Якутские буквы:

Якутский → Якутский

былаһын

аат дьөһ. Бириэмэ сыһыанын көрдөрөр, хайааһын ханнык кэм устатыгар буоларын бэлиэтииргэ туттуллар (дэҥҥэ тут-лар). Выражая временные отношения, употребляется при обозначении временного отрезка, периода, в течение которых совершается действие (в течение)
Күн былаһын таһырдьа үлэлээтэххинэ, эн да хараараа инигин. «ХС»
Бу ааспыт сылларга Михаил Иванович киһи быһыытынан атын кэрдиискэ ытынна. Эмискэ буолбатах, сыыйа, түөрт сыл былаһын тохтоло суох өй-санаа күүрээннээх үлэтин түмүгэр. Н. Лугинов

былаһын тухары

дьөһ.
1. Бириэмэ сыһыанын көрдөрөн, хайааһын ханнык эмэ кэм устатыгар тилэри буолбутун бэлиэтииргэ туттуллар. Выражая временные отношения, употребляется при указании на временной отрезок, процесс, в течение которых совершалось действие (в течение, на всем протяжении)
От ыйын былаһын тухары ардаабыта. Н. Абыйчанин
Кини [Чаҕылҕан] литературнай үлэтин былаһын тухары поэтическай эксперименнэринэн дьарыктаммыта. Софр. Данилов
Ол былаһын тухары кини санаатын эргийэр киинэ мэлдьи Туоллума буола турара. Күннүк Уурастыырап
2. Миэстэ сыһыанын көрдөрөр, хайааһын ханнык эмэ предмет бүтүннүүтүгэр тилэри тарҕанарын бэлиэтииргэ туттуллар. Выражая пространственные отношения, употребляется при указании на предмет, на всем протяжении которого распространяется действие (на всем протяжении)
Мантан икки көс кэриҥэ аллара Улахан Хаана диэн Саха сирин өрүстэрин былаһын тухары ханна да суох улахан, сэттэ мэҥэһик суорба таас харгы, боруок баар. Суорун Омоллоон
Куорат былаһын тухары эргэ дьиэлэр, ааспыт-туорбут курдук, кубарыйа-боруоран тураллара. А. Сыромятникова
Өстөөх фронт былаһын тухары бөҕөргөтүнэн барбыта. И. Федосеев
3. Ситим тыл суолтатыгар бириэмэ салаа этиини холбуурга туттуллар. В значении союза присоединяет придаточные предложения времени (на протяжении того..
что; до тех пор, пока). Истэр былаһын тухары үрүҥ эһэ туундараҕа тахсыбыта суох. И. Федосеев
Ол бииргэ сылдьалларын былаһын тухары, сүрүн дьарыктара диэн — ол оҕону сурукка үөрэтии эбитэ үһү диэн буолар. В. Яковлев
Преподавателлэр, оҕолор үлэлииллэрин былаһын тухары, бииргэ сылдьыах, кинилэр олохторун, үлэлэрин уонна сынньалаҥнарын тэрийсиэх кэриҥнээхтэр. «Кыым». Тэҥн. былаһыгар, былаһын

былаһын устатыгар

көр былаһын тухары (дэҥҥэ тут-лар)
Бу иһэн кини [Константин] унньуктаах уһун айан суолун былаһын устатыгар үйэлэрин тухары хаатырга үлэтигэр, эбэтэр өр болдьоххо көскө баран иһэр хаайыылаахтар уһун субурҕа бөлөхтөрүн сититэлээн ааһара. П. Филиппов


Еще переводы:

дойҕохтооһун

дойҕохтооһун (Якутский → Якутский)

дойҕохтоо диэнтэн хай
аата. Серафим Романович сэмэй буолан, мин дойҕохтооһунум былаһын тухары болҕомтолоохтук истибитэ эрэ. «ХС»

просып

просып (Русский → Якутский)

м.* без просыпа *или без просыпу уһуктубакка; он всю ночь спал без просыпу кини түүн былаһын тухары уһуктубакка утуйда.

простреливать

простреливать (Русский → Якутский)

несов. 1. см. прострелить; 2. воен. ытыалаа (ханнык эмэ учаастак былаһын тухары); простреливать позиции противника өстөөх позициятын ытыалаа.

