I дуть, продувать; аллараттан аргыар аргыйбатын фольк. снизу да не подует сквозной ветер.
II сильно стучать, барабанить.

көр тэхтир
Үс түһүмэх бииһин ууһуттан Үргүөр үргүйбэккэ, Аргыар аргыйбакка, Очур охсубакка, Кэхтир кэппэккэ, Эриэккэс бэйэлээхтик Айыллан үөскээн олордохпут. П. Ядрихинскай

мадьыктаа диэнтэн холб. туһ. Бары да бүгүн улаханнык сылайбыт күннэрэ
Инчэҕэй бэрэбинэни кытта мадьыктаһар манан буолбатах. А. Софронов
Дьон сыарҕалартан бэрэбинэлэри түһэрэн мадьыктастылар. Болот Боотур
Аан аһылынна уонна будулуйа түспүт аргыары кытта уоллаах аҕа куул соһон мадьыктаһан киирдилэр. Е. Неймохов

көр аам-даам
Биирдэ ахсынньы ый аан-даам тымныыта ааҥнаан турдаҕына, түүлээхситтэргэ тиэрдиэхтээх таһаҕаспын ырыган табаларга тиэйэн, сатыы баран истэхпинэ, көс буолаат, табаларым сытынан кэбиспиттэрэ. Н. Абыйчанин
Кыһыҥҥы кэм саамай хабыр тымныыта Саха сиригэр ахсынньыга түһээччи. Ол да иһин, ахсынньы аан-даам тымныыта диэн уос номоҕо буолар. «Кыым»
Муустаах муора Аан-даам тымныыгын, Анысхан сата тыалгын, Аргыар муус тыыҥҥын Аттыы «саттыы» айааһыахпыт. Күннүк Уурастыырап

бүөлээ диэнтэн дьаһ
туһ. Үс нүһэр өлүү бухатыырдарынан Үөһээ өттүн Үргүөртэн бүөлэтэн, Аллараа өттүн Аргыартан саптаран. Маннык бэйэлээхтик Манаппыттара эбитэ үһү... П. Ойуунускай
Саамай табыгастаах сири бүөлэппит Луха Бэһиэлэйэптэрэ кыһыллар сааларын тыаһын истээт, төлө сытыйан тахсан аһан биэрбит. Амма Аччыгыйа
Баһыкка оҕонньор икки хараҕын уутугар бүөлэтэн, мэйиитэ эргийэн ууга түһэ сыһа-сыһа, тыынан «Оҕуруос» үрэҕи туораан, ыалыгар тахсаахтаабыта. Дьүөгэ Ааныстыырап

көр нүһэр
Үс ньүһэр өлүү бухатыырдарыгар Үөһээ өттүн Үргүөртэн бүөлэтэн, Аллараа өттүн Аргыартан саптаран …… Маннык бэйэлээхтик Манаппыттара эбитэ үһү. П. Ойуунускай
Вова ньүһэр буолуох куолаһынан саҥаран баран, мөдөөт соҕустук эмиэ ийэтин көрбөхтөөтө. Эрилик Эристиин
ср. монг. нүсэр ‘тяжёлый, громоздкий, грузный, неуклюжий, неповоротливый’

аат. Туохтан эмэ сылтаан дьону уонна атын малы даҕаны харса суох кырбаан, үлтү сынньан барыы. ☉ Дебош, погром
[Ньукулай:] Эрэн, туох да содуому оҥоруом суоҕа. А. Софронов
Туох содуом тахсыбыта, хайа дьахталлар хапсан, этиһэн барбыттара сарсыардааҥҥы сахсаан, киэһээҥҥи кэпсээн буолла. Болот Боотур
Айдааннаах атах Аргыара арылынна, Сотуһуулаах сутурук Содуома турда. Күннүк Уурастыырап

