маҕый диэн курдук
Биир күн субуотунньукка Бэрт күүскэ тэриллэммит Массыынанан сопхуоска Маҕ ы т а н аҕай тиийбиппит. Р. Баҕатаайыскай
Матасыыкыллаах киһи үрдүк сыыры өрө сүүрдэн маҕытан таҕыста да, балааккалар диэки бурҕачытта. А. Фёдоров

хоҥкунаа диэнтэн дьаһ
туһ. [Табалар] Куба ньуолах түүтүн курдук Хоммут хаары бурҕачытан, Хобоҕутун хоҥкутан, Холоруктуу куугунатан Эрчимнээхтик тэйэҕит. Е. Васильев
Бары тэҥҥэ хомустарыгар оонньоон хоҥкунаталлара үчүгэй да буолааччы. Н. Ефремов

көр араастаан
Дьиэ иһэ им-дьим, арай уокка кыра соҕус чаанньык оргуйар тыаһа арааһынайдаан күрүлүүр, кулдьургуур. Эрилик Эристиин
Силлиэ иһиирэ-иһиирэ хаары өрө бурҕачытар, уонна бэрдьигэстэри арааһынайдаан сахсыйар, эрийэрмускуйар. С. Никифоров
[Кирииһэни] аҕата булка сыһыараары арааһынайдаан муҥнанан көрбүтэ да, уола кинигэттэн атыҥҥа аралдьыйбат буолан кыһыппыта. П. Аввакумов

1. дьалкыһый диэнтэн дьаһ. туһ. Уолаттар - Талба уутун баһан дьалкыһытан таһаардылар. Амма Аччыгыйа
   [Оҕонньору] остуол бастыҥар олортулар, көмүс үрүүмкэҕэ ром кутан дьалкыһытан иннигэр туруордулар. Н. Лугинов
   2
   дьалкыһый диэн курдук. Бугуһуйан турар ааттаах ат барылаччы тыбыыран ылаат, көмүрүө хаары бурҕачытан сиэлэн дьалкыһытта. И. Гоголев

туохт. Кими эмэ көхсүнэн охторон түһэрэн сиргэ үҥкүрүт. ☉ Уронить кого-л. и катать по земле
Мин буоллаҕына, сырсан бурҕачытан тиийэн, тойоннорун атахха тэбэн күөлэһитэн түһэрээт, тараччы тутан ылабын! И. Семенов. [Бычырдаан] биирдэ бүдүрүйэн, сынньанан көрбөккө барыта уон сэттэ киһини күөлэһитэн, мустубут дьону улаханнык сөхтөрбүтэ. Хапсаҕай
Өссө кинилэр истэрэ аһыйдаҕын аайы, мин утуйуо суохтаах үһүбүн, атаскын тахсан хаарга күөлэһитэр инибин. «ХС»

туттул. сыһыан холб. «Санаабыт курдук, оннук буолуохтаах этэ» диэн чопчулаан этиини бэлиэтиир. ☉ Подчёркивает осуществление предполагавшегося факта
Ол ыккардыгар бөртөлүөт тыаһа бирилээтэ, сэрэйбит сэрэх, буруону көрөн чуо көтөн кэллилэр. Н. Лугинов
Сэрэйбит сэрэх, харсыһыы хара маҥнайгыттан саҕаланна. У. Нуолур
Сэрэйбит сэрэх, сыыр үрдүгэр бурҕачытан тахсарбытын кытта, хабдьылар биһигини кыһайбыт курдук, итиннэ кылбаһан, манна хороһон олорор этилэр. Н. Заболоцкай

тыһыгыраа диэнтэн дьаһ
туһ. [Табалар] Куба ньуолах түүтүн курдук Хоммут хаары бурҕачытан, Хобоҕутун хоҥкунатан, Холоруктуу куугунатан, Эбээн омук ыырдарынан, …… Эҥээҥҥитин тыһыгыратан, Эрчимнээхтик тэйэҕит. Е. Васильев
Фрау Мильх түргэнник бытыылкатын хабан ылар уонна титирэстээбит илиитинэн ыстакаан кытыытыгар бытыылкатын тыһыгырата-тыһыгырата кутар. Пьесалар-1960.

