бахрома, кисти; солко бытырыыс шёлковая бахрома.

1) кисть; маляр киистэтэ малярная кисть; 2) кисть, бахрома (украшение); 3) ость; куолас киистэтэ ость колоса.

сыһ. Бытырыыс курдук. ☉ Как бахрома, подобно бахроме
Ыарахан бартыбыаллары тэйгэтэн, Ыҥыырга бытырыыстыы баайдылар. С. Васильев

украшать что-л,. бахромой, кистями; былааты бытырыыстаа = украсить шаль бахромой.

аат. Ханнык эмэ таҥас (хол., ойуун кыырар таҥаһын, былаат о. д. а.) кытыыларыгар кэккэлэччи тигиллибит намылыйа сылдьар быалар. ☉ Бахрома, кисти одежды
Айыы Умсуур удаҕан Дүҥүрүн туппутунан Быакайа эккирээн, Бытырыыһа дьиримнээн, Тигинээн-таҥынаан Тиийэн кэллэ. П. Ойуунускай
Сабырыкы ойуун баттаҕа ыһыллан, сирэйэ бүтүннүү бар түү буолан, кыырар таҥаһын бытырыыһа сабырыйан, суос-суодал, дьүһүн-бодо! Күннүк Уурастыырап
[Өлөөнө] былаатын бытырыыһа иилистэн хаалбытын көннөрөн тобугар ууран имигэс тарбахтарынан сыыйыта тарпахтаата. «ХС»

туохт. Бытырыыс курдук буолан көһүн; тэҥ соҕус, эмдэй-сэмдэй буолан көһүн. ☉ Показаться, виднеться как бахрома кисти; быть почти равными между собой (напр., о детях одного роста)
Тэлиэгэни көрсө утары сырсан бытырыыстаспыттара. Н. Якутскай
Кыра оҕолор убайдара хаһан киирэрин көһүтэн аан аттыгар бытырыыстаһан тураллар. ДФС КК
Хаһан эрэ кинилэр [кыргыттар] Эмиэ түспэтийэн хаамсыахтара. Иннилэригэр-кэннилэригэр Кыракый оҕолор Бытырыыстаһа сырсыахтара. М. Ефимов
Оҕолор сарымахтаһан тахсан, туруору сыыры таҥнары биһиги диэки утары сырсан бытырыыстаспыттара. Г. Колесов

I
ой I диэнтэн хай
аата. Бу икки ардыгар Чүөчээскини бандьыыт ситэрэ үс-түөрт эрэ ойуу хаалбыта. Суорун Омоллоон
Кини суолун саһыл суоллаан баран иһэн туора ойбут, үчүгэй ойуу буолбут. В. Иванов
Коля аҕыйах ойуунан таһырдьа баар буола түспүтэ. Эрилик Эристиин
II
аат. Туох эмэ дьиҥ көстүүтэ эбэтэр киһи өйүттэн айбыта үтүгүннэриллэн (хол., тугунан эмэ суруйан, уһанан, тигэн эҥин) оҥоһуллубута, уруһуй. ☉ Рисунок, набросок чего-л.
Оҕолор тула мустан кинигэ тас ойуутун кыҥастаһа турбуттара. Н. Якутскай
Былыр сахалар дьол-үөрүү күнүгэр муоска, маска, туоска даҕаны эгэлгэ ойууну түһэрэллэрэ. А. Сыромятникова
Быһыытын уонна ойуутун бэйэм өйбүттэн оҥорорум. ЧАИ СБМИ
◊ Быһан ойуу — сытыы, уһуктаах тэрилинэн (хол., кирдиэҕинэн) оҥо быһан эбэтэр сиэтэн ойуулааһын. ☉ Гравировка, резьба
Быһан ойуу саха уустара симэҕи киэргэтэр сүрүн ньымалара этэ. ЗФМ ЮИЯ
ср. кирг. оюу, ног. оюв ‘орнамент, гравировка; вышивка, узор’, тур. ойа ‘отделка, бахрома’

аат.
