Якутские буквы:

Якутский → Якутский

арылыҥ наа

арылый диэнтэн б
тэҥ көстүү. Аан ийэ дойдум Алтан тимэх курдук Арылыҥнаан киирэн барда. Саха фольк. Улунучаан, Улунучаан, Улун курдук арылыҥнаан, Күөрэгэйдии көрүлээн, Кэрэ кэми кэтэтэҕин, Кэскил туһун санатаҕын. С. Зверев
Сэгэртэйим сыыһа, арылыҥнаан, өрө көрдөххүнэ, оо, дьахтар да этиҥ ээ, хап-хара харахтаах! А. Сыромятникова

арылыҥ нат

арылыҥнаа диэнтэн дьаһ
туһ. Туров, тор курдук хапхара бытыга тортоллон, сытыы-сытыытык көрөн арылыҥнатар. «ХС»

атыҥ нат

атыҥнаа диэнтэн дьаһ. туһ. Балык айаҕын атыҥнатта
[Ньукулай оҕонньор] уолан хаалбыт харахтарын атыҥнатан көрө-көрө, Дьөгүөрдээҥҥэ муҥатыйан наҕыл саҥатынан сэһэргиир. Амма Аччыгыйа
Хараҕын мыыла аһытан, Халтаһатын атыҥнатта. С. Руфов

байааттаҥ нат

байааттаҥнаа диэнтэн дьаһ
туһ. [Оҕус] аҕыс уонтан тахса хонукка киһилии ынчыктыы сытан баран биир сарсыарда турбутун уолаттар көлүйэҕэ сиэтэн байааттаҥнатан киллэрдилэр. Амма Аччыгыйа

арыл гын

арый диэнтэн көстө түһүү. Эмискэ аһыллан ыл (түннүк сабыытын, кинигэ илииһин уо. д. а. туһунан). Резко приоткрываться (о шторах, книжной странице и т. п.)
[Дьахтар Кулун Куллустууру] төбөтүн оройугар үрэн сирилэппитигэр били ап чалахайа итии силим курдук саба тибиирэн кэбиспитэ арыл гына түспүтэ. ПЭК ОНЛЯ III
Ыстаап дьиэтин аһаҕас түннүгүнэн киэһээҥҥи сиккиэр тыалтан үрүҥ болотуна түннүк сабыыта арыл гынар. А. Сыромятникова

арылы

даҕ., поэт. Сырдык, ыраас. Светлый, ясный
Арылы маҥан халлааным Атаан миҥэ арҕаһынан Хаардаах бугул отум холоонноох Тоҕус киилиир түптэбин Унаарыта күөдьүтэн кэбистилэр. С. Зверев
Көрбөккүт дуо ол олорор арылы харах, атара кутурук, алтан сабарай Хомпоруун Хотойу? Суорун Омоллоон

Якутский → Русский

арылы

ясный, светлый


Еще переводы:

раскачать

раскачать (Русский → Якутский)

сов. 1. кого-что хачайдаа; раскачать качели хачыалы хачайдаа; 2. что, разг. (расшатать) иэҕэҥнэт, тулхаҥнат, биэрэҥнэт; 3. кого, перен. разг. хамсат, кутугу-нат; его не раскачаешь кинини кыайан хамсатыаҥ суоҕа.

маатырҕаа

маатырҕаа (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. туохт. «Маат-маат» диэн саҥар (кус, хол., көҕөн туһунан). Крякать (об утке)
Көхсүбэр көймөстүбүт санааларбын үргүтэн, адьас чугас чөркөй чуруктаабыта, ыраах көҕөн кэһиэхтээхтик маатырҕаабыта. Далан
Көҕөн кус маатыргыыр Күөл хойуу отугар, Тү ү н о ргууй ча лы мныыр Кур дулҕа уутугар. П. Тобуруокап
Кы нат тыаһа сып-сырылас, хааст а р х о ҥ к у н а һ а л л а р , кустар маатыргыыллар. «ХС»

быһытталаа

быһытталаа (Якутский → Якутский)

