даҕ. Кыратык болтойон, томтойон көстөр. ☉ Чуть выступающий вперед, выпуклый
Болтоҕор хамсаҕа табах тардан бусхатар. Амма Аччыгыйа
Ньукуу болтоҕор уостара ыттайан аргыый аҕай мичээрдээбитэ. В. Гаврильева

симириктээ диэнтэн дьаһ
туһ. Хаҥас хараҕын симириктэтэ-симириктэтэ күөх буруону балаҕан үрдүн диэки бусхата үрбэхтээтэ. И. Гоголев
Туоскун, тугу эрэ өйдүү сатыырдыы хараҕын симириктэтэн, саҥата суох олордо. Софр. Данилов
Ханна эрэ ырааҕы одуулуурдуу хараҕын симириктэттэ. Г. Колесов

даҕ. Уһун уҥуохтаах, кэтит сарыннаах эрээри хатыҥыр. ☉ Долговязый и широкоплечий, но худой
Кини [Кыыс хотун] хараҕар айгыллыбыт, тус-туспа маһынан атах-илии оҥорбут курдук кини, Хаҥас Харах кинээс, көстүтэлээн ааһар. А. Сыромятникова
Кини уҥа өттүгэр хаар маҥан баттахтаах айгыллыбыт эмээхсин сотору-сотору: «Туох абааһыта буулаан муҥнаата», — диэмэхтиир, табахтаан бусхатар. Р. Баҕатаайыскай

саҥа алл.
1. Эмискэ соһуйууну көрдөрөр. ☉ Выражает внезапное удивление
Оҕонньор муннун тыаһа хаһыҥыраата, онтон тутатына ыллаан тоҕо барда уонна «һок» диэн соһуйан уһуктан баран, табахтаан бусхатта. Амма Аччыгыйа
Һок, солуурчаҕым куотта! Дьэ, чэйдиэххэ. Суорун Омоллоон
△ Тэптэрэн, тэбиэһирдэн биэриини көрдөрөр (хол., туох эмэ күрэҕэр). ☉ Выражает подстрекание, взбудораживание (напр., в соревнованиях)
Дьэ, харсыһыы буолла... һок! һок! Чуокка кыайда, ай-да, биһиги Чуоккабыт. Суорун Омоллоон
2. Сөҕүүнү-махтайыыны көрдөрөр. ☉ Выражает сильное удивление, изумление. Уолаттар харыларын туппахтаһан көрдүлэр: «Һок, Сэргэйбит модьурҕаабытын, быччыҥ бөҕө дии!» Н. Лугинов
△ Ардыгар дьулайыыны көрдөрөр. ☉ Иногда выражает робость
Бырадьаага [кэтэҕин тарбанар:] Һок, дьулааннаах соҕус оҕонньору кэпсээтиҥ дуу, ийэккэ. Суорун Омоллоон

1. сыһ. Эбээн тылынан. ☉ По-эвенски
   «Эн кэпсээ!» — кэнниттэн, эбээннии быһаарсан ылаллар. Софр. Данилов
   Дьөгүөрсэ олус таптыыр Төрөөбүт туундаратын. Эбээннии туойан ыллыыр Эгэлгэлээх таһаатын. М. Ефимов
   △ Эбээн курдук, эбээн киһитэ оҥорорунан. ☉ На эвенский манер, как эвен. Хаар маҥан оҕонньор …… эбээннэрдии маҥан буур тириитигэр чөкөллөн олорор. И. Гоголев
   Балааккалаах киһи эбээннэрдии атаҕын хатыйа үктээн олорон, уһун умнастаах удьурҕай хамсаттан табах тардан бусхата олорор. «ХС»
2. даҕ. суолт. Эбээн тылынан бэриллэр, эбээннэргэ оҥоһуллар, туттуллар. ☉ Эвенский
   Матыыба эбээннии этэ, оҕо эрдэҕиттэн истэр ырыата. И. Гоголев
   Эбээннии тылы билбэт киһиэхэ кинилэр тылларын чуолкайдаан суруйуу бэрт кытаанах бириинчик дьыала эбит. Н. Заболоцкай
   Муоманы үрдүнэн үөмэр үрүҥ түүннэргэ Салгыбакка эбээннии сээдьэни этэллэр. Чэчир-80

