ж. (брус) тирээбил.

прил. атах, тулааһын, олох; стоечный брус атах буруус мас.

поперечный брус (для скрепления досок); наарба остуол стол с поперечным креплением.

I ж. (брус) өһүө, сис мас, оҕус мас.
II ж. (овраг) оттоох аппа.

1) поперечина || поперечный; чаачар эрбии туорайа распорка лучковой пилы; туорай мас поперечный брус; 2) перен. преграда, препятствие.

аат. Тимир суолга богуон көлүөһэлэрэ сыҕарыйар олоҕо, тимир ыллык. ☉ Закреплённый на шпалах железнодорожного полотна стальной узкий брус, по которому движутся колёса вагонов, рельс
Эмэх буолбут шпалалары көтүрэллэр, эриэлсэлэр гаайкаларын эрийэн биэрэллэр. Д. Токоосоп
Тэрилтэлэрэ саҥа боробуостары, богуоннары, эриэлсэлэри атыыласта. БИД

1. аат. Туора мас, буруус (хол., хаптаһыннары туттарарга). ☉ Поперечный брус (доска) для скрепления продольных досок
   Ким хайа иннинэ наарба үрдүгэр тэлгэтэ ууруллубут хаптаһыннары тоҕо дьулуруйан ыстаммыт Дабаан тойонун Богучевы Коля эндэппэккэ биллэ. Эрилик Эристиин
2. даҕ. суолт. Буруус мастан оҥоһуллубут, туттарыллыбыт. ☉ Соединённый, скреплённый поперечным брусом (доской)
   Үс-түөрт саһаан усталаах наарба о стуолга тимир куруускалар, тимир тэриэлкэлэр, мас ньуоскалар барчаланан сыталлар. Амма Аччыгыйа. Вадим Ионович тугу эрэ суруна олорон, наарба атахтаах сиэрдийэ остуол үрдүгэр, үлэһиттэрэ тутан киирбит иһиттэрин уурталаабыттарыгар, соһуйбут к у р д у к , күө-дьаа буола түстэ. Тумар ча
   русск. нарва

1. аат.
2. Туох эмэ устатынан буолбакка, туора өттүнэн быһа холбоһуута, туохха эмэ туора сылдьар туох эмэ. ☉ Поперечный брус, поперечина. Сыарҕа туорайа. Түннүк арааматын туорайа
   □ Саха Захаровна өс киирбэх кирилиэс биир туорайыгар аҥаар атаҕын үктээн иһэн, тохтуу түстэ. Амма Аччыгыйа
   Маша орон туорайыгар ыйанан турар үҥкүү көстүүмүн нэлэҥнэттэ. «Чолбон»
3. көсп. Мэһэй, харгыс буолар туох эмэ. ☉ Помеха, преграда, препятствие
   Хонууга төрөөбүт хоһоон үксүөн, Туох эрэ баар туорай буолар. Баал Хабырыыс
   Ыал баайын тэринэригэр судаарыстыба туорай буолбат, туорай буолуохтааҕар көмөлөһүөх кэриҥнээх. Күндэ
   Сис Сэмэнэ, Ыстапаан Тураахап олоххо мэһэй, туорай эрэ буолар …… дьоннор. «ХС»
4. даҕ. суолт. Тугу эмэ туоратынан быһа холбуур, туохха эмэ туора сылдьар. ☉ Поперечный
   Разбогатеев сиэбиттэн күлүүс тылын ылан сомуогу аһар, туорай тимирин түһэрэр. Н. Якутскай
   Былыыр-былыргыттан …… туорай систээх чэчир сэргэлэри саамай уус дьоннор киэргэтэн оҥороллоро. К. Уткин
   Владимир биһикки оҥочо туорай хаптаһыныгар олоробут. И. Тургенев (тылб.)
   ◊ Самах туорайа көр самах
   Даҕанча эһэ атаҕын аннынан сылыпыс гынан кэннинэн тахсыытыгар …… саха быһаҕынан эһэ иһин, түөһүн тылыттан самаҕын туорайыгар диэри, тэлэ тардан кэбиспитэ. Далан. Туорай мас — туохха эмэ туора саайыллыбыт ураҕас, хаптаһын. ☉ Поперечный брус, поперечная палка, перекладина
   Ыһыах бириэмэтигэр түһүлгэ сэргэлэрин туорай мастарыгар кымыстаах сири иһиттэри ыйыыллар. СНЕ ӨОДь
   Эмээхсин оронугар, кырдьаҕас куурусса туорай маска олорорунуу бөгдьөллөн, баттаҕын өрүннэ. СЮ ЫБ
   Буруйдаан өлөрөргө ууруллубут кулуту үксүгэр туорай мастаах остоолбоҕо илиитин-атаҕын чороччу кэлгийэн тиирэллэрэ. КФП БАаДИ

