Якутские буквы:

Якутский → Якутский

аҕылаа-мэҥилээ

туохт.
1. Олус тиэтэйэн, көбүөхтэс буола тыын, тыын быһаҕаһынан тыын. Тяжело запыхаться, дышать с трудом (от напряжения, сильной спешки)
Сордоҥ баай биһигини субу тутан ылыах киһилии, аҕылаан-мэҥилээн, сирэйэ дьэс алтан курдук дарбайбытынан, бу көтүтэн истэ. Н. Заболоцкай
Арамаан Баһылайабыс, чалбахха-илбэххэ кыһаммакка ыстаҥалаан, быһылаан буола турар сиригэр аҕылаан-мэҥилээн кэлбитэ. П. Аввакумов
Микиитэ түүннэри аҕылаанмэҥилээн тиийэн, «Бүтэйгэ» ойуччу кыстаан олорор Эрдэлиири уһугуннарбыта. Амма Аччыгыйа
2. көсп. Өрүкүйэн, ыксаан, тыын быһаҕаһынан тыынан кэпсээ-ипсээ (үксүгэр тиэтэйэн бара-кэлэ сылдьан). Возбужденно рассказывать о чем-л., захлебываясь словами (обычно торопясь, спеша)
Бу хара түөкүннэри туттум! «Сайын оҕуруоттан оҕурсуну даҕаны итинэн буоллаҕына, кинилэр ылбыт эбиттэр», — диэн аҕылаан-мэҥилээн, тэрээсэ үрдүк кирилиэһин өрө соһуталаан таһааран кинилэри [уолаттары] Муссерен атаҕын анныгар умсарыта быраҕаттаан биэрэн баран, узбек оҕонньор тэрээсэ айаҕын бүөлүү турда. Эрилик Эристиин
«Хайа?» — диэтэ кини аҕылаан-мэҥилээн, биир сиргэ өрө тэпсэҥэлии туран. Амма Аччыгыйа
Витя, маарыҥҥытынааҕар ордук аҕылаанмэҥилээн, тыын быһаҕаһынан тыынан, имэ тэтэрэн, сүүрэн киирэн кэпсээнипсээн эппэҥнээтэ. Софр. Данилов

Якутский → Русский

аҕылаа-мэҥилээ=

1) сильно запыхаться, очень тяжело дышать; 2) перен. возбуждённо рассказывать что-л., захлебываясь словами (перемешивая правду с вымыслом).


Еще переводы:

быгыалай

быгыалай (Якутский → Якутский)

аҕыалай-быгыалай — ыксаабыт, аҕылаабыт-мэҥилээбит, сүпсүгүрбүт. Суетливый, торопливый, говорящий и дышащий урывками
Аҕысчай тараҕай Аҕыалай-быгыалай Уолаттар, кыргыттар Ууһаахтаа инилэр. П. Ойуунускай

бырахсыы

бырахсыы (Якутский → Якутский)

быраҕыс диэнтэн хай
аата. Валера уонна Юра тустан хачымаһахтаһаллар, уһугар бырахсыы кытаанаҕа, үрдүкү-анныкы буолуу, хам баттаһыы, аҕылаһыы-мэҥилэһии. В. Протодьяконов
Саанан-саадаҕынан Былаас былдьаһыы, Өлбүт киһи этигэр Өттүктүү бырахсыы. И. Чаҕылҕан

ыччалаа

ыччалаа (Якутский → Якутский)

туохт. Тоҥон, үлүйэн «ычча» диэн саҥа таһаар. Охать от холода
Таһыттан тоҥ атахтаах дьон аҕылаан-мэҥилээн, ыччалаан киирдилэр. Эрилик Эристиин
Кутурук Сэмэн ыччалыы-ыччалыы хардаҕастары көннөртөөн, эбии мас уурталаан биэрдэ. Р. Кулаковскай

аалыҥнат

аалыҥнат (Якутский → Якутский)

аалыҥнаа диэнтэн дьаһ
туһ. Аадаҥнаан хаамар ала оҕуһум Аҕылыыр-мэҥилиир, Ааҕан атыллыыр буолан Айанныыр-айаннаабат курдук Аалыҥнатан ахан истим. Саха нар. ыр. III
Бэрт тахсыыта суохтук эрбээн аалыҥната туран Маппый уолуттан ыйытар. Р.Кулаковскай. Силистээхмутуктаах кыараҕас суол устун аалыҥнатан, обургу соҕус сис тыаны быһа түһэн, көһөн ньиккирээн сайылыктарыгар тиийэн кэллилэр. Күннүк Уурастыырап

аҕылас-мэҥилэс

аҕылас-мэҥилэс (Якутский → Якутский)

аҕылаа-мэҥилээ диэнтэн холб. туһ. Чэй-ас бэлэм буолуута оҕолор хантан эрэ сырсан аҕылаһан-мэҥилэһэн кэлбиттэрэ. Далан
Уоллаах кыыс аҕылаһан-мэҥилэһэн, күн уота кубарыччы сиэбит абына-табына холлоҕостордоох, көмүлүөк оһохтооҕо көөрөттөн түспүт балаҕан аттыгар тохтообуттара. И. Федосеев
Аҕылаһан-мэҥилэһэн хосторугар көтүөккэлэһэн киирэн, Никита киирээтин үрдүгэр түһэн, былдьасыһа-былдьасыһа анньа сатыыллар. Н. Лугинов

