сыһ., түөлбэ. Атаахтык. ☉ Капризно, избалованно
Төрдүстэрэ, киһи тылын истибэт киһи буола, ачаатык улааппыта үһү. «ХС»

сыһ. Атаахтык, олус көҥүллүк-босхотук. ☉ Вольготно, слишком свободно (воспитывать кого-л.)
Кини төһө даҕаны тараҥнык иитилиннэр, Бииктэртэн торуттар. Л. Попов

прил. теплица; тепличные рамы теплица араамалара; тепличное растение 1) теплица үүнээйитэ; 2) перен. атаахтык үөскээбит киһи, олус улдьакай киһи.

тэрбэй диэнтэн дьаһ
туһ. Ыраайа төбөтүн атаахтык кыҥнатта, уҥа хааһын тэрбэттэ. И. Гоголев
Кыараҕас харахтарын тэрбэтэ-тэрбэтэ, Илларион Давыдов чаҕаарыйа түстэ. М. Доҕордуурап

1. даҕ., кэпс. Бүөбэйгэ үөрэммит, атаахтык иитиллибит. ☉ Изнеженный, избалованный
   Ырааһа мааныта, чэбэрэ бэрдэ. Ньиэсиҥкэ кыыс диэх курдук. Суох, оннук буолбатаҕа. Үлэһит бэрдэ эбит этэ. А. Кривошапкин (тылб.)
2. аат суолт. Атаах киһи. ☉ Человек избалованный, изнеженный, неженка
   Оҕолоро атааҕын ааһан, ньиэсиҥкэ буолла. «ХС»

саҥа алл. Көхсүгүн этитэргэр биитэр күөмэйгин оҥосторгор тахсар саҥаны бэлиэтиир. ☉ Выражает покашливание, кряхтение (напр., перед выступлением)
«Һым!» — Мииккэ көхсүн этиппэхтээтэ. А. Софронов
Һым ... Эдэрдэр олоҕу билбэккит, наһаа чэпчэкитик, атаахтык үөскээтигит диэн сорох кырдьаҕас дьон хомуруйаллар ээ. И. Гоголев
[Исиидэр Сэмэнэбис] өр турбутуттан атаҕа сылайбыт киһилии туттан, тэпсэҥнээмэхтээн ылла, сутуругун уоһугар тиэрдэн көхсүн этиттэ, күөмэйин «һым» диэн оҥоһунна уонна тыастаахтык өрө тыынна. П. Аввакумов

I
иит диэнтэн атын
туһ. Кыра эрдэҕиттэн улаатыар диэри үлэ-хамнас быһыытын билбэккэ атаахтык иитиллибитэ. А. Софронов
Эбэ көтөрүнэн, балыгынан нэһилиэк кырата-дьадаҥыта сылы быһа иитиллэн олорор. Күннүк Уурастыырап
Оттон мин эрэйдээх ийэ-аҕа диэни билбэтэҕим, киһини билиэхпиттэн ыал устун сылдьан иитиллибитим. Күндэ
II
иит диэнтэн атын
туһ. Сүнньүөҕүнэн иитиллибит биир тууркалаахпытын киһибэр биэрдим. Т. Сметанин
Үрүйэ ортотунан иитиллибит туһахтарбын кэрийэбин. И. Федосеев
Капкааны кэтиллэ илик үтүлүгү кэтэн, сыгынньах илиинэн туппакка эрэ иитиллиэхтээх. А. Кривошапкин (тылб.)

даҕ.
1. Биир эрэ. ☉ Одинокий, единственный
Баар-суох соҕотох ынахтарын аһатар отторо суох. Амма Аччыгыйа
Бэттэх соҕотох тордох чочойон көстөр. Н. Заболоцкай
[Петя] баай ыал соҕотох оҕото буолан, наһаа атаахтык иитиллибитэ. М. Доҕордуурап
2. Кэргэнэ суох, аҥаардас, бэйэтэ эрэ. ☉ Не имеющий семьи, близких, одинокий
Соҕотох дьахтар, оҕото, кэргэнэ суох олордо. А. Сыромятникова
Соҕотох кыһалҕатын, баттал эрэйин тулуйумуна, быстахтык санаммытым. Н. Заболоцкай
Соҕотох ийэлэргэ …… оҕолоругар ый ахсын ылар босуобуйаларын кээмэйин үрдэтии бэлиэтэнэр. «ХС»
др.-тюрк., тюрк. йалҕуз, йаҥуз, дьаҥыс

I
аат. Дуобат оонньуурга аналлаах хаптаҕай төгүрүк. ☉ Фигура в виде точёного кружка для игры в шашки, шашка
Оҕонньордоох уол — кырдьаҕастаах эдэр дуобаччыттар — остуол нөҥүө утарыта олорон, хороохторун уонна ньыкааларын туруортаан оонньуурга оҥостунан барбыттара. Далан
Тупсаҕай оҥоһуулаах фабричнай дуобаттар баар буолуохтарыттан хороох уонна ньыкаа диэн тыллар улам умнуллан барбыттара. ПРД ДДь
Уһана үөрэнээччи аан бастаан инчэҕэй талахтан сытыы быһаҕынан кыһан хороох, ньыкаа диэн ааттанар саха дуобатын оҥоруон сөп. ПСН УТС
II
даҕ. Атаахтык иитиллибит (оҕону этэргэ). ☉ Капризный, избалованный (обычно о ребёнке)
Харахпын сабарбын кытары Мин түүлбэр өрдөөҕү кэм киирэр. Төрдүөйэх мин ньыкаа саастаахпын, Баҕардар буолуоҕа үс эрэ. С. Данилов
Кини [Аан Чыҥыйа] чахчы атаах, ньыкаа этэ, ырыаны-тойугу, үҥкүүнү олус таптыыра. И. Гоголев
Килбик, ньыкаа кыргыттары Кини түлэй түүннэргэ Кууһан, уураан ааспыта Күнүү, ымсыы үөскэтэр. И. Чаҕылҕан
ср. эвенк. никаа ‘малыш (при обращении), младший, меньший’

туохт.
1. Тиэрэ сытан эрэ икки өттүгэр күөлэһий, үҥкүрүй (дьиэ сүөһүлэрин уонна кыыллар тустарынан). ☉ Кататься, переваливаться с боку на бок (о домашних животных и зверях)
Сылгылар …… түптэ тула таалалаатылар, бырдахтан, күлүмэнтэн куоттулар, сынньанан тыын ыллылар. В. Протодьяконов
Сайын сылгылар оттонор ходуһаларга көҥүл таалалыыллар, күһүн бурдук үүммүт бааһыналарыттан тахсыбаттар. «Кыым»
2. көсп. Туох да кыһалҕата, санаатаоноото суох көҥүл сырыт, сынньан, күүлэйдээ, таралый. ☉ Жить без забот, гулять, отдыхать, нежиться, ни о чём не заботясь
Кыыс баай-тала үөһүгэр таалалаан, үп-харчы үрдүгэр үҥкүүлээн, олус атаахтык иитиллибит. Софр. Данилов
Бэлэми аһыы-аһыы, көҥүллүк таалалаан, Мин көлүөнэм оҕолоро таах олорботохпут. И. Артамонов
Чуораан тыаһа чугаһыыр. Турбат атаах уол оҕо. Минньигэстик таалалыыр Бэриинэлээх ороҥҥо. Ф. Софронов
ср. тув. таалаар ‘насладиться’