м. тору ос (ыстаал эбэтэр бирээдьинэ ханаат).

1) болтаться, свисать; үөһэттэн бирээдьинэ салыбырыыр сверху свисает верёвка; 2) дрожать, качаться; эргэ күргэ салыбырыыр дрожит, качается старый мост.

аат., кэпс. Туох эмэ (хол., бирээдьинэ) бэйэтэ бэйэтигэр бөчөхтүү эриллибитэ. ☉ Что-л. (напр., веревка) сбившееся или свитое в клубок. Манан бөөччөҕө мэһэйдиир эбит

туохт. Сылгыны сиэтэр, баайар быалаа. ☉ Надеть на лошадь узду с поводком
Аттарын үстүү былас уһуннаах, сабыс-саҥа бирээдьинэ быанан көнтөстөөн, биэстии гына икки аҥы сэтиилэннилэр. Тумарча

туохт., кэпс. Тугу эмэ (хол., бирээдьинэни) бэйэтин бэйэтигэр бөчөхтүү эбэтэр туохха эмэ үрүтүөһэ эрий. ☉ Свивать в клубок или заматывать, обматывать не очень толсто что-л. Куруускатыгар толору итии чэйи кутунна итиэннэ били суулааҕы, бэркэ кичэйэн хос-хос баайан бөөччөхтөөн баран, суумкатыгар төттөрү уган кэбистэ. С. Никифоров. Тэҥн. бооччохтоо

аат. Сиэмэтиттэн арыы ылыллар, умнаһыттан бирээдьинэ, таҥас өрөр утах оҥоһуллар от үүнээйи. ☉ Конопля
Эмээхсин оруостаах бааһынаны туораан, көлөппүнэ ыһыллыбыт хонуутугар киирдэ. И. Никифоров
[Суудуна] көлөппүнэ утаҕын тиэйэн Голландияҕа аан бастакы айаныгар туруммута. ДьДьДь
Күрүө аанын таһыгар …… хойуу дьиикэй көлөппүнэ үүнэр. М. Шолохов (тылб.)

аат. Боробулуохаттан, бирээдьинэттэн өрүллэн оҥоһуллар уһун быа, торуос, суон, модьу быа. ☉ Гибкое, длинное, кручёное (или витое, плетёное) изделие, трос, канат
Тыраахтарга үчүгэй ханаат наада буолсу. Г. Угаров
Адьас тиһэх ыксал тирээтэҕинэ, дьон ол ханаат устун ыйаастан кытыыны була сатыахтара. А. Данилов
[Оробуочай:] Боруом ууга барда… Ханаат быстан. Пьесалар-1956.

I
аат. Туох эмэ тас өттүнэн, үрдүнэн сабыыта, хаҕа, хаата. ☉ Обивка, обшивка
«Бу», — диэтэ Юра, боолдьох бүрүөһүнэ тырҕаллыбыт, тутааҕын оннугар суон бирээдьинэ өтүү төрдүгэһэ сааллыбыт ааныгар кэлэн. Софр. Данилов
Орлосов дьиэҕэ тиийэн, бүрүөһүнэ суох халкыҥнас ааны аһан, дьиэҕэ киирдэ. Н. Габышев
Дьиҥнээх сир иэнэ кини (Гренландия) муус бүрүөһүнүн иэнинээҕэр балачча кыра. КВА МГ
II
аат. Суорат оҥорорго туттуллар аһытыы (аһыйбыт сүөгэй, сүүмэх о. д. а.). ☉ Закваска (молочная) для приготовления суората (см. суорат). Суорат бүрүөһүнэ. Сүөгэй бүрүөһүн. Сүүмэх бүрүөһүн