быһын II диэнтэн төхт
көрүҥ. Күөл арылы ньууругар умсаахтыыр Ый толбонун быһытталаан, долгуннар уоскуйаллар. И. Мигалкин

кырталдьый

кырталдьый (Якутский → Якутский)

кыртай диэнтэн арыт
көстүү. Кыыс дьахтар хаастаах хараҕа кырталдьыйан көстөр кыырыктаах үҥүү. ПЭК СЯЯ
Арылы тойон оҕонньор Кэрэмэс хотун эмээхсин Күннүктээх сиртэн Кыламаннаах хааһа Кырталдьыйан көстөр Кытыан үчүгэй кыыстара Дьырыбына Дьырылыатта. П. Ядрихинскай

тулаайах

тулаайах (Якутский → Якутский)

  1. даҕ.
  2. Төрөппүттэрэ эбэтэр кинилэртэн биирдэстэрэ өлөн, көрүүтэ-истиитэ суох хаалбыт (оҕо). Ставший сиротой, сирый (о ребёнке)
    Даайа …… тулаайах буолан, кэлэ-бара сатаан, олохпун эрэ булуум диэн, Ыстапааҥҥа эргэ тахсыбыта. А. Софронов
    Кини, төрөппүттэрэ кыра эрдэҕинэ өлөннөр, тулаайах оҕо эрэйин-кыһалҕатын көрөн-билэн улааппыта. Софр. Данилов
    Аҕабыт өлбүтүн кэннэ биһиги ийэбитигэр түөрт кыра оҕо тулаайах хаалбыппыт. Эрилик Эристиин
  3. Иитэр, көрөр-истэр дьоно суох, соҕотох (дьахтар, кырдьаҕас киһи), огдообо. Оставшийся без кормильца, попечения, одинокий, вдовый (о женщинах, стариках)
    Тулаайах Хобороос эмээхсин икки ыанар ынаҕа уолан, …… аас-туор олорор кэмэ этэ. Н. Якутскай
    Син ханна да тулаайах Дьахтар наар көр аргыстаах Олорбот ээ, быһыыта... И. Гоголев. Аан дойду сонунун күн аайы истэр: Араллаан-айдаан, сэрии да ньиргийэр... Тулаайах ийэ тулуйбат ону: «Тохтотуҥ, — диир кини, — хааны тоҕууну!» С. Тарасов
  4. көсп. Соҕотох, туспа, ойдом сылдьар, турар. Отделённый от других, сиротливый, одинокий (о чём-л.)
    Күн аннын диэки ханнык эрэ тулаайах булгунньах чочойон көстөр. Н. Заболоцкай
    Дмитрий Кузьмич Сергеев оҕонньорго соторутааҕыта охсуһуу толоонугар охтубут оҕотун тулаайах уордьана кэлбитэ. А. Олбинскай
    Аар-тайҕа үрдүнэн киһи баарын биллэрэн тулаайах күөх буруо мэҥэ халлааҥҥа өрө дабайа, субулла унаарыйбыта. «ХС»
  5. көсп. Соҕотох курдук сананар, соҕотохсуйар. Тоскливо-одинокий, унылый, сиротливый (напр., о мысли, душе)
    Тулаайах толкуйум Тууга хаайтарбыт Туллуктуу тууллайда... А. Софронов
    Өлтө ырааттар да мин өйбөр Өлбөтөх эдэр доҕорум Тулаайах кута мин кулгаахпар Кыланан ааста оҥордум. С. Данилов
    Тулаайах сүрэх уйан бааһын оһоро, Дьоллоох оҕо сааһы эргитэ, үөрүүнэн толоро, Туруҥ, аһыныгас сүрэхтээх күн дойдум дьонноро! Эллэй
  6. аат суолт. Дьиэ кэргэнэ суох хаалбыт киһи (оҕо, огдообо, кырдьаҕас). Оставшийся одиноким человек (напр., ребёнок-сирота, вдова)
    Таҥара тулаайаҕы аһынар (өс хоһ.). Бу үс дьон дьиэлэрин тула …… дьадаҥылар, огдооболор, тулаайахтар олороллор. Н. Якутскай
    Икки тулаайах бэйэ-бэйэбитин аһыныһан, өйөнүһэн, …… сыһыаммыт сыл аайы тупсан испитэ. М. Доҕордуурап
    Хара быарым тулаайаҕа эргэр. — күүтүүлээх-кэтэһиилээх, күндүттэн күндү (соҕотох тапталлаах оҕону этэргэ). Любимый, желанный, единственный (букв. придаток (моей) чёрной печени — о ребёнке). [Оҕонньор:] «Мин оҕолорбун …… нохтолоох сүрэҕим ытарҕата, хайҕах хара быарым тулаайаҕа курдук саныыбын эбээт!» Ньургун Боотур
    Тэҥн. сүрэҕим ытарҕата. Төгүрүк тулаайах көр төгүрүк. Төгүрүк тулаайах кыра оҕо хаалан, Дабыыт үчүгэй иитиини ылбатаҕа. И. Никифоров
    Ол кэмтэн төгүрүк тулаайах хааламмын Ыал устун барбытым, иитимньи буолбутум. А. Бэрияк. Тыыннаах тулаайаҕа кэпс. — төрөппүттэрэ эбэтэр кинилэртэн биирдэрэ бырахпыт, ииппэт оҕолоро. Сирота при живых родителях или родителе
    Билэр аҥаардас ийэни, Бу уол — тыыннаах тулаайаҕа. Баал Хабырыыс
    Оо, оҕом сыыһа тыыннаах тулаайаҕа буолан сырыттаҕын ньии. Г. Колесов
    Быар тулаайаҕа (кыбадырааттыы) көр быар
    Кынат тулаайаҕа көр кы- нат. Ытарыгар кыталык кынатын тулаайаҕын тоһуппут. Багдарыын Сүлбэ. Тулаайах хол — сылгы ойоҕоһо суох ылыллыбыт илин атаҕа. Часть ноги коня без ребёр (букв. нога-сирота).
    ср. др.-тюрк. тул, тол ‘вдова, овдовевший’, тув. дулгуяк ‘вдова, вдовец’, казах. түл ‘овдовевший; осиротевший’
аралы