моҕох

моҕох (Якутский → Якутский)

аат. Киһи сэҥийэтин анныгар үөскүүр эт, хос сэҥийэ (уойуу бэлиэтэ). Двойной подбородок
Моҕо ҕо моһуоктаан Молотон кэбиспит, Алыс сыаланан Алтахтаан хаампыт. Ө к с өкүлээх Өлөксөй. Халытар Хабы рыыс аҕылаан-мэҥилээн хос үүнэн эрэр моҕоҕо боллорооттонон, Ньукуу оҕонньордуун киирэн кэллилэр. И. Никифоров
ср. др.-тюрк. боҕух ‘опухоль, нарыв в горле; зоб’, каракалп. буҕак ‘зоб; подбородок’, кирг. богок ‘зоб, зобатый; второй подбородок’

талгыа

талгыа (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Куобаҕы иилинэргэ аналлаах түнэ бытырыыстаах санныга кэтэр сарыы таҥас. Ровдужная материя со свободно свисающими по краям шнурками, которыми связывают убитых зайцев для того, чтобы их было удобно носить на спине
Сатай булдун ылан талгыатыгар баанан эрдэҕинэ, аҕылаабыт-мэҥилээбит, тылын таһаарбыт Моойторук субу элэгэлдьийэн тиийэн кэлбитэ. Далан

тырыыппайдан

тырыыппайдан (Якутский → Якутский)

тырыыппайдаа диэнтэн бэй., атын
туһ. Хатан хапсыһыы кэнниттэн ыттар сирэйдэрэ-харахтара тырыыппайданан, хааннанан, аҕылаан-мэҥилээн баран кэри-куру буолан мэлийэн хаалыахтара. И. Данилов
«Хаарга кыбадырааттыы быһыылаах тырыыппайданан хаалбыт суолгутуттан сылыктаатахха, кырыылаабыккыт дуу?» — диэтэ халтаһаларын күүрдэн, күөл атахтарын дьаныһан одуулуур иниспиэктэр. Н. Борисов
Киэҥ тайҕа ыраас хаара саһыл, куобах, бөрө суолунан тырыыппайдана дьэрэкээннэнэр. «ХС»

туомтаа

туомтаа (Якутский → Якутский)

туохт. Быаны баайыллыбыт уһугуттан (төбөтүттэн) тартахха тута сүөрүллэр, оттон атын уһугуттан (төрүт өттүттэн) тартахха эбии ыйыллар гына солбуйан баай. Завязывать якутским распускным узлом, который быстро развязывается, никогда не затягивается
Атын баайбыт сиригэр Аҕылаан-мэҥилээн тиийбитэ — Соноҕоһо сордоох Сууйатын суох, Туомтаабыт хахыйаҕа Тууратын мэлигир! П. Тобуруокап
Аты мин ыйыллары баайбытым, ону Платон …… көннөрөн, туомтаан баайда. Н. Павлов
Туһах төбөтүн, иккитэ ыбылы куустаран, кичэйэн туомтаата. Н. Борисов
ср. туркм. дөйүм ‘узел’, тув. доҥ ‘мёртвый узел’, доҥна ‘завязывать мёртвым узлом’, эвенк. томтэ ‘мёртвый узел’

аҕыластаа

аҕыластаа (Якутский → Якутский)

туохт., кэпс.
1. Түргэн-түргэнник күүскэ көбүөхтээн тыын. Пыхтеть, сопеть, тяжело дышать. Уол хантан эрэ аҕыластаабытынан кэлэн дьиэҕэ көтөн түстэ
Ыттара урут аҕыластаан кэлэн, сыарҕаҕа ыстанан тахсан, дьоһуннаах баҕайытык олорунан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Аҕылаан-мэҥилээн кэлэн тыын быһаҕаһынан тыынан тугу эрэ кэпсээипсээ. Говорить сильно запыхавшись, захлебываясь словами
Оҕонньор таҥна охсон, харбыалаһан кэлэн Микиитэни санныттан харбаабытынан олоро түһээт, кулгааҕар сибигинэйэн аҕыластаабытынан барда. Амма Аччыгыйа
2. көсп. Тугу эрэ оҥорорго олус сыыдамсый, аллааҕымсый (үксүгэр ситэ толкуйдаабакка). Делать что-л. поспешно, прытко и необдуманно
[Сүөкүлэ:] Чэ, оҕобутун үөрэттэрэн туһанан эрэбит. Ити барыта эн тэрилтэҥ! Эн өрө аҕыластааҥҥын, оскуолаҕа биэрэҥҥин! А. Софронов
3. көсп. Паары, гааһы таһааран тыынар курдук тыаһаа (хол., оргуйар чаанньык, массыына). Выпуская газ, пары, издавать короткие отрывистые звуки (напр., о кипящем чайнике, машинах)
Оҕонньор тимир оһоххо оргуйан аҕыластыы турар чаанньыктан куруускаҕа чэй куттуна олорор. Амма Аччыгыйа