даҕ. Болтоҕор соҕус, кыра (уос туһунан). ☉ Маленькие, пухлые и сочные (губы)
[Кыыс] Тэҥилээн оҥорбут курдук Кэчигир таас тиистээх, Олуктаан оҥорбут курдук Обугур ходьой уостаах. Өксөкүлээх Өлөксөй
Сыдьаай маҥан сырайдарыттан Сытыытык сылластылар, Обугур уран уостарыттан Уохтаахтык уурастылар. П. Ядрихинскай
Лэҥкэйбит үрдүк сүүһэ, уоттаах хараҕа, обугур уоһа — барыта кини эр санаатын, өйүн туоһулууллар. И. Данилов

аат. Быһыллыбыт, кырыллыбыт таҥас лоскуйа, дуона суох кыраһына. ☉ Обрезки, лоскутки (напр., ткани, кожи)
Остуол сирэйигэр майгылыыр хаптаҕай тааска араас өҥнөөх хоруоҥкалар хас да чөмөх кутуллубуттар, кыһыл, күөх сукуна, солко кырадаһыннара ууруллубуттар. И. Гоголев
Сэттэ сэргэчээннэри аспыттар, сиэлинэн, күөх, кыһыл таҥас кырадаһынынан дэлби симээбиттэр. Болот Боотур
Бэргэһэлэрин сүүһүгэр күөх таҥас кырадаһынын кэлти тиктибит икки аттаах киһи өрө көтүтэн таҕыстылар. Амма Аччыгыйа
△ Туох эмэ кыра лоскуйа, бытархайа, кыырпаҕа. ☉ Небольшие куски, мелкие частицы чего-л.
Тиит мас бакыр мутугуттан быһыллыбыттар, болтоҕор истээхтэр, дьэс алтан кырадаһынынан ойууламмыттар эмиэ үгүстэр. Н. Якутскай
Сиргэ бөх-сыыс ыһылла сытар диэтэҕиҥ дуо? Суох! Кыһыл көмүс кырадаһыннара кылбаҥнаһаллар. Амма Аччыгыйа
Түннүк тааһын кырадаһынын бысталаан, нөҥүө өттүн кырааскалаан, дьэрэкээн ойуулаах панеллары оҥорбуттар. НС ХСБС

1. аат.
2. Быстах кэмҥэ кэлэн ааһар (үксүгэр эдэр ыччакка тэнийбит) таҥаска-сапка сыһыаннаах үгэс. ☉ Мода
   Үрүҥ соруочукаламмыт, …… оччотооҕу муода сыдьаайынан болтоҕор түмүктээх күөх-эриэн хаалтыстаах …… Максим Мандаров издательство дьиэтиттэн соччо толлубакка, холкутук намылдьыйан кииртэ. Н. Габышев
   [ Ефро синия:] Хата эйиэхэ тройката тигиэххэ! Кырдьыга, кыргыттар уолаттардааҕар ордук үлүһүйэн муоданы тутуһаллар. «Кыым»
   Бүрүүкэтин киэҥ, саннын бааталаан кэтит гына, ити аныгы муоданан тигэллэринии. Г. Николаева (тылб.)
   △ Быстах кэмҥэ тугунан эмэ сөбүлээн үлүһүйүү, дьарыктаныы. ☉ Совокупность вкусов и привычек, господствующих в определённой среде в определённое время
   Өрөбөлүүссүйэ кэнниттэн биһиэхэ уһун ааты кылгатар муода үөскээбитэ. М. Прилежаева (тылб.)
3. Дьикти, дьиибэ. ☉ Странность, причуда
   Киһи муода ээ — ааспыт оло ҕун хайдах эрэ уруургуу саныыр буолар эбит. Суорун Омоллоон
   Маннык эдэркээн эрэйдээх тайҕа ааттаах ороспуонньугунуун доҕордоспута дьэ муода. И. Гоголев
   Тоҕо муодатай, тууһумсах табаҕа дылы буолан. Н. Заболоцкай. / / Дьээбэ, тэбэнэт. ☉ Шалость, озорство
   Уйбаан уол кини диэки туох эрэ муоданы оҥорбут киһи быһыытынан, көрөн турда. Н. Неустроев
4. даҕ. суолт. Киһи сөҕүөн курдук, дьиибэ, дьикти. ☉ Странный, чудной
   [Оксана:] Оҕолоор, бу мин сиртэн биир муода суругу буллум. Суорун Омоллоон
   Муос көрдүү сылдьан олус муода таастары булуталаабытым. С. Ефремов
   Үлэ лии сылдьар дьон ортолоругар ханнык эрэ муода көрүҥнээх, хатыҥыр уҥуох таах, кыһыл чалмалаах, …… боруонса курдук килэҥнэспит фигуралар бааллара. М. Горькай (тылб.)

