көр суостаахтык
Кавказ былыт суорҕаннанан, Халлааҥҥа өрүкүйэр, Сууллуох курдук мосуоннанан Суостук киһи күлүгүрэр. Күннүк Уурастыырап
Онно түүнэ эмиэ дьикти Уратытык хараҥарар: Ким эрэ ыардык ынчыктыыр, Туох эрэ суостук аҥааттар. С. Данилов

аат. Үтүө тыл, өйөбүл, сүбэ-ама. ☉ Доброе слово, словесная поддержка, совет
Хаҥалас улууһа күүһүн түмэн таҕыстаҕына — бороҕон дьуоттулар аҥааттар алаастара кыргыс мэҥэлэрин туйахтарыттан ынчыктаатаҕына, ураһалара оҕуннаҕына, суртара суулуннаҕына, хаанынан ытаатахтарына, сүбэ-таҥха, ил-эйэ тугун билиэхтэрэ. Далан

улуукан диэн курдук
Улууканнаах сайылыктарбыт, аҥааттар алаастарбыт дьэ ыалланан, дьэ уоттанан-күөстэнэн сандааран иһиэхтэрэ. С. Васильев
Гомер поэмалара литература улууканнаах айымньыларыгар киирсэллэр. КФП БАаДИ
Улууканнаах учуонай [Дарвин] наукаҕа дьиҥнээх уларыта тутууну оҥорбута. ББЕ З

туохт. Унаархай бытаан куолаһынан улаханнык саҥар эбэтэр ыллаа. ☉ Говорить или петь громким, протяжно-медленным голосом. Антах олорон Аҕалара киһи аҥааттар: «Кэҕэ кэлэн, Муокас суолга Буллаҕа диэн Тута билбитим, тукаларыам!» П. Тобуруокап
Ампаар кэннинээҕи хоспохтон «утуйар кэм буолла» диэбиттии, кырдьаҕас бөтүүк хаһыытаан аҥаатынна. М. Доҕордуурап
Хас да хормуоска сэргэ революционнай ырыаны тардан, намтыы-намтыы үрдээн аҥаатталлар. П. Филиппов

көр аҥааттар
Аҕыс салаа ачалаах Аҥаат хочо долгуйар, Ойуубичик оһуордаах Ойуур тыам унааран Көҥүл үүнэн көҕөрөн Кыһын-сайын кылбаарар. С. Зверев
Сылаам киирэн, Сыта түһэн Сынньаныахпын баҕардым. Арай муорам, Аҥаат туонам, Аһан биэрдэ киэҥ аанын. А. Бродников
Өҥөйөн турар үрдүк мөҥүөн быраан, Туохха биэриэҥий бу аҥаат чуумпугун? И. Чаҕылҕан

туохт. Эмискэ саба биэрэн тунуй, тарҕан (сыт, салгын туһунан). ☉ Резко обдавать запахом, холодом
Халҕаммыт дьэ аһылынна, умайа турар лаампа уота олус сырдыктык күлүмнүү тыкта, сып-сылааһынан, аһыы көлөһүн уонна кырааска сытынан аҥкылыс гынна. Н. Габышев
Арай биир киэһэ Аҥааттар халҕан Арылла түһэн, Аргыардаах тымныы, Аҥкылыс гынна. Эллэй. [Уолаттар] күнү быһа сэлээркэҕэ, бэнсииҥҥэ миккиллэн-миккиллэн бараннар, биэрэстэлээх сиртэн аҥкылыһан кэлэллэр. И. Семенов

аат., үрд. Күөрэгэй. ☉ Жаворонок
Биир муҥур харыйа биэс уон икки туйаарар чыычаахтаах, үс сүүс алта уон биэс көмүс туораахтаах, аҕыс аҥааттар атыыр бөтүүктээх үһү (тааб.: төгүрүк сыл). Толооммор туйаарар дьурулаабыта, Кырдалбар кыталык үҥкүүлээбитэ... С. Васильев
Алаас саҕатыгар …… туйаарар туойан дьирибинийэриттэн киһи сүргэтэ көтөҕүллэр, санаата кынаттанар. ИН ХБ

тыгынаа 2 диэн курдук
Сэбирдэх тэлимэ уоскуйда, Бигиир чуумпу чуугунаата. П. Тобуруокап
Аҥааттар-муҥааттар Аар Тайҕам! Эн улуу дуолгар чуугунаабыт чуумпу киһи кутун-сүрүн ыга баттаабыттыы сүдү даҕаны! Далан
Киэҥ Күөрээйи кэтит түһүлгэтин үрдүгэр эмискэ чуугунуур чуумпу сатыылаабыта. «Чолбон»
ср. др.-тюрк. чоҕыла, халх. цуугина ‘шуметь’

I
даҕ. Алар курдук, алар ойуурга маарынныыр. ☉ Как небольшая роща, наподобие лесного острова
Аҥааттар алаастар, Алардыы чараҥнар Тустуспа ааттаахтар, Тупсан да тураллар. А. Бродников
II
алардыы ыл — кими эмэни тоҕоноҕуттан ыл (иэйиини, истиҥиһирэх сыһыаны биллэрэн). ☉ Брать кого-л. под руку, под ручку (в знак особой симпатии, дружеского расположения)
Жирков кинини [Таняны] эйэҕэстик, эрэмньитик тоҕоноҕуттан ылла. Итинник алардыы ылсан, сыыр үрдүгэр таҕыстылар. Н. Габышев
[Толя] Айтаны кууһан ылан эргилиннэри тарта. — Толя, алардыы ыл ээ. Далан

1. ыаллаа 1 диэнтэн бэй. туһ. Күһүөрү сайын Сэргэчээн оҥостон, өрүү-хоно, кэргэнин төрөппүттэригэр Бочукуруоп Өлөксөөннөөххө ыаллана, дьаарбайа бара сылдьыбыта. Болот Боотур
2. Дьиэҥ таһыгар атын ыаллаах буол. ☉ Иметь соседа
   Үс бастаах Алаа Моҕус ыалланан, Бүүкээнниир Ыаһах эрэйдээх олорбута эбитэ үһү. Саха фольк. Үлэһит, көрсүө ыалланар бэрт бөҕө буоллаҕа дии. Күрүлгэн
3. Дьон, ыал олохсуйан олорор буол (ханнык эмэ сири этэргэ). ☉ Быть заселенным людьми (о какой-л. местности)
   Улууканнаах сайылыктарбыт, аҥааттар алаастарбыт дьэ ыалланан, дьэ уоттанан-күөстэнэн сандааран иһиэхтэрэ. С. Васильев
   Бу өтөх эмиэ ыалланан, оһох буруота унаарыйыа, оҕо саҥата чаҕаарыйыа. Г. Угаров