I
аат. Кыра көтөрдөрү (хол., туллуктары) бултуурга устатын батыһа чугас-чугас иҥиннэриллибит элбэх туһахтардаах ураҕас, хантаһын. ☉ Силки для ловли мелких птиц, прикрепляемые к деревянному шесту, доске
Мин өйдүүбүн туллугу Доҕуурунан туппуппун, Маҥнайгы сүдү булпун Ыга тутан, инним хоту Тэбиммитим. И. Гоголев
Тойон сүрэҕим эмискэ Доҕуур туһаҕар иҥнибит Туллук буолан мөҕүстэ. С. Данилов
Оҕолор аҕаларыгар доҕуур оҥотторон чооруостары элбэхтик кыайаллара. Дьүөгэ Ааныстыырап
ср. п.-монг. догор, тоор 'сетка'
II
доҕуур хамса эргэр. - быанан эриллэн холбонор икки аҥыы аҥаардана сылдьар уһун мас умнастаах былыргы хамса. ☉ Курительная трубка, чубук которой изготовлен из двух связанных полых деревянных палочек
Эрийии быалаах уһун умнастаах муос доҕуур хамсатыгар табах уурунан тардан бусхатта. Болот Боотур
Доҕуур хамсатын Соппойон ылар, Чууркаҕа тэбиир Чубуугун ыстыыр, Чуур-чаар силлиир. Эллэй

даҕ.
1. Саһаан усталаах, үрдүктээх, төһө эрэ саһаан буолар кээмэйдээх. ☉ Длиной (или высотой) в сажень или в сколько-то саженей
Ааныска балтараа саһааннаах кыдама атырдьаҕы ньилбэгэр биллэҕэн …… бугул аҥаардыыта оту өрүтэ эһэн биэрэ турбут. Амма Аччыгыйа
[Быргый] ураҕаһынан биир түөрт уонча саһааннаах сиртэн чүөмпэ уутун таһыйан, балык күрэтэн киирэн барда. Күндэ
2. көсп. Олус улахан, уһун; тэйиччи (үксүн биир, бүтүн диэн курдук чопчулуур-күүһүрдэр тыллаах тут-лар). ☉ Очень большой, длинный; далёкий (часто употр. в сочет. с усилительноуточняющими словами биир ‘один’, бүтүн ‘целый’ и др.)
Табах тардан бусхатар, остуолга тэлгэппит хаһыатын тула хаампахтыыр, саһааннаах илиниэйкэтинэн кыҥаталаан көрүтэлиир. Амма Аччыгыйа
Виктор Егорович Скворцов — уунар саһааннаах уол киһи толору аата итинник этэ. Софр. Данилов
Таас үрэх барахсан уутун дьэҥкэтэ, ырааһа диибин диэн — барыта саһааннаах сиртэн субу баар курдук ыйдаҥаран, күлүмүрдүү көстө олорор үгэстээх. Н. Заболоцкай
Арай ааҥҥа төҥкөйө-төҥкөйө, мэктиэтигэр биир саһааннаах эдэр киһи киирэн кэллэ. С. Руфов
◊ Бэчээтинэй саһаан (саһааннаах) кэпс. — толору кээмэйдээх, улахан саһаан. ☉ Полномерная, большая сажень
Тоҕус бэчээтинэй саһааннаах Тоҥ харыйаны силистэри-буордары Сиҥнэри тардан [ылла]. П. Ойуунускай

I неважный, нехороший; ничтожный; барбах үлэһит неважный работник; барбах майгы скверный нрав.
II модальное сл. выражает 1) субъективное ограничение только, лишь просто, всего-навсего; ити, барбах, үөрэтэн этэбин это я говорю просто в порядке нравоучения; урут, барбах куруусчут эрэ этим раньше я был всего-навсего грузчиком; 2) безразличное отношение к происходящему как ни в чём не бывало; барбах, табахтаан бусхата олорор он сидит себе и покуривает, как ни в чём не бывало.