былас

былас (Якутский → Русский)

  1. маховая сажень, размах (мера длины, равная расстоянию между кончиками пальцев разведённых в стороны рук); үс былас көнтөс повод в три маховых сажени; нуучча былаһа русская сажень (2,134 м); 2. в роли союзн. сл. в течение, в продолжение; до тех пор, пока...; за всё время, что...; тыыннааҕым былаһыгар в течение своей жизни; кыс былаһыгар в продолжение зимы; мин айаным былаһын тухары ... за всё время, пока я шёл...; нэһилиэк былаһын тухары на всём протяжении наслега.
дьарҕаалыы

дьарҕаалыы (Якутский → Якутский)

сыһ. Дьарҕаа курдук. Узорчатой полоской (вышивать, виднеться и т. д.)
[Бааһырбыт геолог] Көмнөхтөөх тайҕа хаарын Кыһыл саптыы, дьарҕаалыы, Сыылбытын былаһын тухары субуллан кэлбит хаан суола. Саһарҕа
Былааччыйалары дьарҕаалыы аттаһыллыбыт, бэйэтиттэн хабырыттан тахсыбыт курдук сибэккилээх матырыйаалтан тигэллэр. «Кыым»

иэҕэҥнэс

иэҕэҥнэс (Якутский → Якутский)

иэҕэҥнээ диэнтэн холб. туһ. Иэҕэҥнэһэн, бэрт бытааннык сыҕарыйан истилэр. А. Сыромятникова
Хаамсан иэҕэҥнэһэн истилэр. Н. Павлов
Уһун суол былаһын тухары сүгэһэрдээх эмээхситтэр, оҕонньоттор, оҕолор, дьахталлар илин, арҕаа диэки иэҕэҥнэһэн иһэр буолаллар. П. Филиппов
Аттар дьаалаларынан иэҕэҥнэһэн иһэллэрэ. Ч. Айтматов (тылб.)

тухары

тухары (Якутский → Русский)

  1. послелог, упр. осн. п. на протяжении, в течение; уулусса тухары по всей улице; икки сыл тухары в течение двух лет; сааһын тухары за всю жизнь; дьиэ тухары а) на весь дом; б) полный дом; аан дойду тухары на весь мир; ол тухары за это время; бачча тухары а) за это время; б) до сих пор; устатын (или былаһын ) тухары на (всём) протяжении, в течение; кэпсэтии былаһын тухары на протяжении всего разговора; чаас устатын тухары в течение часа; 2. в роли временного союза до тех пор, пока; күүһүм баарын тухары үлэлиэм я буду работать, пока есть силы.
байытыһыы

байытыһыы (Якутский → Якутский)

байытыс диэнтэн хай
аата. Сайдыылаах социалистическай уопсастыба үйэтигэр бырааттыы литературалар хардарыта сабыдыаллаһыылара, байытыһыылара быдан күүһүрэр. КНЗ СПДьНь
Дьүкээгирдэри, эбээннэри, эбэҥкилэри кытта булкуһуу уруурҕаһыы, култуураны хардарыта байытыһыы саха дойдутун былаһын тухары барбыт прогрессивнай процесс буолар. Багдарыын Сүлбэ
Уһулуччулаах суруйааччы хардарыта сабыдыаллааһын уонна хардарыта байытыһыы билиҥҥи литература уонна искусство сайдыытын боччумнаах сокуона буоларын тоһоҕолоон бэлиэтээбитэ. «ХС»

кирээстээх

кирээстээх (Якутский → Якутский)

даҕ. Киргэ-хоххо сыстыбыт, биһиллибит, ыраас буолбатах. Грязный, испачканный чем-л.
Киһи ас астыыр иһитин кини дөссө кирээстээх атаҕынан тэпсэр. Суорун Омоллоон
Арыылаах-кирээстээх илиитин Аһары тиэтэллик соппута. Күннүк Уурастыырап
Саллааттар кирээстээх көхсүлэрэ бүтүн уулусса былаһын тухары килэҥнээн көстөр. Эрилик Эристиин

мотуоктаа

мотуоктаа (Якутский → Якутский)

туохт. Халааннаан, угуттаан, таһымнаан таҕыс (үксүгэр үрэх, өрүс хаатыттан тахсарын туһунан). Выходить из берегов, разливаться (о реке)
Үчүгэй үрэх мууһа арыллан, мотуоктаан, хаатын таһынан тахсан дьалкыйбахтаан баран, аҕырымнаабыта. Н. Заболоцкай
От ыйын былаһын тухары ардаабыта. Өрүстэр, үрэхт эр аһара мотуоктаабыттара. Н. Лугинов