прил. 1. (подлежащий оплате) төлөбүрдээх, харчылаах, атыылаах; платный проезд борогуоннаах айан; 2. (оплачиваемый) хамнастаах; платная должность хамнастаах дуоһунас.

аат. Кэриэйэ судаарыстыбатыгар олохтоох норуот. ☉ Корейцы
Кэриэйдэр дэриэбинэлэрэ. Ыраах оройуоннартан эт-арыы тиэйэн кэлбит тыа дьоно оҕуруот аһа, бурдук, табах атыылаах Аппа уҥуордааҕы кэриэйдэргэ тиийэллэрэ. «ХС»

прил. 1. (имеющий цену) сыаналаах, атыылаах; ценная посылка сыаналаах посылка; 2. (дорогой) сыаналаах, ыарахан сыаналаах; ценные подарки сыаналаах бэлэхтэр; 3. (значительный) сыаналаах, улахан сыаналаах; ценное открытие сыаналаах арыйыы; # ценные бумаги сыаналаах кумааҕылар (вексель, облигация курдук бырыһыаннаах кумааҕылар).

даҕ. Хойуу сырыылаах, дьон элбэхтик сылдьар. ☉ Оживленный, людный
Бу куорат саамай сэргэх, кэлиилээх-барыылаах, атыылаах-тутуулаах сиринэн буолара. П. Филиппов
Бэйэтэ да элбэх кэлиилээх-барыылаах, үүрээннээх-аарааннаах сири сөбүлээбэт. «ХС»

сырыс диэнтэн х-ччы аата
Богуонтан тахсан, сылаас уу ыла барааччылар …… бууттара быстарынан сырсаллар, утары турар ас атыылаах лааркаларга эмиэ сырсааччылар бааллар. Эрилик Эристиин
Куоластаах ырааһа, Атахтаах быһыйа, Харахтаах сытыыта, Быччыҥнаах модьута — Ыллааччы-тустааччы, Сырсааччы ыччаттар. П. Тулааһынап

туохт., фольк. Тыаһаа-ууһаа, сатараа, айдаар. ☉ Производить шум-гам; ехать, собираться с великим шумом
Чэ эрэ! Айдаарыйан аттанаргын көрүөх эрэ! ПЭК ОНЛЯ II
Көмүс харчы атыылаах, мааны киһи сирдьиттээх, Тойон киһи көрүүлээх Айаннаан айдаарыйда [арыгы]. Саха нар. ыр. II
Албын-көлдьүн ыраахтааҕы, Ардайдаах тииһэ ардьаҥнаан, Алларастаан айдаарыйда, Ар-бур тыла сатаарыйда. Эллэй

туохт. Бэйэҥ киэнин биэрэн ол оннугар тугу эмэ атыны ыл (үксүгэр тэҥ сыаналааҕы), атастас. ☉ Ме няться, обмениваться чем-л. (обычно равноценным)
Ким иэстээх иэһин иэстиир, ким атыылаах атыылаһар, Бу луҥтан тахсааччылар табаар, ас та һааран мэнэйдэһэллэр. А. Софронов
Олох тоох булчуттартан арсыынай таҥаска түүлээх хомуйан саа сэбигэр атас таһаллар, Америка атыыһыттарыттан тиийэ мэнэйдэһэллэр. Н. Якутскай
Дьөгүөр оҕонньор Тит Васильевичтыын бэркэ диэн тапсыбыттара, кыралаан ону-маны мэнэйдэһэр идэлэммиттэрэ. В. Иванов

даҕ. Ис диэки хомуллубут, кимистигэс, уолбут (хол., иэдэс, омурт, ис). ☉ Тощий, ввалившийся, впалый (напр., щёки, живот)
Аҕата, эттээх халыҥ уостаах, хапсыгыр омуртаах, кугастыҥы эрилкэй харахтаах, кылгас муруннаах хара-бараан, эйэҕэс сирэйдээх киһи, уолун батыһа көрөн, мичээрдии турда. Н. Габышев
Оттон Чылбыан [ат аата] мэрдьэҥнээх уостаах, улаан дьүһүннээх, хапсыгыр буолан баран, уһун соҕус ат этэ. И. Федосеев
△ Хаптаччы барбыт, харбыйан быһыытын сүтэрбит. ☉ Сплющенный, бесформенный
Хапсыгыр мөһөөччүгүттэн биир ньуоска кыһыл көмүһү баһан ылан, атыылаах дьон мөһөөччүктэригэр кутта. И. Никифоров
ср. тув. капшыгыр ‘приплюснутый’

туохт.
1. Киһи сөбүлүүр, эҥээркэй, кэрэ дорҕоонун таһаар, туой. ☉ Издавать голосом различные по высоте музыкальные звуки, петь
Харытыана эрэйдээх оҕо эрдэҕинэ ыллыыр ырыаларын кистээн ыллаата, таҥалайын тыаһатта, хабарҕатын куллурҕатта. П. Ойуунускай
Ол истэҕинэ, кини уҥа өттүнэн …… кыыс оҕо хатан куолаһа ыллаан кылыһытара иһилиннэ. М. Доҕордуурап
Өскө күндү ыалдьыт хонор буоллаҕына, оҕонньор түүнү быһа олоҥхолоон, ыллаан тахсар. И. Данилов
2. поэз. Кими, тугу эмэ уус-уран тылынан хоһуйан уруйдаа, айхаллаа (хол., хоһооҥҥо). ☉ Воспевать, восхвалять, славить кого-что-л. (напр., в стихах)
Тымныыга, итиигэ, тыаллаахха, Сиэстэрэ, эйигин көрөбүн. Кэрэтиэн эйигин ыллыахха, Эн дьикти күүстэргин сөҕөбүн. Эллэй
Дойдулаах! диэн дьолун туһунан Намыын ырыабын мин ыллыам. С. Данилов
Ылаарда мин дууһам, дьоллонно. Ыллыыбын мичээрдээх ырыабын, Амарыых-амарах дьоннордоох Атыылаах кыраайбын санааммын. «ХС»
♦ Ытаа да ыллаа көр ытаа. Ытаа да ыллаа — оҥорон тэй
□ Ытаа да ыллаа ону хайыаҥ баарай?! Н. Лугинов
Ытаа да ыллаа, саатын төрүт уларсыбат. НАГ ЯРФС II
ср. др.-тюрк., тюрк. ырла ‘петь’