Якутские буквы:

Якутский → Якутский

асхарый

дьүһ. туохт.
1. Наһаа уойан сыанан-арыынан чалҕарыйа, көлөһүн тахса сылдьар буол. ☉ Пыхтеть, потеть от чрезмерного ожирения. Суон киһи аһаан асхарыйда
□ Үөһүн тартаран кэҕэрдэрэ, тиритэн асхарыйара, тыынан сыыгыныыра, саҥаран бобуллаҥныыра — барыта киһи тириитин таһынан, киһи сиргэниэх айылаах. Болот Боотур
2. фольк. Тугунан эмэ (хол., арыынан, сыанан) өлгөмнүк алын. ☉ Обильно сочиться, литься (напр., маслом, жиром)
Аал уот иччитэ Тойон эһэм обургу, Ааттанан арах Аһаан асхарый, Үтүөнэн айыылаа, Үрдүгүнэн соргулаа, Үчүгэйинэн үөрт, Үөрүүлээҕинэн көрүс, Дом сүлгүрдүүр! С. Зверев
Булумньута буоллаҕына, Боростуой таас буолбатах — Муударастаах таас үһү, Аһыырынан-таҥнарынан Асхарыйа сытар үһү. Эллэй
Аан дойдум иччитэ, иһит! Аһаан-сиэн асхарый, чалҕарый. Күлүм аллай! Эһэм аһаа! Далан

Еще переводы:

асхарыт

асхарыт (Якутский → Якутский)

асхарый диэнтэн дьаһ
туһ. Ол тухары уон икки сыл устата баччаны хамнас аахсан асхарытан ылбыппын билбэппин. М. Доҕордуурап
Аһы-үөлү асхарытар, Торҕо күөҕү торолутар Унаар сайын уруйданна. А. Бродников

арааллан

арааллан (Якутский → Якутский)

арааллаа диэнтэн бэй., атын
туһ. Ол көрөн турдахпына [үрэхтэр] Аҕыс үөстэнэн араалланан, Айманан, аатыран-айгыстан, Хайах арыыта буолан Асхарыйан айдан барар эбиттэр. Саха фольк. [Ыһыахха] Өбүгэлэр үҥкүүлэрэ үөдүйэн, Төрүттэр үҥкүүлэрэ төгүрүйэн, Айбыттар үҥкүүлэрэ араалланан, Сэттэ омук сэгээн ырыата эйээрдэ. Өксөкүлээх Өлөксөй

баайдан

баайдан (Якутский → Якутский)

туохт. Үп-харчы, малсал, ас-таҥас уо. д. а. баайдаах буол. ☉ Иметь обилие материальных ценностей, богатство
Барҕа баайданан, байан-тотон олорбута эбитэ үһү. П. Ойуунускай
Күүстээх үөрэх күрүлгэнин курдук күдэн баайдан. Өксөкүлээх Өлөксөй
Тоҕуоруйа үллэр толору дьоллоноор, Асхарыйа үллэр Бастар бараммат баараҕай баайданаар. П. Ойуунускай
Онтон ыла Чурумчуку Уолбат ойбон уйгуланна, Тохтор хороммот тоттонно, Бастар бараммат баайданна. Эллэй

сүүдүрүүннэн

сүүдүрүүннэн (Якутский → Якутский)

туохт., поэт. Олус элбэх, дэлэгэй буолан бараммакка куруук алла тур (хол., үрүҥ аһынан). ☉ Иметься в изобилии (обычно о молочных продуктах)
Онон, олох им-ньим устан испитэ. Сайын улуу тунах ыһыаҕа сүөгэйинэн сүүдүрүүннэнэн, Арыынан асхарыйан саҕаланан баарта. М. Доҕордуурап
Эбэ хотун эргийэр киинигэр, Араҕас илгэнэн Алла, таммалыы турар Аҕыс салаалаах, Сөҥ Сүөгэйинэн Сүүдүрүүннэнэн сүүрүгүрдэ сытар Аал Кудук мас Айгыстан үүммүт эбит. С. Васильев

сыһаахтый

сыһаахтый (Якутский → Якутский)

сыһааҕыр диэн курдук
[Абааһы — Кулун Куллустуурга:] Торҕоннообут бэйэм дьэ торолуйуоҕум, сырҕаннаабыт бэйэм дьэ сыһаахтыйыам. ПЭК ОНЛЯ III
[Лоокуут (уокка ас кутар):] Аһаа сиэ, сыһаахтый! Күлүм аллай! Суорун Омоллоон
Дьэ оччоҕо буоллаҕа дии — араҕас арыынан асхарыйбыт, сыалаах этинэн сыһаахтыйбыт, кууллаах бурдугунан уруйдаабыт байылыат олох диэн. М. Доҕордуурап

чалбаалаа

чалбаалаа (Якутский → Якутский)

