архыып

м. архыып (1. эргэ, былыргы докумуоннары харайар тэрилтэ; 2. биир киһи эбэтэр тэрилтэ суруктарын, суруйууларын хомуура); # сдать в архив 1) что эргэрбитинэн аах; 2) кого үлэттэн тохтот, кырдьыбытынан аах.

анаа диэнтэн төхт
көрүҥ. Иван Иванович, отдел сэбиэдиссэйдэрин ыҥыртаан, кыргыттары анаталаата. Софр. Данилов
Чириков бэйэтин оҕолорун ылан түүҥҥү пуоска анаталыыр. Н. Якутскай
[Чокуурап:] Архыып Уйбаанабыс, ол түөрт киһини анаталаан кээһээр уонна ол Сарапыананы эмиэ. С. Ефремов

даҕ. Чопчу, чуолкай. ☉ Совершенно верный, точный
Назар оҕонньор, улам олохсуйдаҕын ахсын, эрэсиимэ ордук туочунай буолан истэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
Суруйааччы Н.Д. Неустроев хаһан төрөөбүтэ архыып туочунай докумуона суох буолан, сыыһа ыйылла сылдьыбыта. «ХС»

аат., эргэр. Былыр суукка түһэриллэр көрдөһүү эбэтэр үҥсүү сурук. ☉ Письменное прошение, жалоба, челобитная
Өрүүкээни Күннэй үҥсүбүтэ архыыпка баар. Онуоха утары Өрүүкээн чолобуута эмиэ баар. «Чолбон»
Бу чолобуут суруктарга оччотооҕу саха саамай биллэр-көстөр баһылык тойотторо кытталлар эбит. «Чолбон»

1. аат. Хаһан да сымыйалаабат, хайдах баарынан кырдьыгынан этэр киһи; кырдьыгы эрэ тутуһар киһи. ☉ Человек, говорящий только правду; честный, правдивый человек, правдолюб
   Хайаан даҕаны архыып матырыйаалларын туһаныҥ. Архыып баар саамай эрэллээх, саамай кырдьыксыт. С. Тарасов
   Дуона суохха да кырдьыксыт буолуохха наада. М. Горькай (тылб.)
2. даҕ. суолт. Хаһан да сымыйалаабат, кырдьыгы эрэ тутуһар. ☉ Правдивый, честный (о человеке)
   Кырдьыгы аанньа ахтыбат, кырдьыгы сиргэ-буорга тэпсэр киһи кырдьыксыт дьону иитиэн сатаммат. Софр. Данилов

даҕ. Кэлимэ суох, бытархай, биирдиилээн. ☉ Нецельный, мелкий, единичный
Крепостной быраап баарын тухары ханнык даҕаны быстах-остох дьаһаллар бааһынайдар балаһыанньаларын тупсарар кыахтара суоҕун көрдөрбүтэ. Софр. Данилов
Сарсыныгар, соччо дьоро киэһэ буолбакка, эттэрин куҥ өттүн кэмчилээн, быстах-остох миэстэлэрин буһардылар. Болот Боотур. Н.Г. Чернышевскай туһунан көтүмэхтик суруллубут быстахостох архыып докумуоннара уонна ахтыылар этилэр. «Ленин с.»

өйөн диэнтэн холб. туһ. Бэйэ-бэйэлэриттэн өйөнсөн тураллар
□ Биһиги эмиэ иккиэ буолуохпут, Биир уоту кыттыһан оттуохпут, Үлэҕэ сиэттиһэн сылдьыахпыт, Өйөнсөн, бэрт хойут кырдьыахпыт. П. Тобуруокап
[Барахсаанап:] Архыып Уйбаанабыс, биһиги баччааҥҥа диэри бэйэ-бэйэбитигэр өйөнсөн, үчүгэйдик кэллэхпит дии. С. Ефремов
Алгыс ылааччы дэгиттэр үтүө киһи буолар туһугар үрдүк үөрэхтээхтэри кытта өйөнсөн үөскүөхтээх. И. Аргунов

сыһ. Куттаммыт быһыынан, сэрэнэ-сэрбэнэ соҕус. ☉ Будто опасаясь, остерегаясь, с опаской
Онтон сэрэхэдийбиттии суругу хостоон таһааран тиэтэйбэккэ, дөрүндөрүн көхсүн этитэн кэбиһэ-кэбиһэ, аахпытынан барда. Тумарча
«Дьэ, буоллаҕа», — Архыып Егорович сэрэхэдийбиттии ытыһын суураламмахтаата. Р. Баҕатаайыскай
Мария Ларионовна эмискэ өндөс гына түспүтэ, …… кыыһын диэки сэрэхэдийбиттии көрбүтэ. В. Гаврильева

1. түҥэт диэнтэн хай. аата. Ол балыгы түҥэтиигэ улахан этиһии тахсыбыт. Амма Аччыгыйа
   Үчүгэй сирдэрин кыаммат-түгэммэт дьоҥҥо дууһа ахсаанынан түҥэтиини тэрийиэххэ. Н. Якутскай
   Г.П. Башарин Бүлүү нэһилиэктэригэр сири түҥэтии туһунан архыып докумуоннарын таһаартаран турар. Багдарыын Сүлбэ
2. мат. Чыыһыланы чыыһылаҕа үллэрэн өлүүнү булар дьайыы. ☉ Деление. Сүүстүүлээхтэри уоҥҥа түҥэтии
   □ Түҥэтии диэн иккис төгүллэһээччини көрдүүр дьайыы аата буолар. ШИН А