уруһуйдаа диэнтэн дьаһ
туһ. Мин оскуолаҕа үөрэнэ сырыттахпына биир дьахтар хайҕаан, истиэнэҕэ ыйанар көбүөрү уруһуйдатан турардаах. ОАП ОДьТС
Сааһыары кыһын, муус устар ый эргэтигэр, оҕолорго айылҕаны көрдөрөөрү уонна ону уруһуйдатаары көҥүскэ киирбитим. «ХС»

хардыылаа диэнтэн холб. туһ. Тула баар олохпут хаамыытын кытта тэҥҥэ хардыылаһан иһиэхпит. Суорун Омоллоон
Дьэ ол курдук, Наталья Петровна үтүө көмөтүнэн сааһыары тиийэн, курууппабытын кытта [немец тылыгар] тэҥҥэ хардыылаһар дьон буолбуппут. АА ИБ

аат., кэпс. Ача от. ☉ Пырей
Сааһыары сайын кыылга сүмэһиннээх аһылыгы эрдэтээҥи оҕуруот аһынан (салаат, моркуоп уонна сүбүөкүлэ ото, ситэ илик хаппыыста сэбирдэҕэ, бириэй от …… ) уонна киһи сиир тэллэйинэн толоруллар. СКИиФЗВБ
Морозко хочоҕо киирэн кэлбитин өйдөөбөккө да хаалла. Онно — дыргыйар сыттаах бириэй окко, быдьырыттаҕас дьиикэй клевергэ хотуур тыаһа сырдыргыыр, үлэ күнэ үүммүт. А. Фадеев (тылб.)

аат. Оһох оҥорор киһи. ☉ Печник
Сааһыары Дьокуускай куоракка Уулусса дьонунан туолбута. Тиэхээҥҥэ оһохчут Ньукууска Аттыгар чугаһыы турбута. Эрилик Эристиин
Кини [Буут оҕонньор] кэлин оһохчут буолбут. С. Федотов
Үчүгэй оһохчут сураҕа-садьыга бэрт өрдөөҕүттэн киэҥник иһиллэр, ыраахха, чугаска ыҥырыыга сылдьар үгэстээҕэ. «ББ»

даҕ. Түргэнэ суох, биир тэҥ бытаан. ☉ Умеренный, неспешный
Сааһыары кыһын таба сыарҕатыгар олорон, сэлбэҥ сэлиинэн түһэрэн испиппит. Н. Заболоцкай
Ыттар маҥнайгы омуннара ааһан, көннөрү сэлбэҥ айаҥҥа киирэн, сааскы халтархай суол устун айаннаан дьалкытан истилэр. «ХС»
ср. ДТС йелмэ ‘подвижный отряд, совершающий набег’

даҕ. Түргэнник, суһаллык толоруллуохтаах, ыксаллаах. ☉ Совершаемый безотлагательно, срочный, неотложный. Тиэтэллээх сурук
□ Бастаанньа улаатан эрдэҕинэ, сааһыары кыһын Дьокуускай, Өлүөхүмэ, Бүлүү уокуруктарын үлэһиттэрин ыҥыран ылан, тиэтэллээх сүбэ мунньах оҥорбуппут. П. Ойуунускай
Тиэтэллээх дьыалаҕа улуустан наарыһынай кэлэр. Амма Аччыгыйа
[Кэнтэй] Эрбантей биэрбит биир тиэтэллээх сорудаҕын толоро барда. Эрилик Эристиин

туохт. Ыалга хон. ☉ Оставаться где-л. на ночь, переночевать у кого-л.
Сааһыары кыһын — уоттаах сытыы харахтаах, ыраас хааннаах-сииннээх эдэр киһи хоноһолуу кэлбитэ. Н. Абыйчанин
Көр, оҕолоох киһи буоламмын, хоноһолоон эрдэҕим. М. Доҕордуурап
Мааны ыалга хоноһолуу кэлэн олорон кыраттан итирэн, өйүн сүтэрбититтэн олус саатта. «Чолбон»

аат. Дьыл тымныы кэмигэр (үксүгэр хоту туундараҕа, оттон Саха сирин киин өттүгэр — сааһыары) түһэр олус күүстээх тыал, буурҕа. ☉ Снежная пурга, сильная метель (обычно в тундре, а в Центральной Якутии — о мартовских метелях)
Бургунас ынах муоһа булгуруйар Бусхаата турда, Кулуннаах биэ Көхсө дьөлөрүйэр Күпсүөнэ күүһүрдэ. П. Ядрихинскай
Тоҥуу хаары бурайан, Холоруктуу ытыйан, Бусхаат буурҕа уһуурар, Бөрө курдук улуйар. А. Абаҕыыныскай
Ол бусхааттаах муора кытыытыгар, Муоралыы муҥура суох туундаратыгар Өртөн ыла сылдьыахпын баҕарбытым. П. Тобуруокап. Тэҥн. бурхаан

туохт. Аҕыйах буол, кэмчитий, тутахсый. ☉ Становиться недостаточным, скудеть (напр., об одежде, еде)
Сибээс быстан хаалар, ас-таҥас татымсыйар, сэппит-сэбиргэлбит баранан барар. В. Яковлев
Оннооҕор өҥ дьылга сааһыары ас-үөл татымсыйааччы. Ф. Постников
Астара-үөллэрэ татымсыйан, уу судураан хааһыларын да күҥҥэ биирдэ сиир буолан барбыттара. «ХС»
△ Толкуйдуур, хабар ыырыҥ кыараан, кыранан муҥурдан (өй-санаа туһунан). ☉ Быть, стать убогим, ограниченным, скудным (об уме, мыслях, кругозоре)
Итинник быһыымайгы, өй-санаа татымсыйбыт кэмигэр үтүө-мөкү буккуллар, өй-санаа харааччы иирэн хаалар. Н. Лугинов
Кыыс кини аттыгар кэллэр эрэ, сүрэҕэ тэбэр, тыла көһүйбүккэ, өйө татымсыйбыкка дылы буолар. А. Фёдоров
Санааоноо кыарыыра, татымсыйара, урукку дьоммут үгэстэрин кыайан тутуспаппыт, суобастарыгар, майгыларыгар тиийбэппит туохтан эбитэ буолла? «Кыым»

сыһ.
1. Саталлаахтык, тиийимтиэтик, уус-ураннык. ☉ Умело, искусно, просто и доступно
Ол сындалҕаннаах похуот туһунан оччотооҕу хоһоонноругар хомоҕойдук суруйбута. И. Федосеев
Үҥкүү тылын таһаарааччы эдэркээн диэн бэйэлээх эр бэрдэ олус да ылбаҕайдык, хомоҕойдук эттэ. С. Федотов
Биһиги өбүгэлэрбит киһи наар тас көрүҥүн, быһыытын эрэ буолбакка, кини эмоциятын, дууһатын туругун, тапталын кытта сатаан хомоҕойдук хоһуйаллара, этэллэрэ. Эрчимэн
2. Олус үчүгэйдик, холкутук, туохтан да иҥнибэккэ. ☉ Очень свободно, легко, складно
1925 сыллаах сааһыары сайын Фёдор Сивцев диэн былыр политсыылынайга кылгастык үөрэммит, нууччалыы олус хомоҕойдук саҥарар …… оҕонньор киһини кытта куораттаспытым. «ХС»
Кини гитараҕа сүрдээх хомоҕойдук оонньуура, киһини долгутардык ыллыыра. М. Горькай (тылб.)