күндүлэт диэнтэн хай
аата. Чучунаа эти ылан аҕыйахтык уобалаабыта. Ити миигиттэн аан маҥнай күндүлэтиитэ этэ. Н. Абыйчанин

туохт. Түргэн-түргэнник уобалаан, ыстаан аһаа-сиэ. ☉ Есть жадно, торопливо, быстро разжёвывая пищу
Бары тула түһэн кутуллубут хааһыны сиэн хомугуратан киирэн бардылар. Т. Сметанин

1. бордурҕаа диэнтэн дьаһ. туһ.
2. кэпс. Хойуу соҕус аһы тыастаахтыастаахтык уобалаа эбэтэр сыпсырыйталаан ис. ☉ Громко хлебать (напр., суп)
   Уол үөрбүт-көппүт, чэйдии олорор, күөрчэҕи лэппиэскэнэн баһа-баһа бордурҕатар. Н. Түгүнүүрэп
   Хара бытыктаах эр киһи …… үөрэ иһэн бордурҕатар. Амма Аччыгыйа

туохт. Халыҥ эттээх уостаргын түргэнник күүскэ хамсат (олус улаханнык уобан, түргэнник ыстыыр киһини этэргэ). ☉ Активно двигать толстыми (мясистыми) губами (беря в рот большие куски пищи и быстро их пережёвывая)
Буур тайаҕы буһаран, Өҕүрүөмэр оҕуһу үөлэн, …… Аһаан аллараҥныы, Уобалаан оллороҥнуу олордоҕуна, Уол таһыттан ыстанан киирдэ. С. Васильев

туохт. Тиискинэн бөдөҥ-бөдөҥнүк күүскэ ытыран ыла-ыла иҥсэлээхтик ыстаталаа. ☉ Кусать, грызть (сильно, с жадностью)
[Сибиинньэ] Оту оҕустуу уобалыыр, Уҥуоҕу ыттыы хадьыктыыр. П. Тобуруокап
Чубукубун эттээн-эллээн, сыатыттан-сыматыттан соруйан тоҕо-хоро буһаран, …… аһаан-сиэн хадьыктаатым. Н. Абыйчанин
Сиэгэн бэдэри саһан сытан эмискэ үрдүгэр түһэн, хадьыктаан кэбиһэр. «ХС»

туохт., сөбүлээб. Мээнэ көдьүүһэ суоҕу саҥар, кэпсээ, туһата суоҕунан дьарыктан. ☉ Проводить время в пустых разговорах, заниматься, развлекаться чем-л. (в ущерб делу, полезным занятиям, производительному труду)
«Чэ, чэ, түксү. Биир эмэ хонукка ыаһахтаабакка сынньатан атаар», — дии-дии Чокуурап балыгын иҥсэлээхтик уобалыы олордо. И. Бочкарёв
Түүлүн кэпсиир идэлээҕэ, онтун ыаһахтыыр ини дии санаатым. «Сахаада»
Биһиги ону-маны ыаһахтыыр солобут суох. «Кыым»

аат.
1. Элбэҕи аһыырын сөбүлүүр уонна элбэҕи аһыыр кыахтаах киһи. ☉ Любитель поесть; чревоугодник
Аһанньаҥ манна асхарыйда, Моҕус манна уобалаата, Олоҥхоһут чулуута Олоҥхолоон доллоһутта, Ырыаһыт дьэллэмэ Ыллаан дьиэрэһиттэ. П. Ядрихинскай
Оҕонньорум олус аһанньаҥ буолан сордоото, түүннэри туран мотуйар, тугу эрэ иһэн кылырҕатар, айаҕа чамыргыыр, сыпсырыйар. Н. Габышев
2. Аһыыр баҕа. ☉ Аппетит, желание есть
Үчүгэй хаачыстыбалаах сиилэс сүөһү аһанньаҥ буолуутун көбүтэр. СИиТ
Сүөһү маннык көөнньөрбөнү сиэтэҕинэ аһанньаҥа олус үрдүүр, ханнык баҕарар аһылыгы хамаҕатык сиир. НПИ МВК

