разг. уст. бедняк || бедный, обедневший; дьаранаас киһи бедный человек, бедняк.

1) бедный, скудный; кииһинэн дьадаҥы тыа тайга, бедная соболем; 2) бедный || бедняк; дьадаҥы бааһынайдар бедные крестьяне.

1) богатство, состояние, имущество || богатый, состоятельный, зажиточный; баай киһи богатый человек; аҕатын баайын бараабыт он промотал состояние отца; 2) бай , богач; баайбын диэн баҕыдыйыма , дьадаҥыбын диэн сэнэнимэ посл. если ты богач—не зазнавайся, если бедняк — не уничижайся # сиртэн хостонор туһалаах баайдар (или баай ) полезные ископаемые.

аат. Бэйэлэрэ ыал буолан олорор кыахтара суох буолбут (үксүгэр үлэни кыайбат: кырдьаҕас, оҕо) быстар дьадаҥы, дьон иитимньитигэр киирбит дьон. ☉ Бедняк (как правило, пожилой или малолетний), состоящий на иждивении родового общества
Оо, куттанар да этибит биһиги Ол улуу дьаалы баайдартан, Кулут-кумалаан, дьадаҥы киһини Кынчарыйар хатыылаах харахтарыттан. С. Данилов

дьүһ. туохт. Таҥаһын олус кылгас буолан кэлин өттө эккэр сыстыбакка тэйэн тур (үксүн олус кылгас таҥас туһунан). ☉ Отставать сзади, не прилегать (о короткой одежде)
Хааман тохтойон иһэр. ПЭК СЯЯ
◊ Тууһут тохтой фольк., үгэрг. — кылгас тохтойбут сонноох балыксыт, дьадаҥы киһи. ☉ Рыбак, бедняк в убогой одежде
Балыксыт бакаанай, Тууһут тохтой, Собоһут дьодьон, Сордоохмуҥнаах Сорук-боллур уол буола оҕуста. Күннүк Уурастыырап

послелог, упр. осн. п. из, со стороны; кыра-дьадаҥы өттүттэн из среды бедняков; биһиги өттүбүтүттэн с нашей стороны.

аат.
1. Баай дьонтон түһүк кэриэтэ таба харайтаран дьылы туоруур быстар дьадаҥы киһи, кумалаан. ☉ Обездоленный бедняк, на содержание которого состоятельные родичи выделяли оленей
Былыр манна абыратыылар кэлбиттэрэ. ДСЯЯ
2. Дьадаҥылары, кумалааннары аһынан оннук харайыы үгэһэ. ☉ Обычай, по которому состоятельные люди выделяли продукты на содержание бедняков, кумаланов
Бу сир дьонугар былыргыттан «абыратыы» диэн үтүө үгэс баар эбит. Ол үгэс быһыытынан дьон кыаммат, дьадаҥы өттүн баай дьоҥҥо сыһыаран, кыһалҕаттан быыһыыллар эбит. «Кыым»

находящийся у корня или основания чего-л.; саһыл кутуругун төрдүнээҕи түүтэ шерсть у основания лисьего хвоста; оһох төрдүнээҕи уот кытыытыгар барыаҕа погов. уст. валяющийся за камином окажется перед ним (т. е. и для бедняка настанет праздник).

