Якутские буквы:

Якутский → Русский

бабаарына

уст. поварня (в виде небольшого бревенчатого сруба).

Якутский → Якутский

бабаарына

аат., эргэр. Айан суолугар суол дьоно тохтоон ааһарыгар аналлаах элбэх муннуктаах дьиэ. ☉ Многоугольный сруб на трактах, служащий для кратковременной остановки путников; постоялый двор
Эргэ сиҥнэриспит бабаарыналардаах Бахтай улууһа дьүдьэх дьүһүнүн суох гынан, саҥаттан саҥа дьиэлэринэн киэркэйбит. Эрилик Эристиин
Өрөөн, сылааларын таһаарар сирдэринэн хастыы да хонугу ааспыттарын кэннэ кэлэр дьаам бабаарыналара буолаллара. «ХС»
Верхоянскай – былыргы куорат. Кини бастакы мас бабаарыналара 1638 сыллаахха Дьааҥы өрүс хаҥас өттүгэр тутуллубуттара. П. Филиппов
△ Кырдьаҕас кэргэттэр олороллоругар анаан алта эбэтэр аҕыс муннуктаах, бэрэбинэлэри сытыары уурталаан тутуллубут сайылык дьиэ. ☉ Шести-восьмиугольное срубовое летнее помещение, предназначенное для почетных пожилых членов семьи
Александр Сергеев атыгар сээкэй малын тиэйэн кэлэн, эһэтин бабаарынатын таһыгар тохтоото. М. Доҕордуурап
Саҥаны истэн, утары бабаарынаттан Сабардамнар биир ыанньыксыттара Үчүгэй Өрүүнэ утары тахсан кэллэ. Болот Боотур. Манна эһэлэрин киэнэ быыкайкаан алта кырыылаах бабаарына дьиэ самналлан турара. Саха фольк.
ср. русск. устар. пова ´рня ‘кухня’

Еще переводы:

күскэлий

күскэлий (Якутский → Якутский)

күскэй диэнтэн хамс
көстүү. Тобугун хараҕар диэри Тобулута үктээн Таас Бабаарына тэлгэһэтигэр, Мас бабаарына балаҕаныгар Төттөрү сүүрэн Күскэлийэн таҕыста. Күннүк Уурастыырап

курунньуктан

курунньуктан (Якутский → Якутский)

туохт. Курунньук буол, тордоҕунан бүрүлүн. ☉ Покрываться копотью. Бабаарына истиэнэтэ курунньуктанан тордоҕурбут

аабыл-ообул

аабыл-ообул (Якутский → Якутский)

аабыл-ообул муннуктаах тут., эргэр. — былыр ньэмиэскэй дэнэр ытыыс муннуктаах (тутуу). ☉ С немецким углом (сруб)
Аабыл-ообул муннуктаах бабаарына ампаар дьиэтин ыарахан халҕанын аһан киирдэ. ПЭК ОНЛЯ I

сабаарына

сабаарына (Якутский → Якутский)

I
көр сабараанньа
Оҕонньор сабаарына буорун хаһыйан сонос соҕус көлөппүнэ өтүүнү ылла. Софр. Данилов
II
көр бабаарына
Уйбаан Дууһа, аҕыс муннуктаах самныбыкка дылы киэҥ сабаарына дьиэҕэ көтөн түһэн, атах ороҥҥо таҥаһын уурталыы турда. Эрилик Эристиин

сыҥааҕырт

сыҥааҕырт (Якутский → Якутский)

көр сыҥааҕырдаа
Бабаарына иһиттэн Балыксыт оҕонньор тахсар, тарбана-тарбана сыҥааҕырдар. П. Ойуунускай
«Уһуннук да сыҥааҕырдар», — дии санаабыта Тииҥ Мэйии [киһи аата], кыыл айаҕын ньимитэрин кэтэһэ сатаан баран. Г. Угаров

кудумсуй

кудумсуй (Якутский → Якутский)

туохт. Түргэтээн, тэтимирэн бар (хол., үлэ, айан). ☉ Усиливаться, возрастать, ускоряться (напр., о темпе работы, езды)
Баран истэҕин аайы ыттар, улам ирэн, тэнийэн, айаннара кудумсуйда. Болот Боотур
Көркүлүү аргыстаах буоллахха, үлэ ордук кудумсуйар. Л. Габышев
— Хата, сарсын ити бабаарынаҕа көһөн кэлэн, үрдүттэн үлэлиэх баар этэ. — Сөпкө этэҕин, үлэ оччоҕо кудумсуйуо. М. Доҕордуурап