1. Кыл, түү сүүмэҕэ синньигэс ук төбөтүгэр дьөрбөлүү баайыллыбыта (тугу эмэ уруһууйдуурга, кыраасканан, лааҕынан соторго тутлар). ☉ Кисть (для рисования, малярная)
Аянитов …… киистэтин уһугар тус-туспа кырааскалары биһэн ыла-ыла булкуйбахтаата. Софр. Данилов
Ханна эмит баран кэллэҕинэ, кэһиитин үчүгэй кырааска, киистэ аҕалара. Н. Лугинов
2. Сабы, чараас тирии, сарыы кырадаһынын, сиэли холбуу тутан, үөһэнэн бобо баайан оҥоһуллар киэргэл. ☉ Бахрома, кисть (украшение)
Киистэлээх нагаайка кымньыыны уҥа илиитин бэгэччэгэр иилиммит …… киһи бараах аанын тэлэйэн, иһирдьэ көтөн түһэр. Н. Якутскай
Сэттэ сиринэн киистэлээх Ситии дьүккэ саламаны Уһаты ыйаан кэбиспиттэр. С. Зверев
Маҥан, хара сиэли холбоон хас да киистэ оҥороннор, киистэлэр төрдүлэригэр эҥин араас дьүһүннээх оҕуруолары …… хам тигэн киэргэтэллэр. ПСН УТС
3. Бурдукка уонна сорох оттор төбөлөрүгэр баар кыл курдук уһун синньигэс утахтар. ☉ Ость на колосе у злаков и у нек-рых трав
Үрүйэтэ …… таҥнары куоҕаспыт хойуу киистэлээх уһун дороххой от кытыллардаах …… маар сир буолан барда. Амма Аччыгыйа
Аһыҥаттан орпут бурдук тобоҕун биһиги, оҕолор, биирдии киистэнэн хомуйарбыт. Далан
Бурдук, будьуруйа буһан, кыһыл көмүс кырымахтаах киистэтинэн күн анныгар көөчүктэннэ. М. Доҕордуурап
4. бот. Сорох үүнээйигэ баар биир сиртэн үүнэн тахсыбыт бөлөх сибэккилэр; маннык сибэкки аһа. ☉ Разветвленное соцветие; кисть, гроздь
[Гречиха] сибэккилэрэ киистэ дэнээччи бөлөх сибэккилэри үөскэтэллэр. ХКА
Үүнээйиттэн бастакы сибэккилээх киистэтин анныгар баар …… хоннох лабааларын үргээн ылыллыахтаах. КЮС ОАҮүА
Тыраахтар бүтүннүү рябина буспут киистэлэринэн киэргэтиллибит этэ. Г. Николаева (тылб.)
5. Кыыс кэтэҕэр быанан баайыллар, суһуоҕун устун субуруччу түһэр, бэйэбэйэтигэр икки-үс эрээт оҕуруонан тиһиллибит, үксүгэр үс кэккэ чараас тимир киэргэл (төбөтүгэр кыра төкүнүк тимиргэ уһун сап салбырҕас баайыллар). ☉ Косоплетка (украшение девичьих кос из трапециевидных металлических пластин, к-рые прицепляются подвесками из бисера
На конце прикрепляются полукруглые металлические чашечки с кистями из ниток. Косоплетка привязывается тесемкой под затылком). Кыыс оҕо барахсан аҕыс салаалаах өрүүлээх суһуоҕа аҕараабат-айгыраабат киистэтинэн оонньоото. П. Ойуунускай
Уһун, хойуу суһуоҕун киистэлэрэ синньигэс биилигэр тиийэ сыыйыллан түспүттэр. Н. Заболоцкай
[Кыргыттар] кэннилэригэр салбырҕастаах суһуох киистэлэрэ намылыһа субуспуттар. К. Уткин
6. зоол. Сорох кыыл кулгааҕар (хол., бэдэргэ, тииҥҥэ) биир сиртэн чөмөхтүү үүнэн тахсыбыт уһун түү. ☉ Пучок длинных волос на ушах у нек-рых зверей (напр., у росомахи, белки)
Уһуктаах кулгаахтаах, кулгааҕыгар хара киистэлэрдээх, мытыгыр сирэйдээх кыыл аргыый аҕай тыаһа суох быган кэлбитэ. Далан
Өлөрөн бараҥҥын уоскуйан, Бултаабыт булкунан дуоһуйан, Кылаанын кылбата имэрийэҕин, Киистэтин кэрэтик тэрэтэҕин. П. Тобуруокап
Тииҥ түүтэ-өҥө сиппитин кулгааҕын киистэтэ төһө сиппититтэн көрөн билэллэр. Булчуттарга к.
