суурай диэнтэн төхт
көрүҥ. Балаҕаннаах кытылын аҥар өттүнэн Индигир обургу дохсун сүүрүктэрэ тоҕута суурайталаан ааһаллар. Н. Заболоцкай

моһуогур диэнтэн хай
аата. Балаҕаннаах ыала туох да моһуогуруута суох күөх сайыны этэҥҥэ туораатылар. «ХС»
Саха литературата …… инники сайдыытыгар моһуогурууларга түбэһитэлээбитэ. СГС СЛКСБ

дьүһ. туохт. Өрүтэ көтүөлээн хаамп, сүүр (улахан киһи туһунан). ☉ Ходить, бегать, подскакивая вверх (о рослом человеке)
Балаҕаннаах баһылык быһыытынан, Баҕытаайап оҕонньор баһылдьыйан, Уҥа-хаҥас хаамыталыыр, Олоппос аҕалан уурталыыр. Болот Боотур

даҕ. Уһун моойдоох (үксүгэр сэргэ туһунан). ☉ Длинношеий (обычно о коновязи)
Куохарыма сэргэлээх. ПЭК СЯЯ
Барык-сүдүк балаҕаннаах, Үлүк-сүлүк үөлэстээх, Куохарыма сэргэлээх — Арсан Дуолай тойон АанДьааһын хотун диэн бааллар эбит. Суорун Омоллоон

көр санньылхай
«Саллаҕар бастаах, Самнаҕар быһыылаах, Санньыххай санаалаах, Сарыытордох таҥастаах, Саах балаҕаннаах Сахачааннар» — аатыран олорбуппут?! Суорун Омоллоон
Киһи кутун-сүрүн баттыыр, көмүү санньыххай муусуката иһиллэр. Н. Босиков
Ол ырыа истиҥ иэйиилээх эмиэ да санньыххай матыыптааҕа. «ББ»

туохт. Ким эмэ тылын истибэккэ, бэйэ билэринэн талбытынан оҥор, сырыт. ☉ Делать, поступать своевольно, не послушавшись кого-л., не подчиняясь кому-л.
Эһиги кинини орто үөрэхтээх киһини ыытымаҥ. Кини бэйэтэ буулаҕалаан барбата чахчы. М. Доҕордуурап
Сопхуос дириэктэрэ бэс ыйыгар биир суоппар буулаҕалаабытыттан Балаҕаннаах биригээдэтин туоннаттан ордук үүтү тохторбутугар дьаһал ыла олороро. «Кыым». Тэҥн. нөҥүөһүлээ, өһөс

даҕ., фольк. Самнайбыт быһыылаах, намыһах, куһаҕан. ☉ Низкий и уродливый (напр., о дереве)
Бу абааһы кыыһа кийиит буолан кэлбит. Бу иннигэр атын илдьэн самнах үөккэ баайбыт эбит — бэлиэтэ манан биллэр. ПЭК ОНЛЯ VII
Тайҕа буоругар туруорбах балаҕаннаах, Туундара уоругар самнах ураһалаах Быстар дьылҕаламмыт норуоттарга Баайдары бахтарар Бассабыыктыы охсуһууну ииппиккит, иҥэрбиккит — Ол биһиги дьолбут. А. Старостин

I
тип I диэнтэн атын
туһ. Киһи сөмүйэтинэн тэһэ баттыыр күөх кырса суох, барыта хара буорунан, күлүнэн саба тибиллибит. Софр. Данилов
Хаарынан саба тибиллибит самнархай балаҕаннаах хотон көһүннэ. Уустаах Избеков
II
тибий диэнтэн атын
туһ. Чуура элэмэс атын чиҥ кумахха бүтэҥитик тибиллэр туйаҕын тыаһа …… хайа тэллэҕинэн дьулуһуйа турбута. Л. Попов
Саалар тыастара тибиллэр. И. Федосеев

туохт., кэпс. Туоххун эмэ оҥоһун, көрүн, дьаһан, тугу эмэ бэрийэн түбүгүр. ☉ Суетиться, хлопотать
Балаҕаннаах ыала, хоноһолоро хайыы-үйэ туран, аһыы-сии охсон түбүммүтүнэн барбыттара. Н. Заболоцкай
Иван Алексеевич оҕонньор туох да улаханы оҥорботох киһилии балаакка аттыгар сээкэйин түбүнэр. «ХС»
Билиитэ оһох аттыгар Нутэнэут, Аймына уонна кини дьүөгэтэ Раиса түбүнэллэр. Ю. Рытхэу (тылб.)

даҕ.
1. Ураты улахан, киэҥ-куоҥ (олоҥхо, остуоруйа балаҕанын туһунан). ☉ Огромный, исполинский (об эпическом жилище)
Айдамсайдам балаҕаннаах. ПЭК СЯЯ
Онно көрдөхтөрүнэ — аҕыс күннүк сиртэн айдааран көстөр айдам-сайдам тимир балаҕан аарыгырбыт. Ньургун Боотур
2. Киһи кута-сүрэ тохтообот эбэтэр иччитэхсийбит (эргэ тутуу, дьиэ-уот). ☉ Неуютный или пустой, заброшенный (о жилье, ветхих строениях)
Иччитэ суох киэҥ хотон айдам-сайдам баран, кыра да тыаһы үрэн-тэбэн, муннуктан муннукка кыйдыы, дьыбарсыйа илгистэ турар. Н. Заболоцкай