аат., эмт. Оҕо кулгааҕын аннынааҕы быччархайа иһэн ыалдьар ыарыыта. ☉ Свинка, паротит (заразное заболевание). Сибииҥкэ — сыстыганнаах ыарыы

иэт диэнтэн хай
аата. Массажтаан бүтэргэ ынах хаана быччархайтан синньигэ окситецин диэн кудуххайдык иэтиигэ көмөлөөх гормону тириэрдэ охсор. ЧАВ ҮүҮС

аат. Сүөһүнү ууһатар быччархайдарын ылан кэбиһии, төрүөҕэ суох оҥоруу. ☉ Холощение, кастрация животных. Атыыр борооннору аттааһын саҕаланна
□ Атыыр табалары аттааһыҥҥа араас суол ньымалар бааллар. СДН ТИиВСНь

кыадьай диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Аҕыйах биэрэстэни бараат, аны икки сымсын быччархайа көбөн сордоото, нэһиилэ кыадьаҥнаан хаамар буолла. Болот Боотур
Киһим сөбүлээбэттии кыадьаҥнаан тахсан барда. М. Доҕордуурап

кэһилин диэнтэн хай
аата. Режим кэһиллиитэ. Сиэр-майгы кэһиллиитэ.  Ис секреция быччархайдарын үлэлэрэ кэһиллиититтэн сибээстээх аһара улаатыы …… дьахталлар ортолоругар быдан сэдэхтик көстөр. ДьДьДь

аат. Күөмэй таһынааҕы быччархай иһэн, улаатан тахсар ыарыыта. ☉ Зоб (болезнь)
Кыһын соҕуо буолан, үөһүрэн уонча ынах сүөһү бодоҥурбута. Болот Боотур
Уутугар дьуот кэмчи сиригэр нэһилиэнньэ щитовиднай быччархай ыарыытыгар, соҕуоҕа ылларымтыа буолар. ЛЛА ЧЧОИ
Соҕуо …… сымнаҕас уонна сороҕор таас курдук кытаанах буолуон сөп. АБИ ЭС
ср. казах. сакау ‘мыт’

көр бырта
[Уот Уһутаакы:] Күтүөт оҕобор, күн-айыы киһитигэр, хаана суох хаһаны, быччархайа суох быттаны аҕалан-хайаан аһатаа инибин. П. Ойуунускай
Сыаны сыымайдыыр, хаһаны хайытар, быттаны бысталыыр, кыһыл хаан кырааскалаах, улай хаан оҕунуохтаах быһах буолуохтун. МНН

туохт. Үлтүрүй, алдьан, урусхаллан. ☉ Быть разрушенным, разрушаться. Бэрт элбэх кэрэбит кээһэннэ, кырыыстаах өстөөхтөр тураннар… Эллэй
△ Айгыраа, сатарый, кэбирээ. ☉ Расстраиваться, ослабевать, повреждаться. Ынах үтүрүмнүүр кэмигэр сиринин үүт оҥорор быччархайдара кээһэнэллэр, уолбут кэмигэр чөллөрүгэр түһэллэр. Биэс т.

сайын I диэнтэн дьаһ
туһ. Икки омук култууратын билии оҕону ордук сайыннарар. Далан
Ынах синньин сылаас уунан сотуу улахан суолталаах. Бу ньыма ынах синньин ыраастыыр, үүт быччархайдарын үлэлэрин сайыннарар. ҮБНьТ

аат.
1. Киһи, сүөһү сыҥааҕын уута тохтон сынньылыйара. ☉ Жидкость, выделяемая в полости рта человека и животного и смачивающая пищу при жевании, слюна
Айах иһигэр сыраан тахсан мунньустан уобуллубут аһылыгы илитэр уонна сымнатар. СИиТ
Ону көрөөт, Киэнтээсэп дьабадьыларыттан айаҕын сыраана тохтуохха айылаах ньалҕарыйан таҕыста. «ХС»
2. Балыгы бүрүйэ сылдьар чалахай, балык салыҥа. ☉ Слизь (рыбья). Балык сырааныгар биһилиннэ. Сырааннаах балык.
3. көсп., сэнээн. Күүһэ-уоҕа суох, мөлтөх, көлөөк киһи. ☉ Слабый, немощный, вялый (о человеке)
[Мохсоҕол — Моҕойго] Күөх сыраан, хайа күүскүнэн көстөр халлааҥҥа көрүлүөххүнүй? П. Ойуунускай
[Миша] Тимирдэйгэ холуйдахха сыраан, ол үрдүнэн күүһүмсүйэн, утарылаһан өлөр. Н. Босиков
◊ Сыраан быччархайа — сырааны үөскэтэн таһаарар быччархай. ☉ Слюнная железа
Илдьи ыстыырга аһылык сыраан быччархайдара таһаарбыт убаҕаһынан илитиллэр. ББЕ З
ср. ДТС йар ‘слюна’