аралы (Якутский → Якутский)

көр арылы
Аҕыс иилээхсаҕалаах Аан ийэ дойду Айылгылаах аралы далбарыгар, Кэскиллээх киэҥ киэлитигэр Айыллан үөскээбит. Саха нар. ыр. II. Сөрүүн тыал үүрдэ Босхо былыты Арҕаа мырааҥҥа, Араас өҥнөнөн Кылбаара кыыста Аралы кустук Сайаҕас халлааҥҥа. С. Данилов
Аралы халлаан тардыытынан, Айар иэйии тыына, Кыталык кыыл буолан, Тойон Мүрү тумулугар Түүн үөһэ бадахтаах, Түһэн тиийэн кэлбитэ. Күннүк Уурастыырап

сүгүрүйбэхтээ

сүгүрүйбэхтээ (Якутский → Якутский)

сүгүрүй диэнтэн тиэт
көрүҥ. Долгуйа үөрбүт мелодист сыанаҕа хаста даҕаны төхтүрүйэн сүгүрүйбэхтээбитэ. С. Данилов
Сорук-Боллур уол Ойон киирэн Аан таһыгар Арылы тойон оҕонньор иннигэр …… Чуо бааччы доҕуйан, Сүгүрүйбэхтии турда. П. Ядрихинскай
Ыраахтааҕы түргэн хаамыынан иһэн, уҥа-хаҥас сүгүрүйбэхтиир. Л. Толстой (тылб.)

выявиться

выявиться (Русский → Якутский)

сов. билин, көһүн, арылын.

открывается

открывается (Русский → Якутский)

гл
аһыллар, арыллар

развертывается

развертывается (Русский → Якутский)

гл
арыллар, сөллөр, тэлгэнэр