дьүһ. туохт.
1. Тугуэмэ кыһанан, кичэйэн оҥор, кыһамньыгын уур. ☉ Делать что-л. тщательно, проявляя особое старание
Уһун киһи буолбуппар Аһыныылаах санаалаах Абыраллаах толкуйдаах Аар тойон аҕаккам …… Кыҥыы ньээкэйэн үөскэппитэ. Саха нар. той. IV
Хараанныы ньээкэйэн Хахтарын тэстэрдим. Өйөөн-убаан Үрүҥ көмүс сымыыппын Үтүө дьүһүнүн көрдүм. Е. Иванова
2. Чиҥэт, тэпсэн биэр, ыга симп. ☉ Утаптывать, уплотнять что-л. Дьиэлэрин алын таһаатын …… Аргыар аргыйыаҕа диэннэр, Аҕыс хос гына Ньыгыл хара тааһынан Тэпсэн ньээкэйэн, …… Таас дьапталҕанан Муосталаан кэбиспиттэр. П. Ядрихинскай
Оччоҕо бу сааһын тухары үрэх сүүрүгэ бэйэтэ ньээкэйэн оҥорбут көҥүһүн түгэҕин сахсатан биэрэбит. М. Доҕордуурап
Чаччыгыныардар …… уйаларын тула уонна түгэҕэр сүөһү түүтүн, муоҕу булан ньээкэйэллэр. Е. Макаров

туохт.
1. Ыҥыырга, көлүүргэ үөрэт, көлө гынарга бэлэмнээ, сыһыт. ☉ Приучать к седлу или упряжке, объезжать
Чаппа уола аҕыйах хонуктан бэттэх баар-суох баайын, түөртээх сур соноҕоһу, айааһаан дьэргэтэн сылдьар. Амма Аччыгыйа
Остуорас Түмэппий оҕото Лэгиэнтэй, Кунаны айааһаан сир тиэрбит сэгэртэй. С. Васильев
Тап-тап-табакам, Айааһыам эйиигин! Чэчир-72
2. көсп. Кими, тугу эмэ бэйэҕэр бас бэриннэр, тугу эрэ баһылаа. ☉ Приучать, покорять кого-что-л.; овладевать кем-чем-л.; осваивать что-л. Аҕаларбытын кытта Атах тэпсэн тураммыт Айааһаабыппыт Хабыр айаннаах Халлаан харааптарын. Н. Рыкунов
Бу хотугу тыйыс айылҕалаах кыраайы айааһыылларыгар, дойду оҥостоллоругар кыаҕы биэрбит балык диэн — мунду! Багдарыын Сүлбэ
Аам-даам тымныыгын, Анысхан сата тыалгын, Аргыар муус тыыҥҥын Аттыы, «саттыы» айааһыахпыт. Күннүк Уурастыырап
Эмньик аттыы ахсымныыр Эдэр сааһы айааһаан, Аны үлэ саҥалыы, Ааны аста аан бастаан. Р. Баҕатаайыскай

1. аат. Тохтообокко күүскэ үрэр тымныы тыал. ☉ Сильный неутихающий холодный ветер
   Бу тоҕус үөстээх тоҥмот муора уораана буоллаҕа, аҕыс үөстээх Араат байҕал анысхана буоллаҕа, сэттэ үөстээх иҥэрэ далай сипсиэрэ буоллаҕа! ПЭК ОНЛЯ III
   Дьулаакыр муус турууктартан дьулайбатах, Алдьархайдаах анысханнартан чачайбатах, Болгуо, боһомо буомнартан чаҕыйбатах Дьикти дьоннору Эн, космос, бэйэҥ үөскэппиккин! П. Тобуруокап
2. даҕ. суолт. Киһи силиитигэр киирэр, курдаттыы охсор (күүстээх тыал, тымныы туһунан). ☉ Пронизывающий, пробирающий до мозга костей (о сильном ветре, морозе)
   Сэтинньи силбиктээх күннэрин ахсынньы анысхан тымныытынан солбуйда. М. Доҕордуурап
   Сэрии сылларыгар дьыбардаах сарсыардаларга, анысхан тымныыларга үөрэнэ оскуолабытыгар туорахтана сырсарбыт. В. Сыромятников
   Айаммыт ахсымыран истэ. Мэктиэтигэр, алын өттүбүттэн анысхан аргыар аргыйарга дылы гынна, ойоҕос өттүбүттэн силлиэ-холорук ытылларга дылы буолла. С. Федотов