7. көсп., үрд. Мутукча; мас тыллыбыт, көҕөрбүт лабаата. ☉ Свежая лиственничная хвоя; распустившаяся зелень дерева
Кэҥкэмэлээх киҥкил хара тыа, Киис кыыл кутуругун Кэдирги туппут курдук, Киистэ анньан киэркэйдэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Мутук, лабаа иилиннэ Мотуок солко киистэтин. С. Васильев
Тиит лабаалара ыараан намылыспыттар, күөх киистэлэрэ көп түүлээх бытырыыс курдуктар. Н. Түгүнүүрэп
◊ Киистэ лапчааннаахтар (киистэ лапчааннаах балыктар) зоол. — муораҕа уонна тууһа суох ууга үөскээн сылдьыбыт балык этэрээтэ (билигин Африка биэрэгэр соҕотох балык — латимерия — ордон хаалбыт). ☉ Кистеперые (рыбы)
Бары атын киистэ лапчааннаахтар сэттэ уон-сүүс мөлүйүөн сыл анараа өттүгэр өлөн бараммыттара. ББЕ З
Киистэ лапчааннаах балыктар пааралыы лапчааннарын дьардьаматын уонна быччыҥнарын оҥоһуулара сир үрдүнээҕи тоноҕостоох харамайдар атахтарын оҥоһуутугар олус маарынныыллар. ББЕ З

аат.
1. Иистэнэргэ аналлаах матырыйаал. ☉ Материал, из которого шьётся одежда, бельё или обувь, ткань, материя. Солко таҥас. Сон таҥаһын атыылас
□ Хобороос киниэхэ солко ырбаахы таҥаһын атыылаһыах буолбута. А. Сыромятникова
Ол ийэм муусукалаах массыыната билигин да баар, төһөлөөх таҥаһы тикпитин туох билиэй? Н. Протопопова. Астыыр аспын сирдэҕэ дуу, иистэнэр таҥаспын сирдэҕэ дуу? «ХС»
2. Киһи кэтэрэ, этин сапта сылдьара барыта. ☉ Совокупность предметов, которыми покрывают, облекают тело, одежда
«Түргэнник сылдьар гына чэпчэки таҥаста таҥнан бар», — диир эрин. Саха фольк. [Александр Македонскай] аҕатын кыһыл көмүс торуонугар олорон баран …… сэриигэ таҥнар таҥаһын таҥынна. П. Ойуунускай
Таҥаһа даҕаны боростуой этэ: бирээскилээх быалаах тумустаах хара саары этэрбэстээх, улахан сиэптэрдээх толустуопкалаах. Л. Попов
Мин таҥаспын уларытан баран кулуупка барыам. С. Ефремов
♦ Таҥаһыттан таҥас орпото — таҥаһа илдьирийэн, тырыттан хаалла, туһатыттан ааста. ☉ Рваться, превращаться в лохмотья, приходить в негодность (об одежде)
[Чүөчээски] икки атаҕа адьас улук буоллулар, сырата-сылбата быһынна, иһэ баранна, таҥаһыттан таҥас орпото, от-мас хайыта тыытан бараата. Суорун Омоллоон
Таҥаһыттан таҥас орпотоҕо, ойуун кыаһаанын курдук, барыта сэмнэх буолбута. «ХС»
◊ Атах таҥаһа көр атах
Сааларын сэбин түҥэттэн сүгэллэр, атахтарын таҥаһын оҥостоллор. Н. Якутскай
Эрэһиинэ атах таҥаһа ордук, эбэтэр көннөрү бачыыҥканы холуоһалаан кэтиллэр. МКББ
Ис таҥас көр ис IV. Ис таҥаһынан ойон таҕыста. Амма Аччыгыйа
Ис таҥаһынан сылдьар. Н. Габышев
Кытаайка таҥас — кытаайка диэн курдук. Кытаайка таҥастыы кылбараҥнаан кыыһар Кытыан толоон кытыылардаах. С. Зверев. Мааны таҥас — күн аайы кэтиллибэт, үөрүүлээх күннэргэ, бырааһынньыктарга эрэ кэтиллэр, харыстаан туттуллар таҥас. ☉ Предназначенные для торжественных случаев, праздников костюм, одежда, наряд
Охоноон мааны таҥаһын барытын кэтэн кэлбитэ: Үүйэтэ атыыласпыт хараҥа өҥнөөх көстүүмүн, сиэрэй сатыын ырбаахытын уонна сүүрбэччэ сыллаахха кэтэ сылдьыбыт, уллуҥа элэйэн көрө илик үп-үрүҥ сарыы этэрбэһин. Л. Попов
