Якутские буквы:

Якутский → Русский

бодоҥ

уст. болезненный, слабый; бодоҥ буола сылдьабын я недомогаю, я приболсл.

дьүһүн-бодо

прям., перен. вид, облик; дьүһүн-бодо буолбут ! что за вид!

илэ-бодо

не таясь, не скрываясь, открыто; илэ-бодо сиэбитэ он уволок его открыто, не таясь (по народным поверьямо злых духах, привидениях). илэй-балай : илэй-балай тыллас= (или эрт =) говорить невпопад, некстати; говорить невразумительно.

Якутский → Якутский

бодоҥ

аат., эргэр. Туох эмэ итэҕэс, омсолоох көстүү. Недостаток, порок
Бодорустахха бодоҥ биллэр, кэргэннэстэххэ кэмэлдьи биллэр (өс хоһ.). Руфов көрдөөх-күлүүлээх хоһоонноро дьон сиэр-майгы өттүнэн бодоҥнорун күлэллэр. ОГГ СМ
Мин өрүү өйдүүрүм Олох ыар оонньуутун! Дьон намтыыр, дьон үрдүүр Сиэр араас бодоҥун. С. Данилов. Тэҥн. омсо, бодоҕон

ада-бодоҥ

даҕ. Ыарыһах, мөлтөх, күүһэ-уоҕа өһүллүбүт. Болезненный, слабый, немощный
Тыылга хаалбыт оҕо-дьахтар, адаҥ-бодоҥ, кырдьаҕас дьон баардарынан-суохтарынан түһэн сылдьаахтыыллара. П. Аввакумов

бодо

аат.
1. Туох эмэ тас быһыыта-таһаата, тас көстүүтэ. Внешний вид, облик чего-л.
Кинилэр тыйыс санааны ылыммыттара тас да бодолоруттан биллэр этэ. Л. Попов
Үтүө-кэрэ сэбэрэлээх, толуу-толомон бодолоох киһини ким барыта кэрэхсиир. «Кыым»
[Кунанбай] уордаах бодото дьэбин уоспут. Эрилик Эристиин
2. кэпс. Киһи майгыта-сигилитэ. Характер, нрав человека
Киһи бодотун сүтэрбит киһи. «ХС»
Бу биһиги атыыһыт, баай кинээспит бодото. М. Доҕордуурап. Тэҥн. дьүһүн
ср. тюрк. бод, бос, бой ‘тело’
Бэйэ бодоҕун билин — бэйэҥ күүскүн, кыаххын билин. Надеяться только на себя
Бэйэ бодоҕун билинэн киирис. Тустууга бэйэ бодоҕун билинэн киирис. Бэйэ бодоҕун киллэр көр бэйэ. Оһуокайга аатын эрэ нукулдьуһан иһэр дьон бэйэ бодолорун киллэринэ охсон, түһүлгэлэрэ холку-наҕыл бэйэлээхтик хотолдьуйа долгуйан барда. С. Федотов
Поэт, үлэһит киһи бэйэ бодотун киллэринэр. Эрчимэн
Бэйэ бодоҕун тардын көр бэйэ. Бэйэ бодону тардынан, сэрэхтээхтик да буоллар сыыдамнык туттарга тиийэҕин. «ХС»
Бэйэ бодоҕун тардын, киэп киэлигин киллэр. Ньургун Боотур
Ийэккэ, бэйэ бодоҕун тардын — тойонуҥ Быыпсай обургу кэллэ... Суорун Омоллоон
Бэйэ бодоҕун түһэн биэримэ көр бэйэ. Эр киһи бэйэ бодотун түһэн биэрэрэ сүрүкэтэ бэрт буоллаҕа. Н. Заболоцкай

дьүһүн-бодо

аат. Киһи тас көрүҥэ, бүтүннүү көстүүтэ. Весь наружный вид, облик кого-чего-л.
Үс быраат дьүһүннүүн-бодолуун, майгынныын-сигилилиин тус-туспа дьоннор. Амма Аччыгыйа
Маппыр хайдах эрэ сылгы курдук дьүһүннээх-бодолоох, уһун көҕүллээх баттахтаах, даллаҕар кулгаахтаах, адыгыраабыт араҕас бөдөҥ тиистэрдээх, боллоруттаҕас уостаах. Л. Попов
Бадарааҥҥа икки хоммут, төбөтүгэр кус сымыыттаабыт киһитэ Таҥас-сап, дьүһүн-бодо, быһыы-тутуу - туох аанньа буолуой?! Т. Сметанин

