1. аат.
2. Үрдүк үөрүүкөтүү, кыайыы-хотуу, соргу көтөҕүллүүтэ. ☉ Победа, успех, торжество, триумф
   Быстах кыайыы өрөгөйүгэр бандьыыттар кылгас бириэмэҕэ көрүлээбиттэр. Амма Аччыгыйа
   [Эн сэрииттэн эргиллибиккэр] этэргэ дылы, биһиги да алааспытыгар өрөгөй үктэммитэ. С. Тарасов
3. Туох эмэ муҥутаан күүһүрбүт, сайдыбыт кэмэ, үгэнэ. ☉ Высшая точка, апогей развития чего-л.
   От үрэх, Чоочо оттуур ходуһата. От үлэтин өрөгөйө. В. Протодьяконов
   Тохсунньу ый саҥатыгар, тымныы өрөгөйүгэр, Хаппытыан Чолбоонобу ыраах суолга атаардылар. А. Сыромятникова
   Өлөксөй төрөөбүт оройуона, Үлэ-хамнас өрөгөйө. С. Васильев
4. даҕ. суолт. Үөрүүлээх-көтүүлээх, кыайыылаах-хотуулаах, соргулаах. ☉ Радостный, победный, торжественный
   Өстөөҕү өлөрсүҥ, саастааҕы дьаныйсыҥ, Өрөгөй үктэллээх саргыны салайсыҥ! Күннүк Уурастыырап
   Үөрүү, өрөгөй күннэрэ Өрүүтүн көһүннүннэр, Хомолто хара түүннэрэ Хоммокко төнүннүннэр. И. Эртюков
   ♦ Өрөгөйө үрдээтэ (улаатта) — кыайда, кыайыылаах таҕыста, күннээтэ. ☉ Он вышел победителем, восторжествовал
   Үрүҥ оҕус саҕа өрөгөйүҥ улааттын, саар булгунньах саҕа саргыҥ салалыннын. Саха фольк. Ону, эрэттэр эрэ буолларгыт, ол ат туоһахтатын маҥнайгы ытыыга таптаргыт эрэ биһиги өрөгөйбүт үрдүөҕэ, биһиги соргубут сонуоҕа. Эрилик Эристиин
   ср. др.-тюрк. өрки ‘находящийся вверху; занимающий высокое положение; сверх’

аат.
1. Туох эмэ саамай үрдүк чааһа, оройо (хол., мас., хайа). ☉ Вершина, верхушка, макушка чего-л. (напр., дерева, горы)
Тииттэр саһарбыт чыпчаалларыгар киирэн эрэр күн сардаҥата оонньуурун көрө-көрө, долгуйа саныырым, туох күүтэр миигин итиннэ? Софр. Данилов
Биир тиит чыпчаалыгар туох эрэ көтөр хамсаабакка улугуран олорор. Н. Заболоцкай
Аарыма тиит кылаан чыпчаалыгар биир сүүнэ улахан суор, …… кинини көрөн олорбохтоон баран, …… өрө көтөн тахсан, балаҕаны үрдүнэн көтөн суксулдьуйа турда. БХ Иэ
2. көсп. Туох эмэ (хол., норуот тылынан айымньытын) биитэр ханнык эмэ дьыала (хол., иистэнии, уһаныы) муҥутуур, кылаан сайдыыта, сатабыла. ☉ Наивысшее развитие чего-л., расцвет (напр., устного народного творчества), верх профессионализма, мастерства в какой-л. деятельности, апогей
Сайдыы, тутуу былаанын Сылын аайы толортоон, Кыайыы кылаан чыпчаалын Ситиһиэҕиҥ, доҕоттоор! Эллэй
[Ийэм] киһини эргитэ сылдьан көрөөччү уонна сонно тута таҥаһы быспытынан барааччы. Дьиҥэ, ол идэни баһылааһын чыпчаала эбит. ЗАН А
Саха норуотун тылынан уус-уран айымньытын куоҕайар чыпчаала олоҥхоҕо норуот сырдык ырата уонна инникигэ эрэлэ түмүллүбүт. «ХС»

