нареч. внутрь, вглубь (забивать, заколачивать); сүгэни маска батары оҕус = всадить топор в дерево; тоһоҕону эркиҥҥэ батары саай = забить гвоздь в стену.

өтөрү-батары көр = смотреть смелым, пронизывающим взглядом; разглядывать смело и дерзко; өтөрү-батары эт = говорить смело, дерзко, решительно.

сыһ.
1. Туох эмэ иһигэр (тимирдэ) супту, өтөрү (саай, оҕус, баттаа уо. д. а.). ☉ Внутрь, вглубь (ударить, воткнуть, вдавить)
Били кини муус кыралыыр килиин сүгэтэ манна кэлэн, дүлүҥҥэ батары охсуллан турар эбит. Эрилик Эристиин
Биһиги ирбэт тоҥ уорҕатыгар диэри тимирбетон сыбаайалары батары саайан киллэрдибит. Н. Лугинов. Лида уһун чомпойдоох кыраабылын сиргэ батары анньан баран эргичиҥнэтэр. А. Федоров
△ Туохха эмэ улаханнык батылла, тимирчи (түс, хаамп уо. д. а.). ☉ (Погружаясь) во что-л., в глубину чего-л. (застревать и т. д.)
Чөркөйүм төбөтүн оройунан дулҕа сиэлигэр батары түһэн, хамсаабакка сытара. Далан
Мин хаарга батары түһэн хааллым. Н. Тарабукин (тылб.)
2. көсп. Кытаанахтык, дьөлө (көр). ☉ Пристально, пронзительно (смотреть)
Макаар кылааска киирбитигэр Ньукуус …… кинини хатыылаах баҕайытык батары көрдө. Дьүөгэ Ааныстыырап
Биир эдэр уол мааҕыттан миигин батары көрөр да көрөр. Н. Лугинов
3. кэпс. Кистээбэккэ, аһаҕастык (санааҕын эт). ☉ Прямо, открыто (высказать что-л.)
Баһылай маладьыас – кини ис санаатын хаһан да кистээбэт, үчүгэйи-куһаҕаны көрбүтүн батары этэр. П. Ойуунускай
Сатаммат буоллаҕына, эн: «Аны кэлимэ», – диэн батары этиэххин. Д. Таас

өтөрү-батары көр — толлубакка, хорсуннук утары көр. ☉ Смело, прямо, дерзко смотреть
Мустубут дьон өтөрү-батары көрөрүттэн Өксүөн Тоокуйап дьалты хаамта. У. Нуолур. Өтөрү-батары кэпсэт – аһаҕастык кэпсэт. ☉ Поговорить напрямую, начистоту
Кини [Сааскаҥ] харабылыттан уурайан, сарсыарда дьиэлээн истэҕинэ, көрсүһэн хайаан да өтөрү-батары кэпсэтэргэ санаммыта. Д. Таас. Өтөрү-батары саҥар (кэпсэт) – толлубакка, хорсуннук утары саҥар. ☉ Смело, дерзко, откровенно говорить, высказаться в открытую
«Былыргы Оҕо буолаҥҥын, былыргы кур санааҥ төбөҕүттэн төлөрүйбэт эбит», – Даша өтөрү-батары саҥарда. М. Доҕордуурап
ср. хак. өтире ‘сквозь, через, насквозь’, тув. өттүр ‘насквозь’

утары-батары көр — тонолуппакка тобулу көр. ☉ Сверлить глазами
[Күн Толомон Ньургустай] Уолун диэки Утары-батары көрбүтэ: Тоҕус уон бууттаах Доҕуобай мас торуоскатын Уҥа илиитигэр туппут, Икки атаҕын күлүүстүү ууруммут …… Кэтит киэптээх Киһи аҕай оҕото олорор эбит. ТТИГ КХКК. Утары-батары эт — толлубакка, хорсуннук утары саҥар. ☉ Говорить смело, дерзко, откровенно, возражая кому-л.
Кини биирдэ ол ыспыраабынньыгы утары-батары этэн турардаах. П. Филиппов

көр өтөрү-батары
Кини кыһалҕалааҕы, кылгаһы-кыараҕаһы аһынымтыа, үтүө санаалаах, киһини үтүрү-батары саҥарары, атаҕастыыры билбэт сымнаҕас киһи. ОИП Х
Сорох уолаттар нууччалыы олус куһаҕаннык билэллэр дии уонна хайдах соҕуруу үөрэнэ баралларый? — диэн үтүрү-батары ыйытар киһи буолан биэрбитэ. «ЭК»