хаппах

хаппах (Якутский → Якутский)

аат. Иһит, дьааһык, хоппо үрүт аһаҕаһын бүөлүү уурар бэйэтин анал сабыыта. ☉ Верхняя, закрывающая часть какого-л. сосуда, вместилища, крышка
Сөдүөччүйэ тууйаһын хаппаҕын чиҥэтэ тарда-тарда, батыһыннары көрөн олорон эттэ. Амма Аччыгыйа
Чаанньык оргуйан, хаппаҕын өрө тэбэн халыгыратта. П. Аввакумов
[Яков Лукич] Бэйэтин хоһугар киирэн, дьааһыктан атын ырбаахыны көрдүү турдаҕына, аанньа өйөннөрбөтөх хаппаҕа түһэн, ыардык кэтэххэ саайда. М. Шолохов (тылб.)
◊ Тобук хаппаҕа түөлбэ. — тобукка баар төгүрүк хаптаҕай уҥуох, харчы уҥуох. ☉ Коленная чашечка
Чуруку бэйэтэ буоллаҕына Туора Күөлгэ бабаарына тута сылдьан тобугун хаппаҕын сүгэнэн охсунан улаханнык аһааҕыран хаалбыт. С. Маисов
Онно Закревскай атаҕар бааһырбыта. Онуоха доҕоро байыаннай биэлсэр Быстрицкай тобугун хаппаҕын көннөрөн көмө оҥорбута. ССХУо
ср. др.-тюрк., тюрк. хапах, хапаҕ ‘крышка’

оҕуруот

оҕуруот (Якутский → Якутский)

аат.
1. Оҕуруот аһын олордор сир (кирээккэ, тэпилииссэ), оннук хаһаайыстыба. ☉ Огород
Сорох оҕуруот үлэтигэр барар, сорох тыаҕа тахсар, онно дөлүһүөн хомуйар. Н. Заболоцкай
[Варя Чокуурапка:] Үлэҕэ араас тиэхиньикэни туттан, үрдүк үүнүүнү ылыаҥ, бурдук, оҕуруот сирин кэҥэтиэҥ. С. Ефремов
Оҕолор оҕуруокка кимтэн да итэҕэһэ суох уу кутуохтарын, сыыс от үргүөхтэрин, үүнүүнү хомуйуохтарын сөп. Дьиэ к.
2. кэпс. Тэлгэһэ, олбуор, иһэ. ☉ Огороженный участок земли вокруг жилища, двор
Эргэ, тордоҕура хараарбыт бабаарына дьиэ аан диэки өттө көстөр, тоһоҕо күрүө оҕуруоттаах. П. Ойуунускай
Балаҕан иннигэр сылбах оҕуруот иһигэр үс-түөрт сыарҕа от бугулланан турар. Күндэ
Остуолбалыы бүтэйдээх Оҕуруоппут иһигэр Унаар түптэ күөдьүйдэ. С. Васильев
◊ Оҕуруот аһа — кирээккэҕэ, тэпилииссэҕэ сылаас кэмҥэ олордуллар сиэнэр үүнээйилэр: оҕурсу, помидор, моркуоп о. д. а. ☉ Овощи
Оҕуруоттарын аһа улаатан туругурда, Сиэмэлэрэ ситэн сириэдийдэ! Саха нар. ыр. III
Ыраастаан, чэбдигирдэн баран, үтүө ходуһаны таһаар, бурдугу, оҕуруот аһын үүннэрэн үллүктээ. Амма Аччыгыйа
Биһиги оҕо эрдэхпитинэ хас саас аайы манна тахсан олорор, оҕуруот аһа олордор, оттуур буоларбыт. А. Бэрияк

тарбан

тарбан (Якутский → Якутский)

