Якутские буквы:

Якутский → Якутский

бадыа

даҕ., кэпс. Боруҥуй, боруксорук буолбут. ☉ Сумрачный; сумеречный, темноватый
Тула чуҥкук тэнийэн, бадыа киэһэ барыарбыта. Күннүк Уурастыырап

бадыа-бүдүө

  1. даҕ. Борук-сорук, хараҥаран эрэр. ☉ Сумеречный, полумрачный
    Бадыа-бүдүө күһүҥҥү халлааҥҥа ууналаспыт бороҥ лоскуй былыттар тиэтэйбит табалар курдук субуруҥнаһа сырсаллар. Н. Габышев
    Кутузов таҥара күлүктэрин, лампаада диэки көрбөхтөөбүтэ, түннүгүнэн халлаан бадыа-бүдүө лоскуйун одууласпыта. АС НИСК
    Оскуола көрүдүөрүгэр сотору киһи киһини нэһиилэ араарар бадыа-бүдүө буруо буолбута. «ХС»
  2. аат суолт. Сырдык-хараҥа икки ардынан, хараҥатыйан эрэр кэм. ☉ Сумерки, полумрак
    Халлаан барбатах балык миинин курдук бадыа-бүдүө. Суорун Омоллоон
    Барыта бадыа-бүдүө, былыт олус халыҥ уонна хаар күүскэ түһэр. А. Сыромятникова
  3. сыһ. суолт. Боруҥуйдук, болоорхойдук. ☉ Сумрачно, тускло
    Дьиэ иһэ бадыа-бүдүө хараҥаран барар. Күннүк Уурастыырап
    Мас-от барыта Бадыабүдүө барыйда, Күнүскүнү күүппүттүү Күлүгүрэ сөҥнө. «ХС». Тэҥн. үөл- дьүөл
    ◊ Барбатах балык миинин курдук бадыа- бүдүө дойду (сир) фольк. – Орто дойду дьонугар өһүөннээх биистэр олорор Аллараа дойдуларын ойуулаан этии. ☉ Описание сумрачного Нижнего мира, где обитают враждебные людям Среднего мира силы
    [Ньургун Боотур] Кэриэ бараан дьүһүннээх, Кус куртаҕын курдук күннээх, Куобах куртаҕын курдук ыйдаах, Барбатах балык миинин курдук Бадыа-бүдүө дойдуга тиийдэ. П . Ойуунускай. Онтон барбатах б а - лык миинин курдук бадыа-бүдүө дойду устун баран истэ, буспут мунду миинин курдук борук-сорук дойду устун баран истэ. Ньургун Боотур
    Барбатах балык миинин курдук бадыа-бүдүө бу сир халлаана, туундара диэн маннык дьайыҥнаах, сиппэтэх оҕолуу ороһу мастаах. Р. Баҕатаайыскай

бүдүө-бадыа

көр бадыа-бүдүө
Балаҕан иһэ бүдүө-бадыа, туох баара көстүбэт, арай хап-хара, эргэ бэрэбинэлэр, орон сыҥаһалара тула сыылбыттар. А. Сыромятникова
Буорах буруотун быыһынан бүдүө-бадыа да бурулуйа уһуннар, күндүл күнүм, оо, күндүтүн! С. Федотов
Күнэ суох бүдүө-бадыа халлаан үөһэ улахан тыал түһэн сиксийбитэ икки хонно. Н. Лугинов

Якутский → Русский

бадыа-бүдүө

сумрачный; бадыа-бүдүө дойду фольк. сумрачный мир (нижний мир, где обитают враждебные людям среднего мира силы).

бүдүө-бадыа

см. бадыа-бүдүө.

Еще переводы:

бады-бүдү

бады-бүдү (Якутский → Русский)

см. бадыа-бүдүө .

бүдү-бады

бүдү-бады (Якутский → Русский)

см. бадыа-бүдүө.

сырдый

сырдый (Якутский → Якутский)

көр сырдаа
Кырдалга кыыс хатыҥ сырдыйар. М. Тимофеев
Үөһээ былыргы люстралар онон-манан бадыа-бүдүө сырдыйдылар. «ХС»
Тахсар күн көстүбэт саһарҕалара түүҥҥү хараҥаны кыйдаатылар. Халлаан сырдыйда. «ХС»

бодоор

бодоор (Якутский → Якутский)

туохт., кэпс. Кырдьан биитэр ыалдьан мөлтөө; кыаммат буол. ☉ Ослабевать из-за болезни или с возрастом; становиться немощным, неспособным делать что-л. самостоятельно. Ыарыыта бэргээн, бодоорон барбыта. Эн өтөрүнэн бодоорбот көрүҥнээххин
□ Ол кэмҥэ Бадыам оҕонньор кырдьан, бодоорон барбыт. Саха сэһ. I

