо убаҕаһыгар миккиллиэххин ыксаабыт буоллаххына, кубул-дьибил буолбакка көнөтүнэн эт. Э. Соколов
    [Харытыаналаах Хаппытыан] хааннарын, силлэрин, хойууларын, убаҕастарын анаалыска туттардылар. Б ЭБ
    ♦ Убаҕас мэйии (мэйиилээх) (кэпс.) — улаханы кыайан өйдөөбөт, сыппах өйдөөх. ☉ Недостаточно сообразительный, неумный, глуповатый (букв.: жидкие мозги)
    [Өргөстөй:] Умуннахпына убаҕас мэйиим былыык бадарааҥҥа Тордуйалаах тардыы, тохтон хааллын! И. Гоголев
    Эбэтэр уораан тымныы кыһарыйыан Убаҕас мэйиитэ сэрэйбэккэ Акаарытыгар былдьаттарбыт Аҥала сордоох эбит дуу? [Кыстыы хаалбыт тураах]. В. Гольдеров
    Мин, убаҕас мэйиилээх бэдик, ол күндү баайы умнантэмнэн, от-мас төрдүн ахсын ыһыталаан кэбиспиппин. Ф. Постников
    Хойуутугар бөппүт, убаҕаһыгар чачайбыт көр бөт II. Хойууларыгар бөтөннөр, убаҕастарыгар чачайаннар олоҥхо саха киһи төрдө буолан олорбуттар үһү. Саха фольк. Хойуугар бөтөҥҥүн, убаҕаскар чачайаҥҥын, баайгар бардамнааҥҥын, Сыллай түөкүн, киһиттэн чиэски тылламмыккын, урааҥхайтан утары майгыннаммыккын! Амма Аччыгыйа. Хойуутугар быһахтаммыт, убаҕаһыгар хамыйахтаммыт — хамыйах салааччы, ньылаҥнаан аһааччы буол. ☉ Стать прихлебателем у кого-л. (букв.: схватиться за нож на твёрдое, схватиться за ложку на жидкое [на пищу])
    Ол усталаах туоратын тухары Урааҥхайдар биһиги — Омук-өһүк Убаҕаһыгар хамыйахтамматахпыт! Хол дойду Хойуутугар быһахтамматахпыт! С. Васильев
    ср. чув. шевек ‘жидкий’