гл
буһар-хатар

с. 1. (по гл. закалить) хатарыы; перен. буһарыы-хатарыы, эрчийии; закаливание организма эти-хааны эрчийии; 2. (по гл. закалиться) хатыы; перен. бупуу-хатыы, эрчиллии.

кыатан диэнтэн хай
аата. Итинник күннэтэ бэйэни кыатаныы уол характерын, волятын бөҕөргөтүөхтээх, буһарыахтаах-хатарыахтаах этэ. «ХС»

гл
буһарар-хатарар

сов. что 1. таптайан оҥор, уһанан оҥор; 2. перен. (создать упорным трудом) уһанан оҥор, буһар-хатар, иитэн таһаар.

несов. I. что (таптайан) оҥор, оҕус; ковать меч кылыста оҕус; 2. кого-что (подковывать) боккуоптаа; ковать коня аты боккуоптаа; 3. что, перен. уһан, буһар-хатар, иитэн таһаар; ковать победу кыайыыны уһан; # куй железо, пока горячо поел, тимири итиитинэ таптай.

туохт. Буулаҕа күүстэн, күүһүрэн-уоҕуран тур. ☉ Стать могущественным, по-богатырски сильным
Эйэлэспэт кинилиин Өктөөптүүн хаһан да өстөөх, эн эбэтэр мин диэт кириэтэһэн киирдилэр, Буһар-хатар буулаҕатыйар онно Өктөөп уонна улууканнаах кырдьык иһин кимсиһэр. С. Тарасов

аат., түөлбэ. Хатарыллан бэлэмнэниллибит эт, балык ас көрүҥэ (уокка биитэр күн уотугар); буспутунан хатарыллыбыт эбэтэр буһаран хатарыллар ас көрүҥэ. ☉ Сушёная, вяленая рыба или мясо; высушенное варкой или после варки мясо
Булуҥ, Верхоянскай, Саккырыыр сахалара уонна долганнар арыы оҕунуоҕа суох буһарыллыбыт лэппиэскэлэрин аата «хатарба». ЕВФ УуДК
Нөҥүө күнүгэр кыыл таба этин булууска түһэрбиттэр. Сороҕун хатарба оҥоробут диэн хаалларбыттара уонна чараас-чараастык элийтэлээбиттэрэ. «Чолбон»
◊ Хатарба үрүмэ — хатарыллыбыт үрүмэ. ☉ Сушёная молочная пенка
Сарсын оҕолорбор үүтүнэн иэдьэгэй, онтон орпутунан хатарба уонна арыы үрүмэ оҥортоон биэриэм. Р. Кулаковскай

I
1.
уһаар I диэнтэн атын. туһ. Саха Өрөспүүбүлүкэтин соҕуруу өттүгэр үрдүк кыамталаах элэктэриичэскэй күүс оҥоһуллуохтаах, тимир уһаарыллыахтаах. «Саха с.». Бу хомус сыҥааҕа уонна ортотунааҕы тимирэ уһаарыллыбыт тимиртэн чараас гына таптайан баран, ыһыынан быһан оҥоһуллубут. ЧАИ СБМИ
Ол эрээри, киһи үлэҕэ буһар-хатар, ыстаал уһаарыллан, хатарыллан ыстаал буолар. «ХС»
2. көсп. Эт-хаан, өй-санаа өттүнэн буһан-хатан, иитиллэн таҕыс. ☉ Становиться более выносливым, крепким, закаляться
[Дьуона:] Дьэ, доҕоттоор, оҕонньорбут букатын атын киһи буолан, саҥалыы уһаарыллан кэлбит. Суорун Омоллоон
Охсуһуу уотугар, күүстээх үлэҕэ Уһаарыллан буста-хатта кини. Күннүк Уурастыырап
Манна [лааҕырга] үөскүүр ийэ дойдуга туохтааҕар да күүстээх таптал, манна уһаарыллаллар сир дьиҥнээх хаһаайыннара. «ББ»
II
уһаар II диэнтэн атын. туһ. Уһаарыллыахтаах маһы бэлэмнээтилэр

1. аат. Үрүҥ кылбачыгас өҥнөөх тапталлымтыа бөҕө тимир. ☉ Твёрдый серебристый ковкий металл, сталь
   Илин Сибиир чугууҥҥа, ыстаалга наадыйыыта улам улаатан иһэр. П. Егоров
   Ыстаал — тиэхиньикэҕэ саамай тарҕаммыт уонна бөҕө металлартан биирдэстэрэ. БК БК
   Ол эрээри киһи үлэҕэ буһар-хатар, ыстаал уһаарыллан, хатарыллан ыстаал буолар. «ХС»
2. даҕ. суолт. Ыстаалтан оҥоһуллубут. ☉ Сделанный из стали, стальной
   Көрбүтэ, мас уктаах ыстаал быһаҕынан быһыта охсон кылбачыҥната олорор үһү. Саха фольк. Малатыылка ыстаал тиистэринэн бурдук киистэтин үлтү мэлийэн, аһын туспа кутан кудулутта. М. Доҕордуурап
   Массыына оҥоһуутугар ыстаал турбалары уон бырыһыан сарбыйыы бэлиэтэннэ. «Кыым»
   ◊ Тимир (ыстаал) өксөкү көр өксө- кү
   Ыстаал өксөкү обургу Куугунуу, уһуутуу Халлааны харбаһа Өрө көтөн таҕыста. «Чолбон»