I
туохт.
1. Сылгыны тэппэтин диэн, кэлин атаҕыттан моонньугар тартаран баай. ☉ Спутывать лошадь веревкой, чтобы не дать ей лягаться
Дьаана биэ кэлин хаҥас атаҕын бэрбээкэйиттэн синньигэс бирээдьинэ быанан бакаайылаан баран, имэрийэ-томоруйа таптыы турда. В. Протодьяконов
[Соноҕос] атахтарын эмиэ, баҕар ойууну тэбиэ диэн, кыратык атыллаан хаамар эрэ гына бакаайылаабыттар. Күннүк Уурастыырап
Аныгы дьахталлар кыыл хаҥыл биэни үүннээнтэһииннээн, бакаайылаан ыы сатыы оонньооботтор. В. Протодьяконов
2. көсп. Туохха эмэ мэһэй, харгыс буол. ☉ Становиться препятствием, помехой для чего-л.
Туох эрэ бэйэбэр кыайтарбат күүс миигин манна бакаайылаан хаалларбыта. Өлөрүм тарпыт эбит буоллаҕа. Н. Заболоцкай
Кини күүһүн барытын түмэн, илиитин-атаҕын бакаайылыыр куттас санааны киэр кыйдыыр. Я. Козак (тылб.)
II
дьүһ. туохт., кэпс. Кыараҕас-кыараҕастык атыллаан сүһүөҕэ суохтук хааман түөрэҥэлээ (оҕо эбэтэр кырдьаҕас киһи туһунан). ☉ Передвигаться нетвердой походкой, делая частые короткие шаги (о ребенке или старом человеке)
Бастаан бакаайылаан хаампыппар Мин мэйиим эргийэ үөрбүтүм, Санаабар, төрөөбүт алааспар Үүт бүтэй үрдүнэн сүүрбүтүм. Дьуон Дьаҥылы

I
аат. Тэҥник чиҥ буола ыга эриллибит сап, быа. ☉ Катушка, моток
[Гудини] …… болҕомтолоохтук кэтээн көрө турбут киһи сонун иһиттэн мотуок быаны таһаарбыта уонна бөҕүөрбүт тарбахтарынан быа уһугун муоста эрэһээҥкитигэр баайа сатаабыта. ДьДьДь
Бэрт эрэйинэн мотуок төлөпүөн боруобатын булбуттара. «ХС»
Чаас кэриҥэ буолбата, уол …… бирээдьинэ мотуогун аҕалла. Н. Тарабукин (тылб.)
◊ Мотуок солко мутукча поэз. — тиит мас сайын үгэнигэр мутукчата ситэн, чэлгийэ көҕөрөн турарын мотуоктаммыт солко сапка холоон этии. ☉ Поэтическое сравнение лиственницы (в период её пышного расцвета) с мотком шёлковой нити
Мотуок солко мутукчалаах Тумул тыабыт Долгуйбахтаан нусхалкүөгэл нуоҕалдьыйда. Күннүк Уурастыырап
Булгунньах хоту кырыытынан хойуу мутукчалаах, суон лабаалардаах со ҕотох аар тиит …… мотуок солко мутукчатын салгын хоту далбаатана хамсыы турар. А. Бэрияк
Кэҕэ тоҕус тө гүл этэн чоргуйар, — эн иннигэр эмискэччи күөх ойуур суугунуу түһэргэ, мотуок солко мутукча нуоҕайа-долгуйа турарга дылы. «ХС»
II
аат. Сири-дойдуну киэҥ ник хабан ылар улахан халаан уута (үксүгэр үрэх, өрүс хаатыттан тахсара). ☉ Па во до к
Ол д ьы л б и һ иг и ү р э х п итигэр сир-халлаан сиҥнэр мотуога б у о лта. Н. Апросимов
Бу дойду улуу мотуокка ылларан, урукку Сата сэлиэнньэтиттэн Ынахсыкка диэри …… Уйбаан тыынан эрдэн тахсыбыттаах. «Кыым»
Мотуок …… сири-дойдуну бүтүннүү тимирдэн, илин мыраантан арҕаа мырааҥҥа дылы билгиһийэр уу. «ХС»
русск. поток, потоп