Якутские буквы:

Якутский → Русский

былахы

блоха || блошиный.

Якутский → Английский

былахы

. flea [<Russ. блоxа]

Якутский → Якутский

былахы

аат. Хааны уулуур, ыстаҥалыыр кыра паразит үөн. ☉ Блоха
Кулахыга хомуллубатылар, былахыга быһаарбатылар, ордоотоон уһуктубатылар, орулуу-орулуу утуйан оҥтордулар. А. Софронов
Киһи [Үчүгэй Үдьүйэн] тахсыбыт буолбут. Былахы буолан сыстан турбут дьиэ ааныгар. Саха фольк. Ыарыыбыт, сылайбыппыт бэрдиттэн кыратык утуйан ылбыппыт. Кулахыта, былахыта, ыараханнык бааһырбыттар өлөр хаһыылара кыайан утуппатаҕа. ССС
◊ Былахы балык — олус хаптаҕай эттээх муора бултанар балыга. ☉ Камбала. Былахы балык туһунан аахтым

быт-былахы

аат. Дьиэҕэ үөскүүр хаан утахтаах үөн-көйүүр уопсай аата. ☉ Общее название кровососущих насекомых типа вшей, блох
Бэл, ымынах ыһар, быт-былахы тутан сиир. Болот Боотур

Еще переводы:

блоха

блоха (Русский → Якутский)

ж. былахы.

камбала

камбала (Русский → Якутский)

ж. камбала, былахы балык.

быһычча

быһычча (Якутский → Русский)

ножичек, маленький ножик; сыттык анныгар сытыы быһычча баар үһү загадка есть под подушкой острый ножичек (былахы блоха).

куоппаһырт

куоппаһырт (Якутский → Якутский)

куоппаһыр диэнтэн дьаһ. туһ. Сибэккилэр таҕыстахтарына, тыһы сибэкки болчуоҕун атыыр сибэкки куоппаһынан куоппаһырдан бэриллэр. САССР КОА
Гречихэ сибэккилэрин үксүгэр ыҥырыалар куоппаһырдаллар. ХКА
Пекинскэй хаппыыстаны былахы, салахай, үрүҥ лыах, онтон да атын үөннэр-көйүүрдэр куоппаһырдаллар. КЮС ОАҮүА

былахылаа

былахылаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Былахыны көрдөөн бул, өлөр. ☉ Ловить блох (напр., у собак)
Кырдьаҕас Карай [ыт аата] төбөтүн сөрүөһүннэри туттан, араҕастыйбыт тиистэрин ырдьатан, хаҥас буутун былахылаан лыһырҕата турар. Л. Толстой (тылб.)
2. көсп., кэпс. Араас быстах бытархай үлэлэргэ сырыт. ☉ Исполнять различные мелкие (непостоянные) поручения, работы.

бытыгырай

бытыгырай (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Түргэнтүргэнник кыараҕастык атыллаан бар (хол., кутуйах туһунан). ☉ Семенить ножками (напр., о мышах)
Аар тиит аннынан, тыа быта-былахыта ааттаах чыс кутуйах эрэйдээх, бытырыыс суолу түһэрэн, бытыгырайан ааспыт. П. Тобуруокап
2
көр бытыгыраа. Ийэм кинини [кыһыл оҕону] сыгынньахтаан баран иһинэн сытыардаҕына, бытыгырайбыт тарбахтардаах чыраах курдук атаҕынан сэниэтэ суох тэбиэлэнэн ылара. П. Аввакумов

хабырыта

хабырыта (Якутский → Якутский)

хабырыта бар — быһытталанан, хайыта бар (хол., тириини этэргэ). ☉ Трескаться, лопаться (напр., о коже)
Хаамарбар атаҕым тириитэ хабырыта баран хаалбыт. Күндэ
Онуоха эбии, уу былахыта ытырарыттан сотото бүтүннүү хабырыта баран бааһыран тахсыбыт. ВМП УСС
Ол эбилик эрэһиинэ (каучук) эргэрэн мырчыстарын, хабырыта барарын бохсор. ЮГ КХЭДьС; хабырыта ыстан — эмискэ сүр улаханнык тыаһаа, түптэ саалын. ☉ Произвести громкий шум, разразиться громом, загрохотать
Сир сиҥниэҕинэн, Халлаан хайдыаҕынан Хабараан тыас Хабырыта ыстанна. П. Ядрихинскай
Саа тыаһа өссө эбиллэн хабырыта ыстанна. А. Сыромятникова