аат.
1. Ол-бу кытаанаҕы (хол., иҥиири, тириини) дэлби сынньан сымнатарга туттуллар мас молотуок. ☉ Деревянная колотушка для размягчения чего-л. твёрдого (напр., сухожилий, шкуры)
Имитиигэ туттар тэрил арааһынайа да элбэх. Холобур, талкы арааһа баар: кыһыах, үрүөх, чүчүм, соҥоһоон, кэдэрээн, сүллүгэс диэннэр. «ХС»
Хаппыт иҥиири сүллүгэһинэн сынньан, таҕаан атаҕар тардан имитэн баран, тус-туспа түрбэлээн уураллар. АЕЕ ӨҮОБ
2. Дьиэ тутуутугар эркин буолар бэрэбинэни сыапка олордон, саайан ыпсарарга аналлаах, инчэҕэй ыарахан мастан оҥоһуллубут баалкы. ☉ Тяжёлая деревянная дубина, обычно из сырой древесины, в форме бутыля, применяемая для плотной пригонки брёвен при возведении дома
Ууруллубут эркини ыпсаран, улахан, үөл сүллүгэһинэн саайан биллиргэтэллэр. Д. Таас
Эмискэ буурҕа лүҥсүйдэ. Мас сүллүгэһинэн охсордуу тордох эркинигэр саалынна. С. Дадаскинов
Тыраахтарынан эбэтэр көлөнөн тэбистэрэн баран, сиилэс дьааматын кытыыларын уонна муннуктарын сүллүгэһинэн эмиэ симэн бэриллиэхтээх. САС
3
көр сүрдьүгэс. Бурхалей …… сабыллан турар икки аллараа сүллүгэһи үрдүнэн ыстанан, Ахмет таһыгар тиийбитэ. Эрилик Эристиин
Дьөгүөр тиэргэни эргийэ сүүрбүт остоолбо сүллүгэһигэр тиийэн, …… мичээрдии-мичээрдии, оҕолорго эйэҕэстик сапсыйда. П. Аввакумов
Сылгыһыт, атын ыҥыырын төргүүтүттэн чохороон сүгэтин ылан күрүөтүн сүллүгэстэрин ытаһатын төлүтэ саайталаата. В. Протодьяконов
4. фольк. Охсуһууга саайарга аналлаах мас баалкы. ☉ Тяжёлая деревянная дубина, используемая как боевое оружие
Сүүнэ улахан сүллүгэһи сүгэн Аҥаа Моҥус көөһөкөстөөн киирэр. И. Гоголев
Убайдара [Мэник Мэнигийэйээни] дэлби мөҕөн баран, сарсыҥҥытыгар сүллүгэс оҥорон биэрэллэр. Суорун Омоллоон
Хаалдьыгар хаан моонньохтоох Хара кырыыҥкай батаһын Таҥнары тайахтанан даадаҥнаата, Сүүс бууттаах Сүгэ сүллүгэһин өрө уунан далбаатаата [Улуу Моҕойдоон]. С. Васильев
◊ Сүллүгэс күрүө — сүрдьүгэс кү- рүө диэн курдук (көр сүрдьүгэс)
Бааһыналар, даллар, оттоох күрүөлэр, тэлгэһэлэр, бука бары, ыҥырыа уйатыныы, үстүү мастаах сүллүгэс күрүөнэн бүтэйдэммиттэр. И. Никифоров
Ордук тарҕаммыттарынан хатыйыы, сүллүгэс күрүө, сылбах уонна сигэ бүтэй буолаллар. ПАЕ ОС. Чомпо сүллүгэс фольк. — болтоҕор төбөлөөх, кылгас уктаах, былыр кыргыһыыга туттуллар мас тэрил. ☉ Короткая палка с утолщением на конце, служившая в старину боевым оружием
Кыһыл көмүс куйаҕын кэттэ, умайа олорор күндү таас сулустаах, уот садаҕа моҕой ойуулаах бэргэһэтин кэттэ, чомпо сүллүгэһин тоҥоноҕор иилиннэ, саабылаан батаһын таҥнары тайахтанна. П. Ойуунускай
Чомпо сүллүгэстэринэн оройдорун үүтүн устун орулаһа-орулаһа ойбонноспутунан бардылар. Тоҥ Суорун. Тэҥн. сүрдьүгэс