иһик бадылҕах эргэр., фольк.- туундараҕа бадараан сиргэ үүнэр хоп-хойуу кыра ыарҕа (киһи кыайан барбат бадарааннаах сирин быһыытынан үксүгэр өйдөнөр). ☉ Мелкая густая тальниковая поросль в заболоченной тундре (обычно понимается как непроходимая грязь, топь)
Ол баран истэҕинэ - ооҕуй оҕус бадараанныыр иһик бадылҕах өлүү кута бадараанын үрдүнэн көтөн истэҕинэ - Ап чарай оҕуур быатынан сөрүүү тардан ылан иһик бадылҕах бадарааҥҥа түһэрбитэ. Ньургун Боотур
Сүрдээх өр сүүрэн, ооҕуй бадараанныыр иһик бадылҕахтарын илдьи кэһэн туораан, кэлин уһугар тыҥатын күүгэнэ баранан, аҕылыы-көбүөхтүү олордо. Д. Апросимов
Биһиэхэ олус бадарааннаах сири «ооҕуй оҕус бадараанныыр иһик бадылҕаҕа» дииллэр. КНЗ СПДьНь

салытын диэнтэн дьаһ
туһ. Уол тыла-өһө дьорҕоото, сирэйэ-хараҕа сытыыта оҕонньоттору салытыннарбыта. Далан
Тайылҕаннаах сис тыа, ат нэһиилэ бадарааннаан тахсар маардара, …… айаҥҥа үөрэммит да дьону салытыннараллара. И. Егоров

көр тайалҕаннаах
Тайылҕаннаах сис тыа, ат нэһиилэ бадарааннаан тахсар маардара, уонунан улахан үрэхтэр айаҥҥа үөрэммит да дьону салытыннараллара. И. Егоров. Тайах, таба таалалыыр ыырдара, Тайҕа тайылҕаннаах үрэхтэрэ — Киһинэн, сүөһүнэн туолуохтара, Кэскиллээх дойдулар буолуохтара. В. Соловьев

сыһ. Наһаа кытаатан, айаннаатахха таһыгырыыр гына, оннук тыастаахтык (хол., куур-хат — суолу этэргэ). ☉ Наречие от таһыгыраа
Сайын түөрт атахтаах туораабат, ооҕуй оҕус бадараанныыр бадылҕах дьуоҕалар, куталар, маардар туйахтаах тэһэ үктээбэт гына таһыгыраччы тоҥмуттара. Далан
Массыына суоллара таһыгыраччы куурда. «Кыым»

1. аат. Оборо сылдьар хойуу бадараан. ☉ Засасывающее болото, топь
   Биһиэхэ олус бадарааннаах сири «ооҕуй оҕус бадараанныыр иһик бадылҕаҕа» дииллэр. КНЗ СПДьНь
   [Ньургун Боотур] аллара диэки өҥөс гына түһэн көрдөҕүнэ – биир бухатыыры иһик бадылҕах хаба ортотугар Ап-Чарай ситим быатынан дэлби сөрөөн кэбиспит. Ньургун Боотур. [Куралай Кустук] ооҕуй оҕус бадараанныыр бадылҕахтарын уҥуоргуталыы, бэйэтин кытта кэпсэтэ-мөккүһэ, айдаара истэ. Д. Апросимов
2. даҕ. суолт. Хойуу бадарааннаах. ☉ Болотистый, топкий
   [Айыы бухатыыра] Үс Ньүкэн үөдэн түгэҕэр, иһик бадылҕах дойдуга кырынаас дьаарын курдук ыы-дьаар сыттаах, хара төлөн оргуйа турар дойдутугар тиийэн өҥөс гына түстэ. Ньургун Боотур
   Түөрт атахтаах туораабат бадылҕах дьуоҕалар, куталар, маардар туйахтаах тэһэ үктээбэт гына таһыгыраччы тоҥмуттара. Далан

