с. 1. (изнурение) быста ырыы; бараныы, быстыы; нервное истощение нерв бараныыта; 2. уохтахсыыта; истощение почвы почва уоҕа тахсыыта; 3. (уменьшение) бараныы, быстыы; истощение запасов саппаас бараныыта.

с. өлөн бараныы, өлөн быстыы; обречь на вымирание өлөн быстар дьылҕалаа.

м. 1. (результат) түмүк; исход дела дьыала түмүгэ; 2. (конец) бүтүү, бараныы; # на исходе дня күн бүтүүтүгэр; деньги на исходе харчы баранан эрэр.

м. цейтнот (саахымакка, дуобакка чапынан оонньуурга бириэмэ бараныыта).

быыбардаа диэнтэн дьаһ
туһ. Мин ол бириэмэҕэ Казанкаҕа баартыйа ячейкатын оҥорон, сэбиэти быыбардатан, улахан дьоҥҥо сырдатыы үлэни үлэлээн эрэрим. П. Ойуунускай
1920 сыл олунньу бараныытын диэки Дьокуускайтан Ф.М. Егоров (эсер) тахсан, бастаан биэс уон нэһилиэги кэрийэ сылдьан, нэһилиэк сэбиэттэрин, улуус сийиэһигэр киирэр дэлэгээттэри быыбардаппыта. Эрилик Эристиин

аат. Ититэн баран (уоттаах чоҕунан, элэктэриичэстибэнэн) сууйуллан кумаламмыт таҥаһы көннөрөргө аналлаах тимир тэрил. ☉ Утюг
Үс саха үктэнэн үөскээбит Үтүө буора Уйан өтүүк тумсун курдук Уптуйа бараныытыгар Уйуһуйан тиийдэ. Нор. ырыаһ. Сэттэ уон төрдүс хостон Серёжа өтүүк уларсан киирдэ. Н. Лугинов
ср. русск. утюг, др.-тюрк. үтүк ‘утюг’

аат. Киһи-сүөһү сиһин тоноҕоһун бараныыта тааһын уҥуохтарын кытта холбоһор өрө болчоҕор модьу уҥуоҕа. ☉ Несколько сросшихся позвонков, место соединения костей таза с позвоночником, крестец, копчик
Оҕус хоҥхочоҕун хоодьос гыннаран, икки кэлин атаҕын хатыйа үктүү түһээт, дьүккүйбэхтээн кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Сис тоноҕоһун бүтүүтэ, өттүк уҥуохтара кэлин өттүлэринэн холбоһор сирдэрин хоҥхочох диэн ааттанар. СГФ СКТ
ср. бур. хондолой ‘ягодицы’, эвенк. конгкочок ‘копчик’

1. аат., геогр. Хоту тайҕа зонатын бараныытыттан Арктикаҕа диэри тиийэр аҥаардас сэппэрээк, ыарҕа, муох үүнээйилээх ойуура суох балаһа. ☉ Безлесная зона с кустарниковой и моховой растительностью, простирающаяся от северных границ лесов до Арктики, тундра
   Туундара хотугулуу арҕаа кыраныыссата Полярнай эргимтэ аттыгар сытар. КВА МГ
   Күн туундараҕа дьиктитик чаҕылыччы тыкпыт сырдыгар киһи хараҕа саатар, ититэрэ эрэ мөлтөх. Н. Заболоцкай
   Тайҕа бүтэр уһугуттан ото-маһа суох сир саҕаланар. Ол дойду аата туундара диэн буолар. Улуро Адо (тылб.)

сыһ. Саас ыксатыгар, саас буолуута. ☉ Накануне весны, ближе к весне
Сааһыары Сидоров хас да киһилээх буолан бандьыыкка күрээбит диэн буолбута. Амма Аччыгыйа
Сааһыары, кулун тутар эргэтин саҕана, Хаһааччыйаҕа буоста илдьэ барар буолтум. Далан
Бэдэһиэйэп сааһыары биир күн аттанан-сыарҕаланан оскуолаҕа тиийдэ. Бэс Дьарааһын
◊ Сааһыары кыһын — кыһын бараныыта, саас ыксатыгар. ☉ Под конец зимы, к весне
А.Е. Кулаковскай сааһыары кыһын хантан эрэ ыраах айантан кэллэ быһыылаах. Амма Аччыгыйа. Сааһыары сайын — сайын саҥа саҕаланыыта, сааскы кэм баранан эрдэҕинэ. ☉ Ближе к лету, в конце весны
Сааһыары сайын, уу үгэннээн кэлэн турар кэмигэр, борохуот биирдэ эрэ сылдьан ааһар кыра салаа өрүс уҥа биэрэгин үрдүгэр Кырсаада дэриэбинэ турар. Д. Таас

аат.
1. Кыыл төбөтүн икки өттүнэн сыҥаахтарын бараныыларынан (кулгаахтарын таһынан) ордук уһун көп түүлээх, хоҥнорхой холку тириилээх сирэ. ☉ Длинная шерсть у зверя на задней части шеи, переходящей в спину, загривок
Эһэни сабырҕаҕыттан, тайаҕы таныытыттан сиэтэр (өс ном.). [Бөрө] ороһулаан төрөөбүт оҕотун сабырҕаҕыттан ылла да ойуурга түһэн хаалла. В. Миронов
Толлоойук буруйдааҕы [кырса оҕотун], сабырҕаҕыттан өрө ыйаан тарахаччытан, тордох аттыгар аҕалбыта. И. Федосеев
Бааһырбыт эһэ өрө хорос гынаат саба түһүүтүгэр, киһи халбарыс гынан аһаран биэрдэ уонна …… сабырҕаҕыттан ылан, умса баттыы сырытта. В. Чиряев
2. түөлбэ. Кутуйахсыт. ☉ Лунь полевой.
ср. бур. сабирҕай ‘висок’