1) упираться ногами; сиртэн тэбин= упереться ногами в землю; ат түөрт атаҕын баҕаналыы тэбиннэ лошадь упёрлась всеми четырьмя ногами; тыылыы тэбин= напряжённо вытянуть ноги; күнү быһа тэбинэн туран үлэлээтим перен. разг. я работал весь день очень напряжённо; 2) отталкиваться от чего-л.; тэбинэн кэбис = оттолкнуться; кытыыттан тэбин= оттолкнуться от берега; 3) перен. разг. бегом бежать, мчаться; тэбинэн тиий = добежать; сүүрэн тэбин= бегом бежать; тэбинэн ис = бежать; 4) перен. разг. чувствовать поддержку (кого-л. более сильного или высокопоставленного).

кичэс диэнтэн дьаһ
туһ. Проня кичэһиннэри тардан, табалары хаарга туора салайар, бытаарда сатыыр мөккүөрүгэр түстэ. ВВ ЫСЫ
Сылгыһыт үөрүйэх ата быаны кичэһиннэрэн, түөрт атаҕын баҕаналыы тэбинэн кэбиһэр. «ББ»

аат. Сылгы сыстыганнаах ыарыыта (көҕүсчүккэ ыалдьыбыт сылгы көбүөхтүүр, хахсайар, муннуттан кытархайдыҥы араҕас уу сүүрэр, түөрт атаҕын баҕаналыы тэбинэн турар, сыппат). ☉ Плевропневмония у лошадей. Көҕүсчүт — сылгыга кутталлаах ыарыы

сыһ. Өрө сырдьыгыныыр тыастаахтык, дохсуннук. ☉ С шипением; с громким фырканьем
Суһуох баайбыт чороон айахтан арыылаах кымыһы үс уолан киһи боҕулдьуйан кэлэн уокка күрүлэччи кутан биэрдилэр. ПЭК ОНЛЯ II
Ат сылгы былыргы дьылга, урукку күҥҥэ, эргэтээҕи бириэмэҕэ, сахалыы саҥарбыт үһү, …… үс төгүл күрүлэччи тыбыырбыт үһү, түөрт төгүл атаҕын баҕаналыы туппут үһү. Саха фольк. Биэдэрэҕэ сылаас үүт күрүлэччи тоҕунна. С. Никифоров

моҕол ураһа — сиэдэрэй оҥоһуулаах улахан, аарыма туос ураһа. ☉ Большое, богато разукрашенное узором летнее якутское жилище конусообразной формы, ураса
Киэһээҥҥи сарыалга моҕол ураһа саһара көстөр. И. Гоголев
Байах тиитинэн баҕаналаан, Дуул тиитинэн тулааһыннаан, Үс курдуулаах Моҕол ураһаны оҥоһунна. С. В асильев. Бээ-бээ, сарсын туран эрдэ Туттан дьэндэтиэм биирдэ Тоҕус курдуулаах алаһаны, Сул туос моҕол ураһаны. «ХС»

сүүрэлээ диэнтэн дьаһ
туһ. Зосим Абыланов өһөстүк түҥнэри көрбүт харахтарын түргэнтүргэнник сүүрэлэттэ. Эрилик Эристиин
Петруся сүүһүн ытыһын тилэҕинэн тас гына оҕуста, атаҕын баҕаналыы тэбинэн аччаллан турда. Уоһун чорботто. Хараҕын араастаан сүүрэлэттэ. М. Доҕордуурап
Адьынат санаата Албын хараҕын Ачарбаас уутунуу Алыс сүүрэлэттэ. Күн Дьирибинэ

туохт. Туохха эмэ тулааһынна оҥор, тулааһыны туруор. ☉ Делать стойку, ставить столб, подпорку для чего-л.
Туллуо диэн Тоҥ тимиринэн тулааһыннаан, …… Улуу киппэ быһыты Тутан-туотан томтотон Таһаарбыттар эбит оҕолоор! С. Зверев
Тайах тиитинэн баҕаналаан, Дуул тиитинэн тулааһыннаан, Үс курдуулаах Моҕол ураһаны оҥоһунна. С. Васильев
[Дьиэбин] Туллаҥнаабатын диэн Тулааһыннаатым; Өҕүллүбэтин диэн Өһүөлээтим... М. Тимофеев

сыһ. Ибигирэс тыастаахтык, чуордук, хатаннык. ☉ Звонко, заливисто, издавая вибрирующий звук
[Ат] Түөрт атаҕын Түөрт баҕаналыы үктэнэн кэбистэ, Үс төгүл күрүлэччи тыбыырда, Үс төгүл тырылаччы кистээтэ. Күннүк Уурастыырап
[Хабырыыстаах] ааттаах аттара, үөрбүт курдук, тырылаччы тыбыырбахтаата уонна уруккутунааҕар халыаннык айаннаан дьалкыһытта. И. Гоголев
Ачаланан аҥаарыйар Араҕас кырдал үрдүгэр, Локуоранан долгуйар Толооннорбут иһигэр Тураҕас дьоруо атыырбыт Тула үөрүн хомуйан Барылаччы кистээтэ, Тырылаччы тыбыырда. С. Васильев

сыһ. Атахтаргынан чиккэччи тэбинэн (тур, хаамп) (көнө уһун атахтаах киһи, сүөһү туһунан) ☉ Напружинив ноги, навытяжку (стоять - о человеке с длинными ногами)
Аттара, түөрт атаҕын баҕаналыы дьирэччи тэбинэн, өчөһүөҕүнэн өчөһөн турбут. Софр. Данилов
Бодневскай, дьиҥнээх кадровай эписиэрдэрдии көрүҥүнэн дьирэччи туттан, лоһурҕаччы хааман кэлэн, түннүгүнэн көрдө. Болот Боотур
Хап-харанан көрбүт эдэркээн кыыс саҥа үөрэнэ сатыыр быһыылаах, хаҥкытыгар бэрт арыычча турар, көбүс-көнөтүк дьирэччи тэбиммит атахтарын сэрэнэн хамнатар. Н. Лугинов

сыһ.
1. Төбөҕүн сиргэ тиийэ төҥкөтөн, нөрүччү (тутун — үксүн сүөһү, кыыл туһунан). ☉ Низко опустив голову (стоять — о животных)
Сорохтор [ыттар] таптал эрэйэн кутуруктарын тэйтэччи тутан, төбөлөрүн сургуччу анньан биэрэллэр. М. Доҕордуурап
Мэндэ Тураҕас атахтарын баҕаналыы үктэнэн, төбөтүн сургуччу туттан, иччитин илиитин-атаҕын кэтии турар. Р. Кулаковскай
[Таба] эмискэ тохтоон төбөтүн сир диэки сургуччу аспыта. И. Федосеев
2. Хаастаргын түрдэһиннэрэн, сүүһүҥ аннынан тугу эрэ тургутардыы (көр). ☉ Из-под насупленных бровей, исподлобья, изучающим взглядом (смотреть)
Маайыс үөрэн сүрэҕэ сылыйбыта да, өһүргэнэн этэ тарпыта да биллибэт, төбөтүн ньүрүччү туттан, сургуччу көрөн олорор. Амма Аччыгыйа
Вася райздрав сэбиэдиссэйигэр киирбитэ, киһитэ мэлдьэннээх сүүһүн аннынан бэркэ сөбүлээбэтэхтии сургуччу көрөн олордо. Айталын
Учууталлар остуол аайы тарҕаһан, тыйыс көрүҥнэнэн, биһиги диэки сургуччу көрөн олороллоро. Г. Колесов