прил. 1. иирбит; бешеная собака иирбитыт; 2. (неистовый) ииримтийбит, наһаа уохтаах; бешеный характер наһаа уохтаах характер; 3. (чрезмерный) иирбит, наһаа; бешеная скорость иирбит түргэн; # бешеные деньги иирбит элбэх харчы; бешеные цены иирбит сыана (наһаа ыарахан сыана).
Русский → Якутский
бешеный
Еще переводы:
иирбиттии (Якутский → Якутский)
сыһ. Иирбит курдук. ☉ Как бешеный, подобно сумасшедшему
Кырбанан кыыллыйан хаалбыт ынах Аана хаһыытын иһиттэр эрэ, иирбиттии мөхсөр... М. Доҕордуурап
«Иирбиттии үлэлииллэр», - дии-дии Хаадьаҥ көмүлүөк оһоххо иттэ турда. М. Доҕордуурап
Соҕотох хараҕа иирбиттии чаҕылыҥныы-чаҕылыҥныы, сибигинэйэн кыбдьыгыраата. М. Шолохов (тылб.)
алдьархайдаах (Якутский → Якутский)
даҕ.
1. Иэдээннээх, үлүгэрдээх өлүүлээх-сүтүүлээх. ☉ Гибельный, бедственный
Бу алдьархайдаах сэриигэ төһөлөөх маннык бэйэлээхтэр эчэйэн төнүннүлэр. Н. Заболоцкай
«“Саһыл сыһыыга” сэрии буолта үс хонно. Алдьархайдаах өлөрсүү буолан эрэр», — диэн оҕонньор сэһэргээн барда. М. Доҕордуурап
Бу уһулуччу түрбүөннээх, алдьархайдаах, хаан тохтуулаах күн буолан тахсыбыта. Ф. Софронов
△ Кутталаах, дьулааннаах, сүрдээх-кэптээх. ☉ Опасный, страшный
Па, бу сэбинэн ити алдьархайдаах адьырҕаны тугу гыныаххыный?! А. Кривошапкин (тылб.)
Мин эбитим буоллар аныгы саа күүһүн-уоҕун мөлтөтүөм этэ. Алдьархайдаах алдьатыылаах саа аптамаат диэн үөдүйдэ. Ону ончу бобуохха наада. Далан
2. кэпс. Сүрдээх, наһаа, дьикти. ☉ Ужасный, бешеный; бедовый, отчаянный
Уол эбэтэ алдьархайдаах эмээхсин, айдаанынан дьахталлары аймыыр киһи буолуо. Амма Аччыгыйа
Семен Степанович дуо? Бэрт бөҕө буоллаҕа дии. Алдьархайдаах үлэһит киһи. «Кыым»
Сергеев алдьархайдаах айдааны тардыаҕа. М. Доҕордуурап
Үһүс кылаас киһитэ Үстүүн Нахов дьэ биирдэ Алдьархайдаах түлэй түүн Арай туран түүл түһүүр. Р. Баҕатаайыскай
холуон (Якутский → Якутский)
даҕ.
1. Олус күүстээх, дохсун (хол., тыал). ☉ Обладающий большой силой, мощный, резкий, бурный. Холуон сырыылаах
□ Анныбар холуон сүүрүктээх өрүс будулуйа устар. П. Аввакумов
Куондалай маҥан тумуллар үрдүлэринээҕи хомураҕы-тибиини холуон холорук хоҥнорута ытыйда. Эрилик Эристиин
[Куртуйах улар] Холуон тымныыттан Хотоол сир Хомурах хаарыгар Хорҕойон кыстаабыт. «ХС»
2. көсп. Баламат, толоос, сиэргэ баппат (хол., сыһыан). ☉ Оскорбительно дерзкий, грубый (напр., об отношении одного человека к другому). Холуон майгылаах
□ Айманар эбиппин — ыччат да, орто да көлүөнэ дьон өбүгэ үгэстэригэр холуон сыһыаннаммыттарыттан. Хомус Уйбаан
[Сайыына] наар бэйэтин эрэ иннин саныыр. Бэл, киниэхэ уонна аҕатыгар тымныы, холуон сыһыаннаах. ТТК
Ыччат дьон баҕаларын Ытыктыыры эрэйэбин, Холуон соҕус быһыыларын Хоруотуохпун кэрэйэбин. «ХС»
3. көсп. Бас баттах, сиэри таһынан (тыл-өс туһунан). ☉ Грубый, нелюбезный, неприличный (о речи, выражении)
Оо, дьон, киһи сүрэҕин саамай уйан бааһын холуон тылынан таарыйаргытыттан тоҕо сэрэммэккит буолуой?! Софр. Данилов
Санаа түһэр хоһооннорун Суруйар киһи диэннэр Холуон тыллар хоноллорун Кэпсээтилэр кэлэннэр. С. Тарасов
ср. др.-тюрк. хал ‘безумный, бешеный’, бур. халуун ‘горячий (пламенный)’
иир= (Якутский → Русский)
I 1) беситься, сходить с ума; иирдиҥ дуу ? ты с ума сошёл?; иирбит ыт бешеная собака; 2) неодобр, сильно отвлекаться, увлекаться чем-л. (посторонним); кэпсээҥҥэ иирэммин барбакка хааллым увлёкшись рассказом, я не пошёл (куда собирался); мунньаҕынан иир = увлекаться заседаниями; 3) неодобр, сильно увлекаться, терять голову (от любви); уол ити кыыска иирбит парень потерял голову от любви к этой девушке # мэйиим иирэр диал. у меня голова кружится; харааччы иир = запутываться окончательно; не находить ни конца ни края чему-л.; задачаны сатаан суоттаабакка харааччы иир = окончательно запутаться, не найдя решения задачи; хараҕым иирэр у меня в глазах рябйт.
II свёртываться (о молоке, сливках); үүт иирбит молоко свернулось.