сыһ. Туох да булкааһыга суох, аҥаардас. ☉ Без примесей, сплошь
Ооҕуй оҕус Бадарааннаан хаамар Кута намылҕа буолла, Барча бадараан буолла, Кулур кумах буолла. Тоҥ Суорун
Үтүө сайылыгым Үүннэрбит ыччаттара Хайгыа тимир тайахтанан Хайа уҥуор барбыттара, Кулур кумааҕы кынаттанан Куораттарга көппүттэрэ. С. Васильев

аат. Сүһүөх атахтаах ситим хатар үөн. ☉ Паук
Хатырыктарын арыйталаан көрбүтэ сир араас үөннэрэ: хомурдуостар уонна ооҕуйдар хас хатырыгын аннын аайы туолбут этилэр. М. Доҕордуурап
Эриэн кыыл, хомурдуос, ооҕуй, сахсырҕа куһаҕаны дьүһүннүүргэ туттуллаллар. КНЗ СПДьНь
♦ Ооҕуй баай эргэр., үөхс. — батталлаах баай. ☉ Богач-кровопийца. Ооҕуй <оҕус> бадараанныыр — ким да, туох да кыайан ааспат бадараана. ☉ Непроходимое болото
Ооҕуй оҕус бадараанныыр иһик бадылҕах өлүү кута бадараанын үрдүнэн көтөн истэҕинэ — Апчарай оҕуур быатынан сөрүү тардан ылбыта. Ньургун Боотур
Күһүҥҥү ардахтарга дэриэбинэ уулуссалара ооҕуй оҕус бадараанныыр оборчолоро буолаллара. Далан. Ооҕуй илимин үт (тарт) – кими эмэ угаайыгар, албаскар киллэрээри гын, кими эмэ тугу эмэ гыныахтааҕын араас ньыманан мэһэйдээ. ☉ Хитростями, уловками стараться помешать кому-л., расставлять сети на кого-л.
Улусова, утарсааччыта суоҕар сири аннынан ооҕуй илимин тардаары [Ыларов куоракка барарын] улгумнук көҥүллээтэ. Р. Баҕатаайыскай
Олоросыта өр сынаҕалаан, Устар ууну сомоҕолоон, Ооҕуй илимин үттэ, Онно Охоноон иҥнэрин күүттэ. С. Васильев. Ооҕуй муҥа — сор-муҥ муҥутуур улахана. ☉ Адские муки. Ойоҕо суох ооҕуй муҥа, эрэ суох эрэй муҥа (өс хоһ.)
◊ Ооҕуй илимэ <ситимэ> — ооҕуй оҕус иһиттэн таһааран үөннэри-көйүүрдэри тутар ситимэ. ☉ Паутина
Халлаан көҕөрө мэндээрэн ооҕуй илимэ да ибир гыммат чуумпута турбута. Софр. Данилов
Ооҕуй ситимнэрэ тииттэн тииккэ тардыллыбыт көмүс антыанналыы биэтэҥкэлэһэллэр. Далан. Ооҕуй оҕус ооҕуй диэн курдук. Ооҕуй оҕус ситимин хаппыт. Ооҕуй оҕус илимигэр сахсырҕа бөҕө иҥнибит
ср. бур. аагай, абаахай ‘паук’

аат. Үөн-көйүүр (хол., бырдах) биир сиргэ мустан салгыҥҥа эймэниитэ. ☉ Стая летающих насекомых, рой
Хараамнарын кэмигэр (түөрт-биэс сылга биирдэ) ыам хомурдуостара, сэбирдэҕи сиэн, мастары буортулуохтарын сөп. ББЕ З
Кыһыҥҥы бытарҕан тымныы. Сайынын ооҕуй оҕус бадараанныыр маардарыгар көйүҥэс хараамын ортотунан эт илиилэринэн эллэһэн туппуттара эбээт оччотооҕу дьон бу тыын суолу [АЯМ-ы]. Хорсуттар с. Сайынын хараам кумаара, ыаҕастаах уунан кутар ардах. Дьэ итини дэлэ киһи тулуйуо дуо? А. Кривошапкин (тылб.)
◊ Хараам чаҕылҕана — күһүөрү көстөр этиҥэ суох чаҕылҕан. ☉ Отдалённая вспышка, отблеск молний дальней грозы, зарница. Күһүөрү сайын түһэр хараам чаҕылҕанын кырдьаҕастар күлүмүүт эбэтэр бурдук буһарар чаҕылҕан диэн ааттыыллара