бүдүк-бадык

бүдүк-бадык (Якутский → Якутский)

даҕ. Киэһээҥҥи уонна сарсыардааҥҥы боруҥуй. ☉ Сумеречный
Хаһыҥ сарсыардатааҕы күөл туманын курдук, хоп-хойуутук өрө оргуйа турар быыл ортотугар, баһаар дьоно хардары-таары ааҥнаһара бүдүк-бадык көстөр. Эрилик Эристиин
Күһүҥҥү бүдүк-бадык халлаан анныгар эриллэҕэс талах мас ыарыһах киһилии кыыкыныыра, нэһиилэ иэҕэйэн турар курдуга. В. Гаврильева
Киэһэ бүдүк-бадык буолуута куорат мас дьиэлэрин түннүктэрин симик уоттара кылахачыһан бараллар. В. Протодьяконов. Тэҥн. бадыа-бүдүө

түүппэх

түүппэх (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Былыттаах, бүдүө-бадыа (халлаан, күн). ☉ Сумрачный, неясный, ненастный (о небе, погоде)
[Доҕорум] кэри-куру көрүҥэ …… түүппэх былыттаах халлаан курдуга. Н. Абыйчанин
Бороҥ былыттар усталлар, Быыстала суох элэҥнииллэр. Түүппэх баҕайы. Сөп-сөрүүн. «ХС»
2. көсп. Саппахтаах, курус (санаа). ☉ Грустный, печальный (о мысли)
[Бу түгэн] туох баар олорон ааспыт олоҕун, ыар-баттык буолар ааспыт хаардарын, өйгөр-санааҕар түмүллүбүт түүппэх санаалары ньылбы охсон, ханна эрэ ырыых-ыраах ый-күн ыпсыһыытыгар үтэйэн кэбиһэр. В. Миронов

кэриэ

кэриэ (Якутский → Якутский)

  1. аат.
  2. Уот салаан, сиэн кыратык хараарбыта, кыра хоруо. ☉ Подгар, пригар
    «Тоойуом, алаадьыгын уокка сиэтэн эрэҕин…» — Үүйэ ити эһэтин саҥатыттан ходьох гына түстэ, кэриэ сыта күөмэйин кычыгылатта. Л. Попов
  3. Тимир сирэһинэ, тимир сааҕа. ☉ Окалина. Тимир кэриэтэ
  4. даҕ. суолт. Кыратык уот сиэбит, уот салаабыт; хараарбыт. ☉ Подгорелый, пригорелый; потемневший; грязно-темный
    Кэриэ бараан дьүһүннээх …… Барбатах балык миинин курдук Бадыа-бүдүө дойдуга тиийдэ. П. Ойуунускай
    Кэри-куру Киэһэ кэллэ — Кэриэ дьүһүннээх, Кэҥсик сыттаах Сэрии сиригэр Сириэдийдэ. Күннүк Уурастыырап
    ср. др.-тюрк. кез ‘нагар от молока на дне кастрюли’, хак. кис ‘накипь’
сигэй

сигэй (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Көннөрү тыытар эрэ курдук анньыалаа, кэйиэлээ (хол., киһи сирэйин). ☉ Трогать, легко толкать кого-что-л. рукой или чем-л.; тыкать (напр., в лицо)
Сирэйигэр-хараҕар Силлээх хокуосканы Сигэйбитинэн барда, Сиритэ кэйдэ. П. Ойуунускай
[Ат] иҥэрсийэ-иҥэрсийэ сымнаҕас муннунан Сэмэни сигэйбитэ, арыт муннун кини хонноҕун анныгар, арыт икки атаҕын ыккардынан угуталыыра. Н. Якутскай
Каака [ойуун аата] адьарай муннугар биир-биэс кэпсэтиитэ суох бадыа-идиэ курдук сутурукпун сигэйиэм буоллаҕа. С. Курилов (тылб.)
2
сыҕай 2 диэн курдук. Бу сиргэуокка төрөөн-үөскээн алдьаммыттарын курдук төрөппүттэрин быһа сирэй-харах анньан сигэйэн тахсаллара баар ээ кыһыыта! В. Протодьяконов

