ласк, бедняга, бедняжка (обращение к детям, шутл.-фам. обращение к младшему по возрасту).

I
аат., түөлбэ. Киһи кими-тугу эмэни аһынан, харыстаан этэр тыла: барахсан, эрэйдээх. ☉ Бедняга, бедняжка
— Соҕотох киһиэхэ биэс оҕо көрүүтэ-истиитэ, кырдьык ыарахан. — Саҥарыма, хотуой. Котоку күн сирин да көрө илигинэ. Күндэ
Котокулар, көр, аһынан аҥаарын оҥорбуттар ээ. У. Нуолур
— Дьиэбит таһыгар үүммүт мастардаах ойуурга тииҥчээннэр уйаланыахтара. Котокулар. В. Миронов
II
аат эб., түөлбэ. Саҥарааччы этиллэр предмеккэ таптыыр, уйаҕас сыһыанын көрдөрөр. ☉ Выражает любовное, ласковое отношение говорящего к предмету речи
Чыычаах котоку, оҕотун ииттэр Уһун түбүгэр үйэтэ бүтэр. П. Тобуруокап
Оҕолор астара-таҥастара хайдах буолла. Оҕом котоку хайдах сылдьара буолла. Көрбөтөҕүм ыраатта. И. Данилов
— Эн барыый. Аны кулууп уола котокуну кутуругар сөрөөбүт диэхтэрэ. Э. Соколов

I
аат. Киһи тугу-кими эмэни аһынан, кэрэхсээн этэр тыла: киһи аһыныах, кэрэчээн. ☉ Бедняга, бедняжка, милый, милок
Биһиги урут хотойу, көтөр кынаттаах бииһин барытын даҕаны ордугургуурбут, барахсаттар күөх халлааҥҥа көҥүл дайан эрдэхтэрэ кэрэтин! Н. Габышев
Барахсаным [күн] көмүс аалыытын курдук күрүлгэн кыыма үйэлэр тухары саккырыы тохтор да, көҕүрүүр, мөлтүүр быһыыта биллибэт. Суорун Омоллоон
Сынньана түстүннэр барахсаттар, Ыраах айан табалара. И. Эртюков
II
аат эб.
1. Саҥарааччы этиллэр предмеккэ таптыыр, уйаҕас сыһыанын көрдөрөр. ☉ Выражает любовное, ласковое отношение говорящего к предмету речи
Ыы, оҕом барахсан. Н. Якутскай
Күөрэгэй барахсан, ыллаама. П. Тобуруокап
Кырдьаҕас ынаҕым барахсан, Кыһыннары-сайыннары ыатарыҥ, Кылбар тыыным эн буоларыҥ! С. Васильев
Оҕолор барахсаттар оонньоотуннар-көрүлээтиннэр эбээт! Амма Аччыгыйа
△ Арыт убаастабыл, ытыктабыл дэгэттэнэр. ☉ Иногда приобретает оттенок уважительного, почтительного отношения
Оскуола! Оскуола барахсан! Оскуолам барахсан уруйдан! П. Тобуруокап
Кыһыл былаах барахсан Кыыһар былыты кытта кыттыс! С. Зверев
2. Саҥарааччы сөҕө былаастаан хайгыырын көрдөрөр. ☉ Выражает хвалу говорящего с оттенком восторга и почтительности
Кириэмил кириэппэс барахсан Килбиэннээх киин буолан килэдийбит. С. Зверев
Саҥа былаас барахсан үчүгэйэ, бу биһигинньик, урукку өттүгэр баттыгаска олорбут дьоҥҥо, үтүө былаас. Г. Колесов
Оо, аан дойду барахсан холкутун, киэҥин, кэрэтин! М. Доҕордуурап
Бэһиэлэй бэйэтэ Мичээрдээн, айхаллаан Үчүгэй да этэ Өлөөнчүк барахсан. Эллэй

прийти, приплестись, притащиться (говорится с выражением сочувствия, сожаления, иногда иронии); оҕонньор эрэйдээх кэлээхтээтэ старик, бедняга, приплёлся.

1. мученик, страдалец; бедняга || бедный; муҥнаахтан муҥ арахпат погов. страдальца несчастья не оставляют; 2. мучительный, тяжёлый; муҥнаах улэ тяжёлая работа.

туттул. сыһыан холб. Аһынар сыһыаны көрдөрөр. ☉ Выражает чувство жалости говорящего (бедняжка)
Бу, муҥнаах баара [тыһаҕас], өлөр быаҕа хара маҥнайгыттан сигилитэ-майгыта холлон киирбитэ. Н. Заболоцкай

частица модальная, выражает любовь, ласку, уважение иногда с оттенком жалости: кэрэ кыыс барахсан милая красивая девушка; оҕолорум барахсаттар мой милые детки; Сахам сирэ барахсан родная моя Якутия; ыарыһах барахсан ынчыктыыр больной, бедняжка, стонет.

I 1) связанный с трудом, усилиями; трудный; напряжённый; эрэйдээх үлэ трудная работа; 2) доставляющий хлопоты, беспокойство, беспокойный; эрэйдээх оҕо а) беспокойный ребёнок; б) трудный ребёнок; 3) причиняющий страдания, мучения, мучительный; эрэйдээх олох жизнь, полная страданий.
II частица модальная, выражает жалость, сочувствие: куобах эрэйдээх туохтан бары куттанар заяц, бедняга, боится всего на свете.

аат., сэнээн. Тугу эмэ оҥорорго, гынарга, этэргэ (этии киллэрэргэ) олус эдэр, үөрүйэҕэ суох, онон ахсааҥҥа ылыллыбат, тыла аахсыллыбат киһи. ☉ Молокосос, юнец, мнение которого в счет не берется
Эйиэхэ, маннык бэтэнээскигэ, бэйэлээх бэйэм холкуоспун үрэйтэриэм суоҕа. Л. Попов
Ойуунускай сахатын тылын ууһа-урана, олоҥхотун омуна-төлөнө, нууччаттан киирэн саха тылын байыппыт тыллар, «бэҕэһээҥҥи бэтэнээски» диэн ити бедняжкаҥ сылдьар эбээт! Амма Аччыгыйа
[Чоочо:] Бэҕэһээҥҥи бэтэнээски, сигэнэ оонньуур арыҥах маһыҥ мин буолбут дии. В. Протодьяконов
русск. бедняжка

I 1. ошибка, неверность || ошибочный; неверный, неправильный || ошибочно; неверно, неправильно; сыыһа өйдөбүл ошибочный взгляд на что-л.; боппуруоһу сыыһа туруоруу неправильная постановка вопроса; сыыһа иһитиннэрии неверная информация; сыыһа буруйдааһын несправедливое обвинение; сыыһаны көннөрүөххэ исправить ошибку; кини миигин сыыһа өйдөөбүт он понял меня неправильно; 2. мимо; невпопад; сыыһа бырах = бросить мимо; сыыһа саҥар = сказать что-л. невпопад; сыыһа үктээ = прям., перен. оступиться.
II 1) частица модальная, образует сущ. с уменьш. знач.: түннүк сыыһа окошечко; аҕыйах бэрэбинэ сыыһа наада нужно несколько брёвнышек; 2) образует сущ. с уменьш.-ласк. знач. и выражает ласку, жалость, сочувствие: оҕом сыыһа деточка моя; чыычааҕым сыыһа птенчик мой; эрэйдээҕим сыыһа бедняжка моя; сэгэрим сыыһа голубушка моя.