баю-бай, баюшки-баю, баю-баюшки--баю межд. бөөй-бөөй (биһик ырыатын хос этиллэр тыллара).

м. баай.

межд. бөөй-бөөй.

межд. выражает удивление, изумление ба ; бай ! Ол хантан көһүннэ ? ба ! Откуда он взялся?

разбогатеть; жить в полном достатке.

богатеть, обогащаться; байан-тайан олор = жить богато, в довольстве.

exc. Well!, Oh my!

v. to become rich

I
туохт.
1. Баайдан-дуоллан (хол., үп-харчы, мал-сал, сүөһү); материальнай өттүнэн кыаҕыр. ☉ Богатеть, обогащаться (напр., деньгами, скотом и др. имуществом); становиться материально крепким
Никифоров кинээс бэйэтэ үлэлээн байбат, киһини босхо үлэлэтэн байар. М. Доҕордуурап
Өҥ дьылларга бар дьоҥҥо бэлэмнэппит отторун-бурдуктарын сут дьылларга баайдар уон төгүл ыарахан сыанаҕа атыылаан, ордук байаллара. Амма Аччыгыйа
Кэнники олус байан аатырбыт кинээскулуба буолбут киһи Баһылай Слободчиков (Чоочо) диэн. МНН
2. көсп. Өссө элбээн, кэҥээн сайдан ис; сайын. ☉ Становиться еще богаче; развиваться дальше
Хойут олох кэҥээн, бар дьон сайдан, билии-көрүү үксээн истэҕин аайы, биллибэтинэн-көстүбэтинэн саха тыла байыа, элбиэ. Эрилик Эристиин. Күннүк Уурастыырап хоһоонун куормата байар
Кини хоһоонун мээрэйин, тэтимин хоһоон ис номоҕор сөп түбэһэр гына оҥорор. Софр. Данилов
ср. тюрк. бай, байу, байы ‘богатеть’
♦ Сыта (кэдирги, сытыйа, туора) бай – сиэри таһынан аһара бай. ☉ Сильно разбогатеть, стать чрезмерно богатым
Оттон Гринштейн кини курдуктар көлөһүннэрин сүүрдэн сыта байар. И. Федосеев
Харытыан Киппирийээнэбис Бадаайап сытыйа байбыта, туора топпута. Л. Попов
Тус бэйэ иннин илимниир, сылааргыыр, сатаан оҕуруктуур, сыта байары толкуйдуур – биһиги дьыалабыт буолбатах. Дьуон Дьаҥылы
◊ Баай бай кэпс. – элбэх үптэнхарчылан, сүөһүлэн-астан, маллан-саллан. ☉ Богатеть, наживать богатство
Далбарай баай саныыр: аҕа баһын быһа олорон баран мин баайбынан байыах, ааппын ааттатыах суох. И. Данилов
Көмүсчүтү халаан ылбыт көмүһүнэн баай байда. Л. Попов
«Оҕом чэ, баран барҕа баайы бай, бар дьону бастаа, аҕа баһын тоһут», – диэн алгыстаах буола турда. Эрилик Эристиин
II
саҥа алл.
1. Соһуйууну көрдөрөр. ☉ Выражает неожиданное удивление
«Бай, ыалдьыт кэллэ быһыылаах, сыарҕа тыаһа кэллэ», – диэтэ Дьаакып. Эрилик Эристиин
[Күлүк:] Бай, ол Сис Сэмэнэ оҕонньор тоҕо кэллэҕэй. А. Софронов
«Бай, хайа бу кимий? Кооко дуу?» – хараҥаҕа Петенче атыыһыт чаҥкынас саҥата иһилиннэ. С. Курилов (тылб.)
2. Дьиибэргээһини, дьиктиргээһини көрдөрөр. ☉ Выражает удивление, изумление
«Бай, бу хайа дьайтан уу халыйан таҕыста?» – диэтэ, Дьэллик олоро түспүтэ, ампаар аһаҕас аанынан уу бөҕө кутан дьалкыһытан ахан эрэр эбит. Н. Заболоцкай
Бай! Ол хантан ылбыт быраапкыный, киһини хаайар? Болот Боотур
[Тимэппий:] Бу дьиэҕэ эн тойон буолбатаххын, бу дьиэ эн дьиэҥ буолбатах. [Онтоон:] Бай! Ким дьиэтэй! Күндэ
3. Астыныыны, дуоһуйууну көрдөрөр. ☉ Выражает удовлетворение, довольство
[Егор:] Бай, сыалай бараат дьоно бу тураллар. Дьүөгэ Ааныстыырап
Бай, доҕор, хата, бу бэйэтин күүһүн-кыаҕын чахчы билиммит киһи тыла буолаарай? Софр. Данилов
[Чүөчээски] бу иһэрин Түүлээх Уллуҥах көрдө. Көрөн саҥа аллайда: «Бай, бу байанайы көр эрэ! Бу маҥайкаан, хор, бу сылдьар эбит дии», – диэн баран, саһан ньылбыс гынна. Суорун Омоллоон

саҥа алл. Биһирээһини, сэҥээриини көрдөрөр. ☉ Выражает одобрение, хвалу чего-л.
Бай-бай, кэпсээ. И. Никифоров
[Татыйыыс:] Бай-бай, Баһылайым барахсан! Маанылыыра доҕорум, Массыынатын ыыппыт. Күндэ

саҥа алл. Соһуйууну көрдөрөр. ☉ Выражает удивление
Бай-даа, оҕом Сүөдэр кэллэ дуо? Н. Якутскай
Бай-даа!!! Көр-ньии!!! Балай маҥаас, Маҥай-саҥай аллаах, Уот Уһутаакы Уһун сордоох. П. Ойуунускай

туохт. Элбэх үп-харчы, мал-сал, сүөһү-ас баайдан. ☉ Иметь обилие материальных ценностей, денег; разбогатеть
Саха төрдө буолбут Саха Саарын Тойон, Сабыйа Баай Хотун диэн, Баһа-атаҕа биллибэт Баараҕай – барҕа баайданан Байан-тайан олорбуттара эбитэ үһү. П. Ойуунускай
Оттон сорохтор эмиэ да соччо үлэлээн түүннэри-күнүстэри умса-төннө түспүттэрэ көстүбэт эрээри, сүөһүлэнэнастанан, байан-тайан иһэллэр. Болот Боотур
[Уйбаан:] Ыал буолтум тухары күн тура-тура үлэлиибин-үлэлиибин да, байан-тайан кэлбэтим. А. Софронов