даҕ. Аһыы соҕус. ☉ Кисловатый, горьковатый, крепковатый
Үрэхтэн сөрүүнүнэн салгыйда, сииктээх от сыта түптэ буруотун аһыытыҥы кэрэ сытын сайыта охсор. Н. Габышев
Сотору буолаат, аһыытыҥы сыт билиннэ, онтукпут кэнникинэн дыргыйан, сыҥаахпыт уута сүүрэн барда. И. Егоров
Итинник сиилэс күөх өҥнөөх, үчүгэй, аһыытыҥы, арамаат сыта сыттаах буолар. СИиТ

көр аһыы-аба
Эһэ оҕурдук саһыл албыныгар киирэн, абааһыы бөҕөҕө киирэ сылдьар. Кутуруга суох, өргө диэри ыарыыланан баран нэһиилэ оһорунуох аҕай буолла. Саха ост. I

I
ас диэнтэн хай
аата. Хамначчыт дьахтар, төрүт да аанньа аһаабат эрэйдээх, күлүүһү аһыытыгар тарбахтара титирэстээн, мөхсөн ылбыттарын, Болот көрөн ааспыта. Н. Заболоцкай
Ханнык да улуу саҥаны аһыы халлаантан түспэтин поэт тус бэйэтин айымньыта ырылыччы көрдөрөр. «ХС»
Эмиэ да саҥа күн тыргыллар — Аҥаардас биһиэхэ ананан, Саҥаны аһыыга ананан. С. Данилов
II
аат.
1. Сиэмэх кыыллар уонна сорох атын да харамайдар балталарын иннинэн үүнэр уһун, уһуктаах тиистэрэ. ☉ Клыки хищных зверей и некоторых других животных
Алаа Моҕус хамсаабат буолбут. [Бөрө] дьэ иҥиир тараһатын ардай аһыытынан тоҕу тардан кээһэр. Саха фольк. [Мэхээлэчээн] кэннин хайыһан көрбүтэ, сүүнэ улахан сур бөрө аһыылара туртайбытынан кинини эккирэтэн субуруйан иһэр эбит. Т. Сметанин
[Бөрөм] үрдүгэр үктээри атахпын өрө көтөҕөн эрдэхпинэ, кыылым ырдьыгынаат, ынырык аһыылара килэстилэр, ойон турда. «ХС». Тэҥн. анаҕас, мохсоҕол
△ Киһи тииһин тас өттүгэр, үөһэ соҕуһунан үүнэр хос тиис. ☉ Глазной зуб, или клык верхней челюсти
Нэһилиэктэртэн киирэн үрүт-үрдүлэригэр үллүктэнэ турар суорҕан саҕа биэдэмэс кумааҕыларын үрдүнэн арай кини ачыкылаах аһыыта килэҥниир. Амма Аччыгыйа
«Чэ, икки киһи кэлиҥ, кыайыаххытынан маста көтөҕөн киллэриҥ», — диэн били дьуһуурунай киһи, күлэн аһыылара атыгыраан көһүннүлэр. Эрилик Эристиин
2. Туох эмэ биитин кырыылара, уһуга. ☉ Острые края, лезвие, жало чего-л.. Сүгэ аһыыта. Баһымньы аһыыта
□ [Хаппытыан] ол сылдьан, биир күн мас суора туран, тэрэгэр сүгэ аһыытынан алҕас уҥа атаҕын тойон тарбаҕын хайа охсон, атаҕа суох буолан хаалбыта. А. Неустроева. Үтэһэ кыһан эт үөллүлэр, чохороон аһыытынан сото чоҥкутун охсон силии оборон сиэтилэр, быартан тэлэ быһан ыраахтан уокка сырайдылар. БН ЫБ
ср. тюрк. аҕыг ‘клык’
III
1. даҕ.
1. Киһи кыайан элбэҕи сиэбэт, испэт ураты сытыы, кытаанах амтаннаах. ☉ Обладающий своеобразным острым вкусом; крепкий, горький
Барыта ыксал, аһыы хартыыһаҕа чачайбыт киһилии, икки хараҕын уута сарт түстэ, онуоха аҕылаан эрэ кэбистэ уонна өрө хатыыстаспытын кубулуппата. Эрилик Эристиин
Кыра баҕайы аһыы отону таах төннүөхтээҕэр итигэстээбитинэн бардылар. А. Федоров. Аһыы, кураххай амтаннаахтарын [дьаабылыкалары] эмти ытыран, амсайан эрэ көрөөт, сөбүлээбэтэхпитинэ сиргэ быраҕабыт. Н. Якутскай
2. Наһаа хабархай, киһи өр тулуйбат (сыт туһунан). ☉ Резкий, вызывающий раздражение, горький, кислый, едкий (о запахе)