чумаа

чумаа (Якутский → Якутский)

аат. Салгынынан биитэр сорох үөн-көйүүр нөҥүө бэриллэр, сытыытык киирэр сыстыганнаах ыарыы (ыарыһах үрдүк тэмпэрэтиирэлэнэр, этэ-сиинэ сүһүрэр, тыҥатынан киирдэҕинэ — сэбиргэхтэтэр). ☉ Острое инфекционное заболевание, смертельно опасная болезнь, чума
Чумаа дьаҥ курдук, Дьулааннык суоһаан, …… Тиийэн кэллэ! Күннүк Уурастыырап
Бааһынайдар сүөһүлэригэр куорҕаллааччылар араас ыарыылары (чумааны, анемияны уо.д.а.) сыһыараллара. БИД
Сорох хамныыр харамайдар ыарыылары таһаллара быһаарыллыбыта (быттар ыалдьыбыт киһиттэн доруобай киһиэхэ ымынахтаах тииби сыһыараллар, бырдахтар — кумахыны, былахылар — чумааны). ББЕ З

тарҕатааччы

тарҕатааччы (Якутский → Якутский)

аат.
1. Тугу эмэ тарҕатар ким-туох эмэ. ☉ Тот, кто распространяет что-либо, распространитель
Мин хобу-сиби тарҕатааччылары сэҥээрээччим суох. В. Протодьяконов
Ол киһини кэлин бандьыыттар бассабыыктыы аҕытаассыйаны тарҕатааччы быһыытынан көрөн, ытан кэбиспиттэр. ГСС
Бибилэтиэкэ учаастактарга уонна пиэрмэлэргэ кинигэ передвижкатын тэрийэр, онно кинигэни тарҕатааччылар бааллар. ПДН ТБКЭ
2. Сыстыганнаах ыарыыны тарҕатар үөн-көйүүр, харамай. ☉ Насекомое, животное, являющееся распространителем какой-л. инфекции, переносчик
Кутуйахтар туляремия курдук сыстыганнаах ыарыыны тарҕатааччы буолуохтарын сөп. Дьиэ к. Сыстыганнаах ыарыылары тарҕатааччылары: кэрбээччилэри, сарсырҕалары, былахылары, кумахылары суох гыныҥ. МКББ
Сыстыганнаах ыарыыттан өлбүт сүөһү сыстыганнаах ыарыыны сүрүн тарҕатааччынан буолар. ССЫа

ыстаҥалас

ыстаҥалас (Якутский → Якутский)

I
ыстаҥалаа диэнтэн холб. туһ. Сылгылар сайын киһини көрө-көрө тэһииргээн өрүтэ ыстаҥалаһар бэйэлэрэ, бастарын да кыайан өрө көтөхпөккө дылы буолаахтыыллар. Далан
От мунньа сырыттахха кыраабыл баһын анныттан баҕалар ыстаҥалаһаллар. С. Маисов
Сайын атахпытын устан туос уурталаан кылыйса, ыстаҥалаһа, куобахтыы оонньуурбут. КНЗ ОО
II
1. даҕ. Өрүтэ көтөр, ыстаҥалаан сыҕарыйар. ☉ Прыгучий, скачущий
Ыстаҥалас аһыҥа Ыллаан аһарбыт сайыны, Хагдарыйтар хонуулар, Хаарыан күннэр ааспыттар. И. Крылов (тылб.)
2. аат суолт., түөлбэ. Былахы. ☉ Блоха
Ыстаҥалас — дьиэ кыылларын (ыт, куоска уо. д. а.) паразита. РВА ДьЫКБ
Ханна бараҕын, Алёнушка? Ыстаҥалас курдук эн Ыстанаахтаан хааллыҥ дии! Н. Некрасов (тылб.)