даҕ., үрд. Сааллан түһэр этиҥ, чаҕылҕан курдук дуолан күүстээх; уордаах, ыар, ыар-нүһэр, олус ыарахан, дьоһуннаах, ньыгыл, олус кытаанах. ☉ Сильный, как удар грома, молнии, неимоверный (по силе, мощи); грозный; массивный, увесистый
Саалыр былыт Чаппарааҕынан чаппараахтаата, Бардам дьааһын Баһын быатынан Бас быалаата, Көҥдөй Көнтөһүнэн көнтөстөөтө. Күннүк Уурастыырап
Тулуй, кэрэ Кэтириинэ! Туох бу илин иһиллэр? Иэстэбил дьааһын этиҥин Ити илдьэ иһэллэр [өстөөҕү үлтү сынньар сэрии тыаһын туһунан]. С. Тарасов
◊ Аан дьааһын фольк. - наһаа, олус тымныы. ☉ Чрезмерно холодный, морозный
Аҕыс ыйдаах аан дьааһын кыһынтан Айманан, куттанан көрбөккө, Ыал буолан, дьиэ туттан, аал уот оттон Олорбуттар ээ син өлбөккө. И. Эртюков. Саҥ дьааһын фольк. - саамай муҥутуура, чыпчаала. ☉ Высшая ступень, степень, расцвет чего-л., апогей, вершина
Улуу ойуун Гургули Саҥа дьааһын түүн үөһүгэр, Сөрүүн тордох иһигэр Кытаанахтык утуйда, Дьикти түүлү түһээн барда. В. Лебедев (тылб.). Сөҥ (сүҥ) дьааһын фольк. - ыар-нүһэр, дьоһуннаах. ☉ Веский; внушительный; глубокий. «Ээ, дьэ, мин диэтэх киһи сүгэбалта, сүҥ дьааһын тылбын истэн олор эрэ!» ПЭК ОНЛЯ I
Мин кырыйдым, быһыыта, Түүлүм-быарым ыараата. Өлбүт дархан төрүттэрим Сөҥ дьааһын өбүгэлэрим Түүлбэр-биппэр биллэннэр Эрсэҥнэһэн эрэллэр. И. Гоголев
Бэйэм тыа киһитэ буоламмын Бэл түүнүн түһээммин ахтабын Хайҕахтаах быардары хамсатар Халыҥ тыам сөҥ дьааһын саҥатын. С. Тарасов
Дьылҕа сүҥ дьааһын сэмэлэриттэн Дьулааннаахтара эбит - диир санаа, Ыарык буолан, муҥур муҥатыйыы Чүөмпэтигэр тимиртэ. С. Данилов

1. аат.
2. Туох эмэ саамай үрдүк сирэ, оройо, чыпчаала. ☉ Самый верх, верхняя часть, верхушка, макушка чего-л.
   Таптыыр ытык хайам! Эн үрдүк мөҥүөҥҥэр ыттан туран күөлэһийэн үөскээбит улуу сыһыыбын, уутун иһэн улааппыт эбэбин одуулаан астынным. И. Гоголев
   Салахай былыттары тэһитэ үүттээннэр, Үрдүк быыскалар мөҥүөннэрэ көстөллөр. Л. Попов
   Арҕастанан халыһыйар Аҥаархай долгунуҥ мөҥүөнүгэр Күлүм чаҕыл уоттарын Күлүгэ хайдах оонньуой? С. Васильев
3. көсп. Туохха эмэ саамай үрдүк күүрээн; чыпчаал; туох эмэ быһаарыллар былдьаһыктаах кэмэ. ☉ Апогей, вершина, венец чего-л.; решающий, ответственный момент. Күннүк Уурастыырап айар үлэтин үрдүк мөҥүөнүгэр таҕыста. Н. Габышев
   Сахам тыла — Улуу олоҥх о м т ы л а , Хонуу куйаарга сыраллан, Холо рук таах силлиэҕэ мускуллан, Үйэлэр мөҥүөннэрин уҥуордаан, Кэлбитиҥ саттаан-сайдаан. И. Федосеев
   [ Эрилик Эрис тиин] өрөбөлүүссүйэ кытаанах сылларыгар, элбэх баартыйалар охсуһууларын мөҥүөнүгэр таба суолу тутуһан халбаҥнаабат бассабыык буолбута. «ХС»
4. даҕ. суолт. Саамай үрдүк, барыларыттан чорбойор. ☉ Самый высокий, возвышающийся над всеми
   Күн уһаабыта. Ол эрээри күн үрдүк мөҥүөн хайалар кэтэхтэриттэн бэрт кыратык быга түһэрэ. И. Федосеев
   Аарыма тиит бэйэтин чыпчаалын, кыһыл көмүс дуйдаах мөҥүөн кириэһи кытта сэргэстэһиннэрэ аспыт. Л. Попов
   ср. тув. мөген ‘горб (у верблюда)’