«Үспүйүөн суолугар сыҥсыыр табаҕы дуу, атын аһыы сыттаах эми дуу куппут», — диэбит пограничник хомойбут куолаһынан. Н. Якутскай
Хойуу буруо хабархай аһыы сыта дьон хараҕын аһытар, тыыннарын хаайар, тумнара сыһар. В. Протодьяконов
Халҕаммыт дьэ аһылынна, аһыы көлөһүн уонна кырааска сытынан аҥкылыс гынна. Н. Габышев
2. аат суолт.
1. Киһи кыайан тулуйбат эбэтэр элбэҕи сиэбэт, испэт туох эмэ сытыы, кытаанах амтаннааҕа. ☉ Кислота, горечь; острота, крепость чего-л.
Сотору соҕус буола-буола сиикэй эриэхэни ууга буһаран сии сатыыллар да, аһыыта, амтана куһаҕана бэрт. Н. Павлов
[Араҕастыҥы туус] аһыытынан тууска тиийбэт буолан баран кураххай, ордук сиэрэтиҥи амтаннаах. И. Данилов
2. көсп. Кутурҕан, санаарҕабыл, мунчаарыы. ☉ Горе, печаль, скорбь
Өлбүт киһи аһыыта үс хонуктаах (өс хоһ.). Кэтириис эмээхсин соҕотох оҕотун аһыытыгар баттатан сылдьар. Амма Аччыгыйа
Норуот ол дириҥ аһыытын [А.С. Пушкины өлөрүүнү], модун уордайыытын оччотооҕуга соччо биллэкөстө илик эдэр М.Ю. Лермонтов «Поэт өлүүтэ» диэн хоһоонугар эппитэ. Софр. Данилов
♦ Аһыы уу кэпс. — арыгы (үксүгэр үрүҥ арыгы). ☉ Спиртное (в основном спирт, водка)
Бу дойду дьоно аһыы ууну — арыгыны отой испэттэрэ, табаҕы тардар киһи тарбаҕынан эрэ ааҕыллар аҕыйаҕа, куһаҕан ыыс-бурут тыллары туттан этиспэттэрэ киһи хараҕар тута быраҕыллар. «Кыым»
Үтүө, кураан күннэргэ звено биир эмэ киһитэ «аһыы ууну» эккирэтэ сырыттаҕына, үлэ тохтуур, таһаарыыта намтыыр. «ЭК»
Аһыы ууну ас оҥостубут Арамаанап суоппар Аттыгар тиийэн, Ньыыпантап Ньыыкан, Ньылбыйа былаастаан, Хабарҕатын тыкта, Хараҕын хамнатта. Р. Баҕатаайыскай. Олох аһыыта-ньулууна — киһи олоҕун устатыгар көрсүһэр ыарахан-чэпчэки түгэннэрэ, үөрүүтэ, хомойуута. ☉ Трудные и радостные моменты, невзгоды и удачи, встречающиеся в жизни человека
Онто суох, мутугунан быраҕар муҥур үйэҕэ, олох аһыытын-ньулуунун, кэнэҕэс да кэмсиммэт гына, билэн хаалар ордук. Болот Боотур
Мин олох аһыытынньулуунун амсайбыт, олох туһунан ырыҥалаан, арааһы эргитэ саныыр улахан дьоҥҥо анаан суруйабын. В. Яковлев
Көхсүлэриттэн көрөн хаалбытым, оҕонньотторум барахсаттар, дьыл-күн өксүөнүн эрэ буолбакка, олохпут бары аһыытын-ньулуунун, бары сүөгэйинсүмэтин сүгэ сылдьар курдук көһүннүлэр. С. Федотов

a. extremely sour

a. sour, acrid, bitter, salty; аһыы сүөргэй n. sour cream; аһый= v. to go sour; аб-аһыы a. extremely sour

n. molar

I 1. кислый, горький; острый; крепкий; аһыы эриэпэ редька (букв. горькая репа); апыы арыгы крепкое вино; 2. 1) кислота, горечь; острота; крепость; 2) перен. горе, печаль, скорбь; өлбүт киһи аһыыта үс хонуктаах погов. о покойнике горюют три дня.
II 1) остриё, жало; лезвие; иннэ аһыыта остриё иглы; сүгэ аһыыта острый угол лезвия топора (расположенный ближе к топорищу); 2) клык; бөрө аһыыта клык волка, волчий клык.
III и. д. от ас= I; олбуор аанын аһыы открывание ворот; быыстапканы аһыы открытие выставки; наукаҕа саҥаны аһыы новое открытие в науке.