чалбааттаа диэн курдук
[Сайсары:] О, тойон эһэм, Аан Мичил Хотун эбэм, аһааҥ, сиэҥ, асхарыйыҥ, чалбаалааҥ, мичик гыныҥ, күлүм гыныҥ. Суорун Омоллоон
[Ыалдьыттар] дэлби арыгылаан-айбардаан чалбаалыыллар. Е. Неймохов
Хайа, эмээхсин испэккэ олорор эбиккин дуу? Бу киэһэ чалбаалыыра буолуо дии санаабытым. В. Яковлев

аһанньаҥ

аһанньаҥ (Якутский → Якутский)

аат.
1. Элбэҕи аһыырын сөбүлүүр уонна элбэҕи аһыыр кыахтаах киһи. ☉ Любитель поесть; чревоугодник
Аһанньаҥ манна асхарыйда, Моҕус манна уобалаата, Олоҥхоһут чулуута Олоҥхолоон доллоһутта, Ырыаһыт дьэллэмэ Ыллаан дьиэрэһиттэ. П. Ядрихинскай
Оҕонньорум олус аһанньаҥ буолан сордоото, түүннэри туран мотуйар, тугу эрэ иһэн кылырҕатар, айаҕа чамыргыыр, сыпсырыйар. Н. Габышев
2. Аһыыр баҕа. ☉ Аппетит, желание есть
Үчүгэй хаачыстыбалаах сиилэс сүөһү аһанньаҥ буолуутун көбүтэр. СИиТ
Сүөһү маннык көөнньөрбөнү сиэтэҕинэ аһанньаҥа олус үрдүүр, ханнык баҕарар аһылыгы хамаҕатык сиир. НПИ МВК

уобалаа

уобалаа (Якутский → Якутский)

  1. уоп I диэнтэн төхт. көрүҥ. Билигин уопсай дьиэбэр тиийэн ону-маны уобалыы түһүөм уонна волейболлуу сүүрүөм. Софр. Данилов
    [Ат] суол икки өттүнэн үүммүт оту уобалаан ыла-ыла хааман силдьикичийэр. Р. Кулаковскай
    Чырыыда ас уурар лаабыһыттан тоҥ эти аҕалан уокка сырайда, тоҥ хаары уобалаата. «ХС»
  2. кэпс. Иҥсэлээхтик, өрүһүспүт курдук түргэнник аһаа. ☉ Есть жадно и торопливо, глотать большими кусками
    Аһанньаҥ манна асхарыйда, Моҕус манна уобалаата. П. Ядрихинскай
    Нөҥүө хоско икки саллаат эмис эти уобалыыллар, кэрээнэ суох кэпсэтэллэр. Н. Түгүнүүрэп
чорулаа

чорулаа (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. туохт. Тохтообокко сүүрүгүрэн чэпчэкитик, кыра соҕустук тыаһаа (ууну этэргэ). ☉ Течением производить лёгкий монотонный шум, журчать (о воде)
Силис уута дьигиһийдэ, Амах уута асхарыйда, Мутук уута чорулаата. Ньургун Боотур
[Муустаах муора — Өлүөнэҕэ: Кыыһым кыһын эйигин] Соҕотох муннуҥ эрэ уутунан Чорулуу сытар гына Чоҥкутан кэбиһиэхтин! Өксөкүлээх Өлөксөй
Күн уота тыргыллар күөх сирэм ортотугар …… кыракый сыккыс чорулуур тыаһыгар бигэннэр даҕаны Даҕанча урукку …… курдук толору дуоһуйууну ылбатаҕа. Далан
ср. туркм. жорламак ‘журчать’, тат. чурлау ‘урчать, бурчать’, алт. чорлок ‘капля’

айыылаа

айыылаа (Якутский → Якутский)

I
туохт. Тугу эмэ өлүүлээ; үтүөнү үтүөнэн төлөө. ☉ Наделять, выделять кому-л. что-л. (напр., охотнику добычу — о духе леса); делать кому-л. добро, отплачивать за добро добром
Миэхэ тугунан айыылыыр? Үтүөнү айыылааҥ! (муҥханы алгыыр алгыс түмүк тыллара). ПЭК СЯЯ
Аал уот иччитэ Тойон эһэм обургу, Ааттанан арах, аһаан асхарый, Үтүөнэн айыылаа, Үрдүгүнэн соргулаа. С. Зверев
II
туохт. («й» мурун дорҕ.). Кими эмэни айыылааҕынан аах, айыыны оҥорбутунан, буруйдааҕынан билин. ☉ Признавать кого-л. грешным, считать согрешившим, виноватым
[Дьылыгыс Маайа:] Букатын уоран сиэбэтэхпит [ынаҕы], айыыта суох дьону айыылаан, буруйа суох дьону буруйдаан эрэҕит, таҥараҕа айыы буолуо. Эрилик Эристиин
[Кулун Куллустуур — Үрүҥ Аар Тойоҥҥо:] Миигин былыргы дьылга хараҥа айыылааҥҥыт, атын Арасыйа аҕата оҥорбуккут. ПЭК ОНЛЯ III