Якутские буквы:

Якутский → Якутский

араҥастыҥы

көр араҕастыҥы
Сэллик атыыһыт, мээнэнэн килэччи көрө-көрө, араҥастыҥы үрүҥ чалахайынан силлээн унаарытта. Н. Лугинов

араҥас

көр араҕас
Дьүһүнэ тоҕо баҕас дьиктитэй: кыһыл, араҥас, үрүҥ. Суорун Омоллоон
Сукуна тастаах уонна оҕуруолаах халтаҥ сонноох, онтон күөхтүҥү араҥас өҥнөөх солко ырбаахылаах эбит. БИГ ӨҮөС
Ол дойду Араҥас илгэнэн Аллан биэрэ сытар Аҕыс уон аҕыс силистээх, Айгыр-силик Аал Луук мастаах эбит. С. Васильев
◊ Араҥас Сулус астр. — үөһэ диэки иэҕиилээх уктаах хомуоска маарынныыр сэттэ сулус бөлөҕө. ☉ Большая Медведица
«Ганя, көр эрэ, Араҥас Сулус кутуруга тус хоту хайыспыт эбээт», — диир Митя Заборовскай. Н. Якутскай
Араҥас Сулустан көрдөххө, түүн үөһэ ааһа бадахтаабыт этэ. Р. Кулаковскай

Якутский → Русский

араҥас

1) лабаз, кладовая на столбах; 2) уст. могильный лабаз (на дереве) # Араҥас Сулус астр. Большая Медведица.

Еще переводы:

медведица

медведица (Русский → Якутский)

ж. тыһы эһэ; # Большая Медведица астр. Улахан Араҥас сулус; Малая Медведица астр. Аччыгый Араҥас сулус.

созвездие

созвездие (Русский → Якутский)

с. астр, белох сулус, сулустар бөлехтөро; созвездие Большой Медведицы Араҥас сулус бөлөх сулуһа.

алтаннаа

алтаннаа (Якутский → Якутский)

туохт. Алтанынан бүрүй, киэргэт, оҥор. ☉ Обивать, обшивать, украшать медью; приделывать медную часть к чему-л. [Араҥас оҕустулар] күн өттүн көмүстээтилэр, арҕаа өттүн алтаннаатылар. Саха фольк.

ыктарыы

ыктарыы (Якутский → Якутский)

ыктар диэнтэн хай. аата. Харалаахтар [саахымат дуоскатыгар] ыктарыыга түбэспиттэрэ
□ Ытаһа холбоһугу бөҕөргөтүүгэ, ыктарыыга, маһы хайытыыга, кыраабыл баһын тииһээһинтэн киһи араҥаһыгар тиийэ киэҥник туттуллар. АЭ ӨӨКХ

дьантаар

дьантаар (Якутский → Якутский)

аат. Дьэҥкирэн көстөр саһархай өҥнөөх тааска кубулуйбут түҥ былыргы үйэтээҕи мутукчалаах мас сымалата. ☉ Янтарь
Мин көрдүм арҕаа муора Дьантаар буордаах кытылын, Хотугу Муустаах муора Хараҥарбат халлаанын. С. Данилов
Балтика дьантаардаах биэрэгэр Балыксыт тиийээри тиэтэйэр. М. Ефимов
Тырымныыр үчүгэй толбонноох мыраамар - Тымныылаах Дьааҥыга тулааһын баҕана; Араҥас сүлүүдэ, араҥас таас дьантаар - Өргөдьөй эҥэрин ойуута-дьарҕаата. С. Васильев

эндэрдии

эндэрдии (Якутский → Якутский)

көр эндирдии
[Моҕотой] тыа саҕатыгар эндэрдии түспүт тиит устун сүүрбүтэ. Далан
[Эһэ] араҥаска эрэллээхтик күдүйэн кэлэн кэлин атахтарыгар турда, уҥа баппаҕайынан араҥас туорайыгар эндэрдии ууруллубут хоппоттон хохтуну хаһыста. И. Гоголев
[Сүөдэр] куурдуннар диэн сыгынахха эҥин эндэрдии уурталаабыт дүлүҥнэриттэн, манан төннөрүгэр өрүү буоларыныы, таарыччы атын сыарҕатыгар тиэнэн барда. И. Сысолятин

араҥ ас

араҥ ас (Якутский → Якутский)