тыаһы үт. туохт.
1.
кулугураа 2 диэнтэн дьаһ. туһ. Кыыс табалар айаннаабыт суолларын быһа кэстэриэм диэн эрэл санаалаах, тохтоло суох айаннатан кулугуратар. ИИА КК
2
кулугурай диэнтэн дьаһ. туһ. Оксиэ, халлаан тимир кулгааҕа буоллар, хайдах курдук суоруналыы эргитэн кулугуратар этим. Н. Түгүнүүрэп
3. Тохтобула суох улаханнык уонна түргэнник саҥар. ☉ Непрерывно, громко и быстро говорить
Бурҕачытан, эмиэ этэн баран кэлээр диэбит киһилэрэ быһыылаах. Элбэҕи кулугуратта кини бүгүн. «ХС»

аат., түөлбэ. Иннинэнкэннинэн быанан бобо тардыллар ичигэс таба бэргэһэтэ. ☉ Тёплая шапка из оленьей шкуры, стягивающаяся по лицевой и шейной кромкам кожаными тесёмками для плотного прилегания к голове
Ийэм ынтака уонна испиир сыыһа ыытаахтаабыт. Суорун Омоллоон
Олохтоохтор таба ынтакаларын ыпсары баанан …… кэтэ сылдьаллар. «ХС»
◊ Ынтака бэргэһэ көр ынтака
Киирбиппит — хотугулуу ынтака бэргэһэлээх, сирэйин тууна баанан, үтүлүк кэтэн баран тураахтыыр эбит. С. Руфов
Таһыттан Эйээндьэ эмээхсин сылдьырыйан киирдэ. Сабыс-саҥа күрүҥ тыс этэрбэстээх, сэнэх тугут ынтака бэргэһэлээх, кийиитин эргэ саҕынньаҕын кэппит. Болот Боотур
Кырса тулалаах ынтака бэргэһэлээх, хара быыһык сукуйдаах, курбуу курдук үрдүк, көнө уҥуохтаах кыыс хаарын тэбэнэн бурҕачытар. «ХС»

I
бардырҕаа диэнтэн холб. туһ. Эргэрбит буораҕынан иитиллибит саалар эстэн бардырҕастылар, буулдьалара биэс уонча саһааны эрэ бараат, буору бурҕачыттылар. «ХС»
Нууччалыы үөхсэн бардырҕастылар да, Бааска быһаҕын сулбу тардан таһаарда. Н. Павлов
II
даҕ.
1. Төлүтэ биэрэр, улахан (хол., саҥа). ☉ Взрывной, громкий (напр., голос)
Уҥа диэкинэн сылдьааччы – саллайбыт бастаах, багдаллыбыт сарыннаах, бардырҕас саҥалаах, баланыйбыт сырайдаах масчыт уола мэличчи мэлигир эбитэ үһү. ПЭК ОНЛЯ I
2. көсп. Тоҕута бара сылдьар, киһи тутарын уйбат (сытыйбыт). ☉ Трухлявый
[Василий Петров:] Мин бэйэлээҕи өллөхпүнэ даҕаны, үөн-көйүүр сиэ суоҕа, оттон эн эрэйдээҕи [Мэхээс оҕонньору] чиэрбэ тиниктиэҕэ, бардырҕас күөх үөн буолан сытыйыаҕыҥ. П. Ойуунускай
Тоҥсоҕой кыыл тобулута тоҥсуйан Кумалаан оҥостубут, Түүлээх үөн үлтү кэбийэн Күөдүл эмэх оҥорбут, Маҥан үөн бары сиэн Бардырҕас эмэх гыммыт. С. Зверев