Холкуостаахтар дьааһык түгэҕэр кичэмэлээн уурбут мааны таҥастара бүгүн дьэ хостоммут. М. Доҕордуурап. Оҕо таҥаһа — оҕо кэтэригэр анаан тигиллибит таҥас. ☉ Детская одежда
Миэхэ чулкута уонна оҕо таҥаһына ыыт. Амма Аччыгыйа. Ойуун таҥаһа эргэр. — ойуун кыырарыгар аналлаах сарыыттан тигиллибит сон: аллараа өттө, саҕата уонна сиэҕэ бэлэнньигэр диэри уһун тирии бытырыыстаах
Сон кэлин өттүнээҕи бытырыыһа ойуун тилэҕэр тиийэ уһун буолар, оттон илин өттүн бытырыыһа сототун ортотугар тиийэр. Сонун эҥээрдэрэ түөһүгэр тиксиспэттэр. Биир эҥээригэр түһүлүк тигиллэр. Ойуун таҥаһыгар араас суолтаны бэлиэтиир тимир пластинкалар баар буолаллар. Олортон сүрүннэрэ — ойууну араҥаччылыыр иччи ойуулаах эмэгэт. Илин эҥээригэр: ойуун түөһун ойуулаах буолар; сиэхтэригэр: хары уҥуоҕун уонна көтөр куорсунун бэлиэтиир эбэтэр киһи харытын уонна саннын уҥуоҕун бэлиэтиир иккилии тимир пластинка; көхсүгэр: күн уонна эмтэркэй ый кыракый сиимбэллэрэ, ойбон тимир (ойуун аллараа дойдуга барар аартыгын бэлиэтиир). Сон көхсүгэр икки тиэрбэстээх буолар, онно тэһиини баайаллар. (Ол сүрүн анала: ойуун кыырарыгар турукка киириитигэр кинини тутуу буолар). Көхсүгэр уонна сиэҕэр кылырдаан тыаһыыр кыаһаан — тимир киэргэллэр — хас да кэккэнэн иилиллэллэр (кинилэр араас пуормалаах уонна кээмэйдээх буолаллар). ☉ Ритуальный костюм якутского шамана из телячьей или оленьей замши
Вокруг подола, ворота и на рукавах, начиная от плеч и до самых обшлагов, нашивали бахрому из длинных кожаных ремешков. Наиболее длинные полоски пришивали сзади на подоле так, что они доходили почти до пят. Спереди бахрома свешивалась до середины голени. Борта не сходились на груди. К одному из них пришивали түһүлүк — нагрудник. На костюм подвешивались различные металлические пластинки, главной из которых являлась подвеска эмэгэт — антропоморфное изображение духа-покровителя шамана. На нагруднике изображались груди шамана; на рукавах костюма — по две пластинки, которые означали или кости предплечья и маховые перья птицы, или кости предплечья и плечевую кость человека; на спине — миниатюрные символы солнца, щербатой луны и шаманской «проруби» в виде кольца — ойбон тимир, представлявшего вход в Нижний мир. На спине также имелись два кольца, к которым привязывали ремень, называвшийся тэһиин — поводья (за этот ремень помощник шамана кутуруксут удерживал его во время наибольшего экстаза при камлании). В число подвесок входили и кыаһаан — погремушки и железные пластинки, укреплявшиеся в несколько рядов на спине и руках (они имели различные формы и размеры и обозначали перья птицы, ножички и рыб). Кини дьиэтин иһигэр төһө эмэ араас ойуун таҥастара, дүҥүрдэрэ ыйанан кууран тураллар үһү. Саха фольк. Хааһахтан ойуун таҥаһын ыллылар. П. Ойуунускай. Ойуун таҥаһын кэтэрдэн, дүҥүрүн туттаран биэрэллэр. Эрилик Эристиин. Өлүнньүк таҥас — өлүнньүк 1 диэн курдук. Бокуонньукка өлүнньүк таҥаһын бэлэмнээтилэр
□ Өлүнньүк таҥаһа таҥастаах, Хоолдьуга сүөһүтэ сүөһүлээх. Күннүк Уурастыырап. Сарыы таҥас — сарыы
1.