аат.
1. Мас атах үрдүгэр оҥоһуллубут кыра ампаар, лаабыс. ☉ Маленький амбар, поставленный на деревянные столбы; лабаз
Ити курдук кыылы тоҥорон хаһааналлар, элбэх буоллаҕына, араҥас оҥорон, онно кыстаан, хатырыгынан сабан, тааһынан баттатан хааллараллара. В. Миронов
Күн тыа саҕатыгар көнтөс саҕа үрдүккэ тэмтэйэн көстүүтэ, араҥастарыгар тиийдилэр. И. Гоголев
Мишка [эһэ] сайын таба бостууктарын сээкэйдэрин, кыһыҥҥы таҥастарын, араҥастарын кэрийэрин таптыыр үгэстээх эбит. «ХС». Тэҥн. холбо
2. эргэр. Былыргы сахалар ытыктыыр киһилэрин уҥуоҕун уурар тутуулара. Маныаха көнө түөрт муннук буола үүнэн турар мутуктаах түөрт маһы талаллара, кинилэри сиртэн балтараа – икки миэтэрэ үрдүгүнэн ылахтарынан (суон талахтарынан) холбууллара уонна ити туорай мастарга өлбүт киһини хаһыллыбыт дүлүҥҥэ уган уураллара. ☉ Могильный лабаз, на который древние якуты клали тела почитаемых покойников в гробах
Для устройства такой гробницы выбирали четыре сучковатых дерева, составляющих собою прямой четырехугольник, на расстоянии полтора – два метра от земли, соединяли поперечными лесинами и на эти поперечины ставили выдолбленную колоду с телом. Сыланньай удаҕан бу тумул үрдүгэр араҥаска сыппыт. М. Доҕордуурап
Даҕанча, эһэтин этиитинэн, тыа ортотугар аҕыс атахтаах араҥас оҥорбута. Далан
Кутаахаан уҥуоҕа бастаан алта атахтаах араҥаска ууруллан сыппыт эбит. БИГ ӨҮөС. Биэс киһи этиэх бэтэрээ өттүгэр тоҕус атахтаах араҥас оҕустулар. Саха фольк.
ср. монг. аранга ‘вышка’

тоҥус

тоҥус (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Эбэҥки; эбэҥки, эбээн хомуур аата. ☉ Эвенк, эвенки; собирательное название эвенков, эвенов, тунгусов
Аара биир түһүү сиргэ тоҥустарга хонон, иккиспитигэр Учукаас диэн оҕонньорго тиийэн хоннубут. А. Софронов
Ыраахтааҕы былааһын саҕана эбээннэри, эбэҥкилэри тоҥустар диэн ааттыыллара. ССС
Миитэрэй: «Бу тииҥньит тоҥус быһыылаах, кини суолун батыһыахха», — диэбитэ. А. Кривошапкин (тылб.)
◊ Тоҥус араҥаһа — Араҥас Сулус диэн курдук (көр араҥас II). Тоҥусманьчжур тыла тыл үөр. — эбээн, эбэҥки, маньчжур омук тыллара. ☉ Тунгусо-маньчжурские языки
Амыр тоҥусманьчжур тыллаах омуктар олорор сирдэринэн сүүрдэр. Багдарыын Сүлбэ. Тоҥус угунньата — түүбүктэ диэн курдук (көр түүбүктэ)
ср. др.-тюрк., уйг., диал. тоҥуз ‘дикая свинья, кабан; свинья’, тат. дуҥгыз ‘свинья’

араҥастаа=

араҥастаа= (Якутский → Русский)

1) складывать припасы в лабаз; хранить припасы в лабазе; 2) уст. хоронить кого-л. на лабазе (см. араҥас 2); алтан уҥуохпун араҥастыа захоронит на лабазе мой золотые кости (т. е. обеспечит мне счастливую старость — о любимом сыне).

тииһээһин

тииһээһин (Якутский → Якутский)

тииһээ 2 диэнтэн хай
аата. Уус сүрүн үлэтинэн эрбии тииһээһинэ, булуук биилээһинэ, бурдук быһар, от охсор массыыналары таҥыы этэ. Далан
Ытаһа …… маһы хайытыыга, кыраабыл баһын тииһээһинтэн киһи араҥаһыгар тиийэ киэҥник туттуллар. АЭ ӨӨКХ