будулуй

будулуй (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Дьалкыйан, булкуллан, кир-буор өрүкүй, болоор (хол., ууну этэргэ) эбэтэр улаханнык долгуннанан, будулҕаннанан, ытыллан оннук буолан көһүн (хол., өрүһү, муораны, силлиэни этэргэ). ☉ Становиться мутным от перемешивания, колыхания (о жидкости) или сильно волноваться, бурлить, бушевать (напр., о реке, море, вихре и т. п.)
Сүүрэн киирээппитин кытта, уубут будулуйа түстэ. И. Данилов. Анныбар холуон сүүрүктээх өрүс будулуйа устар. П. Аввакумов
Мунду миинин курдук Муора будулуйбут. В. Чиряев
Киэҥ толоон киэбин тухары толору кутуллан хаалбыт тымныы тумана, мэктиэтигэр, оргуйа турар солох курдук будулуйар. Эрилик Эристиин
Уот үөһүгэр улахан солуурга эт буһан будулуйа турар. Болот Боотур
△ Туох эмэ (хол., туман) мэһэйдээн аанньа көстүбэт буол, болоор. ☉ Становиться плохо видимым из-за чего-л. (напр., тумана); тускнеть, мрачнеть
Буорах буруотун быыһынан бүдүө-бадыа да будулуйа уһуннар, күндүл күнүм, оо, күндүтүн! С. Федотов
Былыттар туман буоллулар, Хаар халлааҥҥа харбаһар, Сирдээх халлаан будулуйа Буурҕа долгуна айманар. С. Данилов
Сибилигин ыраах үлүгэр будулуйбут үрүйэтин төбөтө субу чугаһыы сыҕарыйбыт курдук буолбут. Амма Аччыгыйа
2. Силлиэлэн, туманнан эбэтэр туох эмэ оннук ытылҕаннаах буол. ☉ Бушевать вихрем, покрываться туманами или чем-л. подобным (напр., об определенном времени года)
Сахам хомуһа, Эн дьүрүскэн тойуккар Кэпсиигин: Көмүлүөк иннигэр Үс түүннээх күн Тойук туойар олоҥхоһуттары …… Тымныынан будулуйар Тохсунньу ыйдарга Таҥха иһиллээн Тоҥор кэмнэри. Чэчир-76
Бууска тыаһынан ньиргийбит, Буомбанан будулуйбут …… Алдьархайдаах дьакыйсыылаах Хаан өстөөх фашистардыын Хардарыта түсүһэр бириэмэҕэ Уолан ыччаппыт Попов Уонунан фашиһы кыдыйбыта. Н. Степанов

бүдүгүр

бүдүгүр (Якутский → Якутский)

I
туохт. Аһара кырдьан тугу да кыайбат-хоппот, билэри, сатыыры да билбэт, сатаабат буол, буорай. ☉ Быть, стать дряхлым от старости
Оҕонньор [Туу уола Ньукулай] көнө түстэ: «Саҥаран-иҥэрэн иһиҥ, дьадаҥылар! Ситиһэр күн дьэ кэллэ... Ону баара бу кырдьан бүдүгүрэн хааллаҕым». Амма Аччыгыйа
Оҕонньор бэйэтэ да олус бүдүгүрэ кырдьыбыт, былыргыны өйдүөхтээҕэр, быйылгыны да өйдөөбөт буолаахтаабыт. Н. Якутскай
Чэ, ити курдук, мин ааҕааччым …… Сүбэлии түһэн, эрдэтинэ, Бүдүгүрүөм иннинэ — Уһун санаата, дириҥ өйдө Уган кулу, суруйан көрүөм: Баҕар, күөспүн эрдэ өрүөм. Р. Баҕатаайыскай
II
туохт.
1. Борук-сорук, бадыа-бүдүө буол, боруор (халлаан хараҥаран эбэтэр сырдаан эрэрин туһунан). ☉ Смеркаться, стать сумеречным
Күн киирэн уҥуоргу хайалар тараҕай таас чөмчөкөлөрүн тиһэх сардаҥатынан дуйдаата. Оттон аллараа хочоҕо отмас сымара таас күнүскү өҥнөрүн сүтэрэн, мээнэ бүдүгүрэн көстөр буоллулар. Г. Колесов
Этиҥнээх былыт тахсан ордук бүдүгүрэн, Тыыны хаайыах, сабыллан, Күтүр түүн өссө күлүгүрэн, Тулабытын тууйа ылан, Ынырыктыйан, ыган истэ. И. Эртюков
Күнүс сырдыга күрэннэ. Күлүгүрдэ. Лүҥкүрдэ. Солко күөх халлаан дьүһүнэ Солох курдук бүдүгүрдэ. И. Сысолятин
2. Туох эмэ мэһэйтэн аанньа көстүбэт буол. ☉ Виднеться неясно, нечетко из-за каких-л. помех
Бүгүн муора Бүдүгүрдэ: Киҥэ киирдэ, Киэбэ туолла. Күннүк Уурастыырап
Эмискэ сар түспүт харах уута кыламаннарыгар мөчөкөлөһө тоҥон истэ. Ол нөҥүө оҕо бэйэтэ оҕонньор буолбут куората бүдүгүрэ көһүннэ. Н. Лугинов