илэ-бодо

сыһ.
1. Кистэммэккэ, саспакка, аһаҕастык. Не таясь, не скрываясь, открыто
Улахан, уулаах баайдар өлөөрү-сүтээри гыннахтарына, үрүҥ көмүс ыҥыырдаах үүт маҥан аттанан …… илэ-бодо дибдитэн иһэллэрин көрөллөр үһү диэн бар дьоҥҥо ынырыктаах сурах тарҕаммыт. Күннүк Уурастыырап
Миигин өлөрөргө саагыбар оҥостоллор. Барыта илэ-бодо барбыт эбит. Болот Боотур
Ол тойоттору кытта илэ-бодо тоҕо охсуһар буолаҕын? М. Доҕордуурап
2. Субу баар курдук. Наяву, вполне наглядно
Олоҥхо, остуоруйа номоҕо бүгүн илэ-бодо биһиги олохпутугар кэлбитин саныахха эчи тоҕо баҕас үчүгэйэй, үөрүүтэй! Суорун Омоллоон
Уол утуйбута дуу, түлээҕирбитэ дуу, кыыһа адьас бу илэ-бодо тиийэн кэлэн истиҥтэн истиҥник сипсийэр. Далан
Ийэ хараҕар Таня саҥардыы хааман түөрэҥниирэ, быычыкайкаан ытыһын охсон таһырҕатара …… илэ-бодо көһүннэ. М. Доҕордуурап. Тэҥн. илэ бааччы
1. 3. Киһи итэҕэйэр гына, чахчы, дьиҥнээхтик. Действительно, в самом деле, явно
Имэҥнээхэй тымныыбыт Илэ-бодо эргийдэ, Ийэлээхэй сирдэрбит Ирбэт мууска иҥиннэ. А. Софронов
Тэҥнээн көрдөххө, адьас дуона суох былааны кыайбаттара илэ-бодо көһүннүлэр буолбаат. С. Зверев. Тэҥн. илэ бааччы 2

Якутский → Английский

бодо

n. appearance; дьүһүн-бодо n. appearance


Еще переводы:

бодоҕон

бодоҕон (Якутский → Якутский)

аат., кэпс. Туох эмэ итэҕэһэ, ситэтэ суоҕа, тутаҕа. Недостаток чего-л.; порок. Бу тутуу бодоҕоно элбэх эбит
Туох да бодоҕоно суох. ПЭК СЯЯ. Тэҥн. бодоҥ

убогий

убогий (Русский → Якутский)

прил. 1. (имеющий увечье) бодоҥ, бодоҥноох; 2. (крайне бедный) быстыынньа, быстыбыт, сүрдээх дьүдьэх; убогое жилище быстыынньа дьиэ; 3. перен. (ничтожный, малосодержательный) быстыбыт, тутах, наЬаа хобдох.

урод

урод (Русский → Якутский)

м. 1. (человек с физическим недостатком) чиччик, чиччик киһи, бодоҥ; 2. (безобразный человек) кэп киһи, мара дьүһүннээх киһи; 3. разг. бран. чиччик.

буулат

буулат (Якутский → Якутский)

буулаа диэнтэн дьаһ
туһ. Архах өлүүгэ аныыр, Бодоҥ өлүүгэ буулатар. Сыҥсаар өлүүгэ сытыарар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Бу муҥнаахтарга бу дууһаны, [Сэмэн Бэһиэлэйэби] эн [Татаар кыыһа Дьэбдьиэскэ] тоҕо буулаттыҥ! Амма Аччыгыйа
Буурҕаҕа хаайтаран, Кыылга да буулатан, Үгүстүк да өлө Сыспыта Хомустаан. Эллэй

убожество

убожество (Русский → Якутский)

с. 1. (физический недостаток) бодоҥ; 2. быстыынньа буолуу, быстыынньа олох (нужда); быстыынньа дьүһүн, сүрдээх дьүдьэх дьүһүн (неприглядность); 3. перен. (ничтожность, незначительность) быстыы, тутайыы, наһаа хобдох буолуу; убожество мыслей и чувств өй-санаа тутайыыта.