I
1. даҕ. Бөрүкүтэ суох, үчүгэйэ суох, мөлтөх. ☉ Неважный, нехороший, посредственный
Барбах майгылаах, туора-тосту быһыылаах (өс хоһ.). Тибиилээх-тиһиктээх күннэргэ Тибийэн-табыйан тураммыт Баай дьон батталын барыахпыт, Барбах дьоннор барҕарыахпыт. П. Ойуунускай
Кини [Жюли] билигин олус барбах дьүһүннэннэ буолан баран, уруккум курдук үчүгэйбин, өссө ордук тубустум дии саныыра. Л. Толстой (тылб.)
2. аат суолт. Дьадаҥы, дьадаҥылар. ☉ Бедняк, бедняки
Холоон эрээри хоноһумсуйар, барбах эрээри маанымсыйар (өс хоһ.). Аар тойон аҕаттан айыллан Күн күбэй ийэттэн Барбахтары барҕардарга, Баттаммыттары быыһыырга, Биһиги дьолбут иһин Эн төрөөбүт эбиккин! С. Зверев
3. сыһ. суолт. Мөлтөхтүк, арыычча. ☉ Неважно, слабо, еле-еле
Таһырдьа хараҥа. Мастар, оҕуруоттар эҥиннэр барбах барыһан аҕай көстөллөр. Күндэ
Кутаа, маһа баранан, салгын хамсаатаҕына эрэ барбах кыламныы, күрэҥ күлүнэн бурҕаҥныы сытта. Софр. Данилов
Өһүөҕэ ыйаммыт лаампа өлбөөркөй сырдыга сайыҥҥы үрүҥ түүҥҥэ дьиэ иһин барбах сырдатар. А. Бэрияк
II
аат сыһыан т. Саҥарааччы сөбүлээбэт, сүөргүлүүр сыһыанын сымнаппыта буолан этэрин көрдөрөр. ☉ Выражает отрицательно-ироническое отношение говорящего (под видом смягчения высказываемого). Марска, барбах, табах тардан, Венераҕа – таарыйан Саха сорох поэттара Саймаархайгыт сүрэ бэрт. Күннүк Уурастыырап
Мин, барбах, киниэхэ сүгэһэрдьит эрэ этим. Суорун Омоллоон
Муҥар, дьиэбит иһэ кыйма курдук оҕо: барбах, ахсыалар эрэ! С. Федотов

1. даҕ.
2. Баайа суох, тиийиммэт-түгэммэт олохтоох. ☉ Не имеющий средств к существованию, бедный, неимущий
   [Дьаакып:] Аныгы үйэҕэ дьадаҥы киһи оҕото байыан кэриэтэ баайдарга баһыгар дылы иэскэ барар буолбат дуо. А. Софронов
   Онуоха тойон ыаллыы олорор дьадаҥы киһини ыҥыртаран ылар. Суорун Омоллоон
   Борокуоппай Хобороос диэн икки ынахтаах дьадаҥы ыал кыыһын кэргэн ылбыта. А. Бэрияк
3. Тугунан эмэ итэҕэс, аҕыйах, татым. ☉ Имеющий недостаток в чем-л., скудный
   Ледниктэн соҕуруу диэки дьадаҥы үүнээйилээх туундаралар нэлэһийэн сыталлара. КФП БАаДИ
   Персонажтар тыллара сымсахтар, дьадаҥылар. «ХС»
4. аат суолт. Баайа суох, мөлтөх хаһаайыстыбалаах, тиийиммэт-түгэммэт олохтоох киһи. ☉ Неимущий, бедняк
   Баай дьадаҥыны аһыммат, дьадаҥы баайы аһыммат (өс хоһ.). Биһиги, дьадаҥылар, тулаайахтар, эмиэ дьоммут! Амма Аччыгыйа
   Ол эн сүөһү курдук үүрүллэ сылдьар дьадаҥыларыҥ тугу кыайан оҥоруох дьонноруй? С. Ефремов
   ♦ Буор дьадаҥы көр буор
   Уйбаан аҕата, буор дьадаҥы киһи, эдэр сааһыгар дьаҥҥа өлбүтүн кэннэ ийэтэ уонуттан тахсыбыт уолу аҕатын аймахтарыгар биир ынахтаан быраҕан баран, атын нэһилиэккэ эргэ баран хаалта. А. Софронов
   Сааһым тухары буор дьадаҥы мин баарбын. Эрилик Эристиин
   Уодьаан диэн буор дьадаҥы киһи олорор балаҕаныгар көтөн түһэллэр. «ХС». Быстар дьадаҥы - олус дьадаҥы, көммөт дьадаҥы олохтоох. ☉ Крайне бедный, нищий
   Бу дойдуга бэл быстар дьадаҥылар, хамначчыттар күүстээх санаалаахтар, хайа да баайтан куттамматтар. П. Ойуунускай
   Ити мааҕын эн Борокуоппайга «куһаҕыын баҕайы» диэбит өтөххөр быстар дьадаҥы уоллаах кыыс холбоһоммут, түөрт уон икки сыл син буруо таһааран буккуруһан бараммыт арахсыбыппыт. Амма Аччыгыйа
   Бэл урукку батталлаах-үктэллээх үйэлэргэ быстар дьадаҥы саха киһитэ муҥнаах «үчүгэйтэн» атыны билбэт буолара. И. Аргунов