I
бахсый диэнтэн хамс
көстүү. Сыарҕалар тастарыгар кулахачыйа сылдьар Тумара Киргиэлэй аттыгар бахсырыйан тиийдэ. Болот Боотур
II
туохт.
1. Иҥсэлээхтик, тыастаахтык уобалаа; омурдуталаа. ☉ Есть с жадностью, громко чавкая, захлебываясь
Лөгөнтөй аһаан бахсырыйа олорор уолун Баҕыстайы сэмэлээтэ. Р. Кулаковскай
Эһэ тоҕо-хоро сиэн бахсырыйа испитэ, айаҕын тыаһа ньамыгырас буолбута. Суорун Омоллоон
Миини тэриэлкэтиттэн чэй курдук киллиргэччи иһэрэ, ол аһаан-сиэн бахсырыйа олороро көрүөххэ дьулаан этэ. И. Гоголев
2. Тыастаахтык, хаһыҥыраан эрэр курдук муннугунан тыын. ☉ Судорожно, шумно втягивать воздух носом (напр., всхлипывая)
Кэннилэригэр сытырҕаан бахсырыйар мурун тыаһа иһиллибитэ. Р. Кулаковскай
Эмээхсин бүтүн бэйэтэ көбүөхтээн ытаан бахсырыйан барда. М. Доҕордуурап
Графиня ытаан бахсырыйбытынан кыыһын түөһүгэр бүк түспүтэ. Л. Толстой (тылб.)

тыаһы үт. туохт. Тугу эмэ тугунан эмэ «сап-сап» гыннара охсуолаа. ☉ Бить, ударять по чему-л. мягкому или чем-л. мягким (напр., мокрой тряпкой), издавая шлёпающие звуки, шлёпать
Ийэтэ Балааҕыйа, баар-суох бурдугун тохторон, Кыһыллаайыны талаҕынан сабырҕаппыта. Л. Попов
«Этэрбэһин адьас сиэбит дии, ибили кэһэн кэбиспит», — дии-дии ийэм, инчэҕэй этэрбэспин уһулу тардан ылан, көхсүбүн сабырҕатар. Н. Тарабукин (тылб.)
△ Туох эмэ хойуу аһы баһан тыастаахтык уобалаа. ☉ Хлебать какую-л. густую пищу, шлёпая губами
Ыраас нууччалыы дьиэҕэ халыҥ, киппэллибит көҕүстээх киһи аһаан сабырҕата олорор. М. Доҕордуурап
△ Эмиийи тыастаахтык обор, эмп (ньирэйи этэргэ). ☉ Сосать матку, причмокивая губами (о телятах)
Таһырдьа томторуга суох торбостор, ийэлэрин эккирэтэ сылдьан эмэн сабырҕата-сабырҕата, төттөрү-таары тойтороҥноһоллоро. Р. Кулаковскай

сыһ.
1. Модун күүстээхтик, эрчимнээхтик, дохсуннук. ☉ Со всей силы, очень сильно, мощно
Эбэ кытыытыгар манчаарыны уобалыы сылдьар ата …… уохтаахтык иҥэрсийдэ. И. Гоголев
Уохтаахтык тоһуттан, эмискэ, Уот этиҥ күүрбүтэ. Күннүк Уурастыырап
Балаҕан үрдүттэн Баһырҕастаах хара ыт Уохтаахтык үрэн баргыйан, умса бөтөрүҥнээн түстэ. С. Васильев
Саха биэтин үөскэҕэ уохтаахтык улаатар кэмэ үксүгэр ахсынньы, тохсунньу ыйдарга түбэһэр. АНП ССХТ
2. Күүскэ, омуннаахтык, өрүкүйэн. ☉ Темпераментно, горячо, запальчиво
Мэхээлэ …… биирдэ эмэтэ кыыһырдаҕына, тугу этэрин, хайдах туттарын өйдөөбөт буолуталыар диэри уохтаахтык кыыһырар. Амма Аччыгыйа
Уохтаахтык, кырыктаахтык доппуруостуур тойон эбит этэ. Болот Боотур
Оҕолоро костёрга мусталлар, Уон араас сэһэни тардаллар, Уохтаахтык, ньиргиччи ыллыыллар. П. Тобуруокап