кэргэннэс

кэргэннэс (Якутский → Якутский)

туохт. Бииргэ бодоруһан эн-мин дэсиһэн атастыы сыһыаннас. Притереться, привыкнуть друг к другу и находиться в приятельских отношениях
Бодорустахха бодоҥ биллэр, кэргэннэстэххэ кэмэлдьи биллэр (өс ном.). Даайа соччо атыттар курдук таптаабатар даҕаны кэргэннэһэн, син санаатын холбоон сылдьыбыта. А. Софронов
Таня ынахтарын кытта кэргэннэстэ, үүттэрин кудуччу ыан ыларга үөрэнэн истэ. М. Доҕордуурап
Хобоо иитиллэр ыалыныын кэргэннэстэ. И. Гоголев

кэмэлдьи

кэмэлдьи (Якутский → Якутский)

аат.
1. Куһаҕан үгэс, үөрүйэх, майгы. Дурная привычка, недостаток, порок, изъян, слабость
Бодорустахха бодоҥ биллэр, кэргэннэстэххэ кэмэлдьи биллэр (өс хоһ.). Куһаҕан өй-санаа, түктэри кэмэлдьи хайаан да содуллаах буолар. Софр. Данилов
Сэриигэ сылдьаммын мин куттастан ордук сидьиҥ кэмэлдьи баарын билбэтэҕим. М. Ефимов
2. көсп. Туохха эмэ үөрүйэх, ураты тутта сылдьыы, быһыы-майгы (харамайдар тустарынан). Обыкновение, повадка, нрав, характер (о животных)
Атым сүгүн-саҕын барбат, тоҕо эрэ кэмэлдьитэ уларыйбыт. И. Никифоров
Биһиги хас биирдии булт кэмэлдьитин, ол иһигэр «түөкүн» тииҥ хаһан, ханна уйалыырын, хайдах сиринэн сылдьарын барытын билэрбит. Я. Семенов. Булдунан куруутун дьарыктанар киһи булт кэмэлдьитин ордук билимтиэ уонна сатабыллаах буолар. НЛН ББ

торбос

торбос (Якутский → Якутский)

  1. аат. Ынах сүөһү оҕото маҥнайгы сайыныгар. Теленок в первое лето после отёла
    [Уол] Баарыын торбосторун мүлчү-халчы уулатан аҕалаат, суох буолбута. А. Софронов
    [Чүөчээски] торбос уулата ойбоҥҥо киирэн иһэр. Суорун Омоллоон
    Долборукка кыстаабыт Толугурдаах торбостор …… Тумулга тиийэн Туораахтыы ойдулар. Эрилик Эристиин
  2. даҕ. суолт. Торбос тириититтэн тигиллибит. Сшитый из телячей шкуры
    [Томторук оҕонньор] тырыттыбыт торбос сонун умса бүрүнэн, …… кирдээх кыырыктыйбыт баттаҕа адаарыйан олорор. Оҕонньор торбос үтүлүгүн ыаҕастыы ыйаан баран, …… тохоотун кэлин биттэҕэр уларытан баайан аадаҥнаата. Суорун Омоллоон
    Торбос олооччулаахпын ситиинэн хороччу өрүнэн кээстим. Багдарыын Сүлбэ
    Ат торбос — чиччик, бодоҥ торбос. Телёнок-урод. Мусуойга ат торбос чуучулата баар. Тоһоҕо торбос — борооскутааҕар арыый улахан торбос. Телёнок чуть старше бороон (телёнок в первую зиму)
    Торбос абааһыта көр абааһы. [Симэхсин] Торбос абааһытын дьулаппыт. П. Ойуунускай
    Торбос (ньирэй) кээс (кэбис) — торбостоо диэн курдук. Икки бургунас торбос кээспит. «Кыым»
    ср. алт. торбок ‘бычок по второму году’, хак. торбах ‘телёнок по второму году’
араҥ

араҥ (Якутский → Якутский)