I
аат.
1. Халлааҥҥа сулус сууллан субурус гынан ааһыыта (атмосфераҕа метеорит түһэн умайарын көстүүтэ). ☉ Падающая звезда (о метеорите)
Сотору-сотору халлааны сындыыстар хайыта суруйтууллар. Н. Якутскай
Халлааҥҥа сындыыстар сүүрэллэр. Н. Түгүнүүрэп
Кириһээннээҕи үрдүлэринэн сындыыс сулус сүүрэн күндээрийэн ааспыта. Д. Таас
2. Тоноҕосчут улахана. ☉ Стрекоза большого размера. Сындыыс көтө сылдьар. Сындыыс окко олордо
тат. жөндөз
II
аат. Муоста эбэтэр оҥкучах үрдүн сиһэ. ☉ Опорный брус строительного сооружения, балка (на которую настилается пол)
Сындыыс мастар быыстара барыта күөх түүнүгүнэн бүрүллүбүттэр. Амма Аччыгыйа
Сыттык маска ууруллубут сындыыс үрдүнэн бэрэбинэнэн тэл муоста оҥоһуллар уонна сүүрбэ сэнтимиэтир халыҥнаах буорунан даҥ кутуллар. СГК ТҮЧ
Муоста сындыыһа сиргэ сыстыбат буолара хайаан да наада. Дьиэ к.
◊ Сындыыс хайа (сыыр) — өрүс, үрэх кытылын батыһа барар намыһах хайа. ☉ Низкая гора, возвышение, простирающееся вдоль реки, речки
Бу өрүс сындыыс хайатын дьурааларыгар моонньоҕонунан, оттон кытыла хаптаҕаһынан баай сир эбит. Р. Кулаковскай
Улуу толооннор уруйдаһа, сындыыс хайалар сырдыйа түспүттэрэ. Д. Апросимов
Турар очуоска төбөлөрө Тохтон суулуннулар, Сытар сындыыс хайалар Сырылыы тоҕуннулар. П. Ядрихинскай

аат.
1. Тугу эмэ тирээбиллиир, туохха эмэ өйөбүл буолар мас; киһи атаҕынан тирэнэригэр аналлаах мас (хол., мас тардыһыытыгар). ☉ Брус, доска, которыми подпирают что-л., подпорка; доска, в которую упираются ногами (напр., при перетягивании палки), опора. Баар дьон бары сэргэхсийбиттэр, көх-нэм буолбуттар, тардыһар маһы, тэбилик маһы була охсубуттар. Саха сэһ
1977
Биир хардаҕаһы тэбилик уурбуттара. Күннүк Уурастыырап
Тэбилик мастара төлөрүйэн, тохтуу сылдьан баран, иккиһин сылапыһан, [мадьынылар] уһуннук тардыстылар. БН СУ
2. көсп. Тугу эмэ гынарга, туохха эмэ төрүөт, олох буолар туох эмэ. ☉ Причина чего-л., повод к чему-л.
Кини [Гаврил Угаров] научнай сабаҕалааһыннарга олоҕуран, онтон тирэх-тэбилик ылан, фантастикаҕа хабааттардык суруйар. П. Аввакумов
Прототип диэн ол айымньы геройун айарга төрүөт, олох, тэбилик буолбут киһи ааттанар. «ХС»