см. эбэтэр.

cf биэтэр, эбэтэр conj. or

ситим т.
1. Иккиттэн биирэ буолар эбэтэр бэйэ-бэйэлэрин солбуйсар ис хоһоонноох этии чилиэннэрин, этиилэри утарыта тутан арааран, биирдэстэрин талларан ситимнииргэ туттуллар. ☉ Употребляется для присоединения (разделительно-сопоставительная связь) членов предложения, исключающих или заменяющих друг друга, с указанием на необходимость выбора между ними (или имею..
или нет). Өрөбөлүүссүйэ букатын бүтэ илик, биитэр баай кылааһа кыайыахтаах, биитэр үлэһит кылааһа кыайыахтаах. П. Ойуунускай
Толлон чугуйан турбакка, Кыайарбыт биитэр өлөрбүт. Баал Хабырыыс
Кини билэринэн, хатыҥ сэбирдэҕэ биитэр солко күөх, биитэр көмүстүү саһархай буолуохтаах. Софр. Данилов
△ Ситим тыл суолталанар дуу эбиискэни кытта үгүстүк туттуллар, сыһыан дэгэтин күүһүрдэр. ☉ Часто употребляется с частицей дуу в значении союза с усилением модального оттенка
Көҥүл олох күлүүһүн, Уо, мин мүччү туттум дуу? Биитэр сүрэх үөрүүтүн Бу тыал саба үрдэ дуу? П. Тулааһынап
Маннык киһиттэн тэскилээбит, куоппут ордук буолсу дии санаабыт бэйэкэтэ дуу, биитэр атын ханнык санаа киирэн кини өйүн бутуйбута дуу? Н. Заболоцкай
2. Араартаан, кэккэлэччи ааҕан этии чилиэннэрин эбэтэр этиилэри түмүүгэ туттуллар. ☉ Употребляется для разделительно-перечислительного объединения членов предложения или предложений (или..
или). Урукку кийииттэр биирдии бэйэлэрэ биитэр «утуйан баран уһуктубат», биитэр «иистэн-үлэттэн атыны билбэт», биитэр «солкону эрэ соһорун таптыыр», биитэр «этиһиитинэн баппат», биитэр «аар-маар баҕайы» буолаллара. Дьүөгэ Ааныстыырап
Ол кэмҥэ Надежда Алексеевналаах биитэр Дьокуускайга, биитэр соҕуруу барбыт буолаллара. Софр. Данилов
3. Кэккэлэччи ааҕыыга бүтэһик чилиэни холбуурга туттуллар. ☉ Употребляется для присоединения последнего члена перечисления (а также)
Эһиги миигин өйдүөххүт Күнүс, киэһэ биитэр түүн, Дьиэҕититтэн тэйэҥҥит, Син мин курдук дьол көрдүү, Ыраах баран иһэҥҥит. Эллэй
Кыаммат мөлтөх киһини биитэр кыра оҕону аһыныахха сөп. Софр. Данилов
4. Инники этиллибити ис хоһоонунан сайыннаран, толорон, чуолкайдаан биэрэр этиини холбуурга туттуллар. ☉ Употребляется для присоединения предложений, дополняющих, развивающих, поясняющих, уточняющих высказанную мысль (или)
Аҕалбыт киһиҥ дьикти киһи буолла. Биитэр биһиги киһибит, оттон өстөөх буоллаҕына, саамай мындыр, дьээбэ өстөөх. С. Ефремов
Онон тугу диигин? Биитэр ол оҕоҕор сытан биэрэҕин дуу? Хайа миэхэ, кыттыгаскар, ону биллэр. Суорун Омоллоон
Оттон бу эһиги, хас эмэ сылы быһа бииргэ үөрэнэр табаарыстара бааргыт. Эһиги тугунан көмөлөстүгүт? Биитэр ити уруогу эппиэттииртэн аккаастаммыккытын, учууталга куруубайдаабыккытын көмө дии саныыгыт дуу? Софр. Данилов
5. Биир хайааһын оҥоһуллубатаҕына, атына хайаан да буолуохтааҕын ыйан, этии чилиэннэрин эбэтэр этиилэри утарсар суолтанан холбуурга туттуллар. ☉ Употребляется для присоединения (противительная связь) членов предложения или предложений, указывая, что несовершение одного действия неизбежно вызовет совершение другого (иначе, в противном случае)
«Суол ааныгар олор, биитэр бар!» — диэн көбүөлээбит Чоочо. МНН
Миигин тутуҥ, биитэр мин сиргэ үлтү түһүөм! Д. Родари (тылб.). Биитэр эн дьоҥҥун тохтот, биитэр биһиги барабыт! Күннүк Уурастыырап
6. Биирдиилээн тылы, этиини чуолкайдыыр-быһаарар киллэһик тыллары, этиилэри холбуурга туттуллар. ☉ Употребляется для присоединения (с целью пояснения) слов и предложений к отдельному члену или предложению (то есть, иными словами)
Павел, биитэр устудьуоннар ааттыылларыныы Пал Палыч, киһи үтүөтэ, уҥуоҕунан эрэ намыһах. Н. Заболоцкай