  1. аат.
  2. Киһи тириитин уонна ис да уорганнарын көрдүгэннээн сиир сыстыганнаах ыарыы. Проказа, лепра
    «Лида, эн араҥынан ыалдьыбатах эбиккин», — диэн Сергей Иванович үөрүүлээхтик быһаарбыта. И. Федосеев
    [Екатерина Татаева] уон түөрт саастаах эдэркээн кыысчаан. Кини ийэтэ икки сыллааҕыта араҥтан өлбүтэ. «ХС»
  3. үөхс., түөлбэ. Дууһа, бодоҥ, тойооску. Горемыка, калека, негодяй. Дьэ, эмиэ араҥ дии. Бу араҥы көр эрэ
  4. даҕ. суолт. Ыарыһах, ханнык эрэ ааһан-араҕан биэрбэт ыарыынан ыалдьар. Больной, страдающий какой-л. хронической болезнью
    Миитэрэй өлүк сирэйдээх, араҥ дьахтар тахсан турарыттан соһуйдаҕа буолуо. Амма Аччыгыйа
    Чоочо баай, тойон абаҕам, Икки атахтааҕы иҥнэрэн, Үс саханы түҥнэрэн, Иринньэх ийэтэ, араҥ аҕата Аатырарыҥ биллибэт. С. Зверев
    Бэйэтэ быһааран кэпсээбэтэҕэ буоллар, сааһын тухары аалларан ыалдьыбыт араҥ киһи диэ суох эбиппин. А. Данилов
    Араҥ (аас) аҕата — кыамматтары көрөр-харайар, аһыныгас үтүө сүрэхтээх киһи. Человек сердобольный, помогающий убогим-сирым, благодетель. Араҥ ыарыы көр араҥ
  5. 1858 сыллаахха соҕотох Орто Бүлүү улууһугар аҕыс уон түөрт киһи араҥ ыарыыга ыалдьар эбит. Багдарыын Сүлбэ
    Аны араҥ ыарыы, холера, чумаа, натуральнай уоспа, ымынахтаах тиип, титириир, одуруун курдук ыарыылар суох буоллулар. «ХС»
    алт. сараҥ
тыыл

тыыл (Якутский → Якутский)

аат.
1. Боруон кэтэҕинээҕи дойду бүттүүнэ; сэриилэһэр дойдуга сэрии кыргыһыыта тиийбэтэх, бэйэлэрин сэрииһиттэрин аһынан-таҥаһынан, сэрии сэбинэн хааччыйаары күүстээх үлэҕэ сылдьар, үксүгэр оҕо-дьахтар, кырдьаҕас дьон олорор сирдэрэ. Территория в воюющей стране, где нет военных действий, на которой проживают в основном женщины, дети и старики, усиленно трудящиеся для того, чтобы обеспечить своих защитников продовольствием, одеждой и боевым снаряжением, тыл
Ийэ дойдубут дьолун иннигэр толооҥҥо, муораҕа, тайҕаҕа — үлэ боруонугар оҥорбут эһиги килбиэннээх ситиһиилэргитин, тыыл гвардеецтарын дьоруойдуу үлэлэрин киэн туттан туран кэпсээтибит. Суорун Омоллоон
Тыылга хаалбыт оҕодьахтар, адаҥ-бодоҥ, кырдьаҕас дьон …… сэрии балаһыанньата кытаанаҕын өйдөөн, баардарынан-суохтарынан түһэн сылдьаахтыыллара. П. Аввакумов
Өскөтүн Боруон — сутурук буоллаҕына, Ол сутуругу эрчимниир Буулаҕа күүс — тыыл. В. Миронов
2. Боруон, уоттаах сэрии буола турар сирин кэтэх өттө, улаҕата. Территория позади фронта, за боевой линией, тыл
Күн ортотун саҕана биир легковой массыына тыыл диэкиттэн кэллэ, массыына иһиттэн биир үрдүк, суон ньиэмэс таҕыста. Т. Сметанин
Тыыннаах орпуттар, ол иһигэр Н. Корякин, бары «Хорсун иһин» мэтээлинэн наҕараадаламмыттара, тыылга үс сууккалаах сынньалаҥҥа атаарыллыбыттара. «Чолбон»
Золотарёв анараа өттүгэр танковай биригээдэ суоппара олорор, кини массыыната тыыл өрөмүөннүүр базатыгар баар эбит, ону ыла барсан иһэр. К. Симонов (тылб.)