1. диэн курдук. Кырса тыһа суорҕанын сыҕайан кэбиспитигэр, түөһэ оҕуруолаах сарыы таҥаһын бүтэй үөһэаллара эппэҥниир. Л. Попов. Таҥас кырыйааччы — тугу эмэ иистэнэргэ бэлэмнээн таҥаһы, тириини киэбинэн, кээмэйинэн көрөн кырыйан, быһан ылар маастар. ☉ Закройщик. Уопуттаах таҥас кырыйааччы
□ Бу — промкомбинат иистэнэр сыаҕын таҥас кырыйааччыта. Кустук. Таҥас өрөөччү — аналлаах ыстаныакка өрөн таҥас оҥорор маастар, оробуочай. ☉ Ткач, ткачиха
Таҥас өрөөччүлэр хамнас наһаа кыратыттан чаҕыйбыттара. ОЛ ПА
Үгүс түбэлтэҕэ биир атыыһыкка дэриэбинэ сүүһүнэн …… таҥас өрөөччүлэрэ үлэлииллэрэ. АЕВ ОҮИ
Бастаан таҥас өрөөччүлэр кулууптарыгар олорбуппут. К. Симонов (тылб.). Таҥас ыйааччы — тэрилтэҕэ тас таҥаһы харайар, ыйыыр сиргэ үлэлиир киһи. ☉ Служащий при гардеробе, гардеробщик. Таҥас ыйааччыбыт хойутаан кэллэ
□ Ийэтэ оскуолаҕа таҥас ыйааччынан үлэлиир. Р. Баҕатаайыскай. Таҥас ыйыыр сир — тэрилтэҕэ тас таҥаһы харайар, уурар сир. ☉ Вешалка (помещение в общественном здании для хранения верхней одежды посетителей)
Харытыай …… өссө да тугу эрэ күүтэрдии, таҥас ыйыыр сир сыгынньах эркинин өрө мыҥаан турбахтаабыт. Софр. Данилов. Тас таҥас — кэтэ сылдьар таҥаһыҥ үрдүнэн кэтиллэр таҥас. ☉ Верхняя одежда
Бии кыргыттар …… Таһыттан киирээт, Тас таҥастарын наар-наар дьаарыстаатылар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Саллааттар тас таҥастарын сыгынньахтаан — дэлби дьэгдьийэллэр. Күндэ
Тас таҥастарын ыйаан баран, дьоҕус хоско киирдилэр. В. Протодьяконов. Тирии та- ҥас — тирии
1.
2 диэн курдук. Тирии таҥаһы түүлгэ көрүү — эргиэн табыллыытыгар. БРИ ТТ
Тирии таҥаһынан, үс болчуок курдук, кыра мээчиктэри оҥорбуттар. ЧАИ СБМИ
[Соһону] ордук үгүстүк тирии таҥаһы, иҥиир сабы өҥнүүргэ тута сылдьыбыттар. НБФ-МУу СОБ
Тобук таҥаһа көр тобук. [Кэччэгэй баай] Таҥаһын-сабын Таарыйа аҕыннахпына: Лаҕыыр буолбут лаба ырбаахы, Холхо буолбут хомуһуол оҕото …… Оллойбут олооччу этэрбэс, Торбос-тобук таҥаһа. Өксөкүлээх Өлөксөй
Ол күн кинилэр [сааһыттар] этэрбэстэрин абырахтаннылар, тобук таҥаһа тигиннилэр, батарантаастарын бэлэмнэннилэр. В. Арсеньев (тылб.). Утуйар таҥас — киһи утуйарыгар аналлаах таҥастар холбуу ааттара (суорҕан, тэллэх, сыттык уо. д. а). ☉ Общее название спальных принадлежностей (бельё, одеяло, матрац и т. д.), постельные принадлежности
Кырабааттары, утуйар таҥастары, туттар иһиттэри, аһыыр астары хомуйан …… араас үлэһиттэри түмэн тоһуйбуттар. Амма Аччыгыйа
Ороннорго утуйар таҥастар: бэриинэлэр, сыттыктар эҥиннэр кыстанан тураллар. Күндэ
Оҕонньор туран атыттан баран утуйар таҥаһын аҕалбыта. Дьүөгэ Ааныстыырап