тарбаа диэнтэн бэй
туһ. Кыһый да тарбан, кыһан да көрдөс (өс хоһ.). Бабаарына иһиттэн Балыксыт оҕонньор тахсар, тарбана-тарбана сыҥааҕырдар. П. Ойуунускай
Үрдүк остоох саппыкытын иһигэр илиитин уган сототун тарбанна. Эрилик Эристиин
♦ Баһын (төбөтүн) тарбанар — кэтэҕин тарбанар диэн курдук (көр кэтэх)
Дьоҕойон эппитин билинэн, төбөтүн тарбанаат, түҥнэри эргийэн олордо. Болот Боотур
«Ээ, чэ, бутулуннум», — оҕонньор баһын тарбанна. М. Доҕордуурап
Сэргэй олустаабытын өйдөөн, буруйдаммыттыы баһын тарбаммыта. «ХС»
Кэтэҕин тарбанар көр кэтэх. Кэтэҕин тарбана-тарбана ымах гынар. Н. Неустроев
Тугу эрэ толкуйдаан кэтэҕин тарбанна. Амма Аччыгыйа. — Тарбанан да көрбөт (баҕарбат) — олох да кыһаммат, аахайбат. ☉ Не обращает никакого внимания, полностью игнорирует (букв. даже не чешется)
[Сүөкүлэ:] Оо, дьэ, аҕа дии! Оҕолорун тустарыгар тарбаныан да баҕарбат. И. Гоголев
Кыра дьон туһа диэн кыратык да тарбамматтар. Болот Боотур
[Костя:] Сэбиэт даҕаны, бырабылыанньа даҕаны кулууп үлэтигэр тарбанан да көрбөттөр. Л. Габышев

оноҕос

оноҕос (Якутский → Якутский)

аат., эргэр.
1. Былыр сүнньүнэн булка туттуллар ох (үксүгэр куобаҕы бултуурга). ☉ В старину: стрела, применяемая в основном на охоте (обычно на зайцев)
Тииҥ оноҕоһун көрдүүрүгэр дылы (өс хоһ.). Бабаарынатыгар арааһынай үүттээх таастар, этиҥ сүгэлэрэ, ох саалар, муос оноҕостор мунньуллубуттар. Болот Боотур
Ох саа оноҕоһунан ытан, булчут кыылы уонунан, бэл диэтэр, сүүһүнэн хаамыылаах сиртэн өлөрөрө. КФП БАаДИ
2. түөлбэ., эргэр. Сэриилэһэргэ, кыргыһарга туттуллар тимир төбөлөөх ох, сэриилэһэр ох. ☉ Боевая стрела
Ол гынан баран, кыргыс сэбин тыҥас тыаһын истэ, оноҕоһу оонньоторун көрө иликпин. «Чолбон»
Истиэнэ үрдүттэн, оноҕосторго таптаран, кириэппэһи көмүскээччиллэр сууллуталыыллара. КФП БАаДИ
Эмиэ өстөөх биһигини эргийэрдии сананна, Эмискэ хас да оноҕос мин көхсүбэр хатанна. Ш. Руставели (тылб.)
♦ Оноҕоскутун ылыаххыт (уоптарыахпыт) — кытаанахтык кэһэйиэххит (кэһэтиэхпит). ☉ Проучить, сурово наказать за преступление
Кыһыл этэрээтэ күһүн: «Үрүҥнэр, хара тыаны сирэйдэнимэҥ, кэлиҥ бэттэх, арҕаа диэки киэҥ хонууларга, оччоҕо оноҕоскутун ылыаххыт», — диэбиттии арҕаа диэки баран биэртэ. Бэс Дьарааһын
Күүһүлээн көрүҥ — Көрдөрүөхпүт, Оноҕоскутун уоптарыахпыт. Күн Дьирибинэ. Оноҕос төбөтө буолбут — кус оҕото ууга киирэн сылбырҕатык устар, ууга устара көстөр буолбут. ☉ Бойко плавать на воде (о недавно вылупившихся утятах)
[Кунньалгы:] Оҕолорбутун хойутаан ууга киллэрбиппит. Сотору оҕолорбут оноҕос төбөтө буолан үөртүлэр. Р. Кулаковскай
◊ Балтаанай оноҕос көр маалтаар I: маалтаар оноҕос
Балтаанай оноҕос барахсан Бар дьаҕыл курдук барылаан кэлэн Бастыҥ өһүө баһыгар Баһынан батары түһэн хааллаҕа. П. Ойуунускай. Оноҕос бэргэн миф. – булт-алт иччитин Баай Байанайы хоһуйан ааттааһынтан биирдэстэрэ. ☉ Один из эпитетов духа леса и охоты Бай-Байаная. Оноҕос от бот. — оноҕос төбөтүн курдук сэбирдэхтээх от. ☉ Стрелолист. Манна оноҕос от ордук үчүгэйдик үүммүт
ср. тув. согун, хак. соҕан ‘стрела (для лука)’, эвенк. онгохос ‘стрела с тупым концом’