аат. Ойуур иһигэр баар сииктээх, инчэҕэй хотоол сир. ☉ Небольшая влажная ложбина в лесу
Үс баай күөлү тумуннахха, Куобах лааҥкытын аастахха, Сиикээн устун симэн үүнэр Симилэх систэр кэлэллэр. С. Данилов
[Аллан] Муохтаах, талахтаах, болбукта оттоох Сииктээх сиикээн сирдэргэр Аһыыра кыыл таба үөрэ тохтоон. Баал Хабырыыс. Ойуурга сииктээх, хараҥа. Урукку күн-дьыл тыына илгийэр, Силис аннынан сиикээн сүүрдэр. Тува т.
◊ Харыйа сиикээн — харыйа үүммүт сииктээх, хараҥа хотоол сир. ☉ Сырая тёмная ложбина, заросшая ельником
Сүөһү дэлби бадараанныыр бырыы-бадараан суол устун хааман, биир харыйа сиикээни тахсаатын кытта Урууп сайылыга көһүннэ. Күндэ
Лэгиэнтэй аты кэннинэн сулбурус гынан түһээт, хараҥаран көстөр харыйа сиикээн диэки ойон кэбистэ. У. Нуолур
Намыһах отунан саба үүммүт көбүөр курдук күөх суол харыйа сиикээнинэн субуруйара. Г. Николаева (тылб.)

аат.
1. Түгэҕэ биллибэт оборчо бадараан. ☉ Глубокое топкое болото
Бэл диэтэр Белоруссия үйэ тухары дьуоҕа буолбут бадарааннарын куурдан хас эмэ сүүс тыһыынча гектар сирдэри холкуостар үрдүк быйаҥнаах сирдэринэн оҥордулар. Эрилик Эристиин
Барбыт эргийбэт, түспүт күөрэйбэт дириҥ дьуоҕалара, ооҕуй оҕус бадараанныыр оборчолоро, тиит мас ньимиччи түһэр дьэбэрэлэрэ манна бааллар эбит. И. Данилов
Биир үгүрүө саҥардыы бүгүллэҥнии көтөөрү гынан эрдэҕинэ Степан Аркадьевич түҥнэри ытан кэбиспитэ дьуоҕаҕа чөмчөс гына түстэ. Л. Толстой (тылб.)
△ Уу түгэҕинээҕи хара дьэбэрэ. ☉ Вязкая грязь на дне водоема, ил
Күөх далай саарыстыбатын дириҥ дьуоҕата быстыбат быйаҥнаах, бараммат баайдаах туспа киэҥ эйгэ буолар. И. Данилов
Дириҥ дьуоҕа түгэххэр Тимир хараап дьардьамата, Оппуоханан бүрүллэн, Урусхалланан сыттаҕа. С. Васильев
Дьон-сэргэ тумунна диир эрдэ - Уол оҕо охтуо да, туруоҕа, Куйуурдьут маҥкытын кэриэтэ Дьуоҕаттан бу күөрэс гыныаҕа. «ХС»
2. көсп. Туох эмэ (олох, уопсастыба, итэҕэл о. д. а.) саамай куһаҕан, инники сайдыыны харгыстыыр өттө. ☉ Темная, негативная сторона чего-л. (общества, жизни, религии и т. п.)
Уопсастыба түүнүктээх дьуоҕаларыгар саасүйэ тухары мунньуллубут кир-дьай, быртах-былаҕай көөнньөн-көймөстөн тахсыыта буоллаҕа фашист сидьиҥ майгыта-сигилитэ. Амма Аччыгыйа
Дьэ ити курдук очурга оҕустардар оҕустаран, Кууһума олох дьуоҕатыгар түстэр түһэн иһэр. Эрчимэн. Данко дьону өлүү дьуоҕатыттан таһаараары сүрэҕин уһулу тардан ылбыта. А. Федоров