туохт. Быыбарынайынан үлэлээ, быыбарынай дуоһунаһыгар олор. ☉ Работать в качестве выборного, занимать должность выборного (см. быыбарынай)
Быыбарынайдаан олорон төһө баттаабыккын билэҕин дуо? Билигин атылыы буоллахпыт, өссө мантан антах биһиги үчүгэй күммүт өрө күндээрэн кэлиэ. Н. Түгүнүүрэп

прил. 1. быыбардаах, быыбарданар; выборная должность быыбардаах дуоһунас; 2. в знач. сущ. м. быыбарынай.

болдьохтоо диэнтэн атын
туһ. Холкуос бырабылыанньата үс сылга болдьохтонон быыбарданар. КБУ
Улуустарга кулуба, быыбарынай, суруксут иккилии сылга болдьохтонон талыллар буолбуттар. БИГ ӨҮөС

бырахтар диэнтэн хай
аата. [Былаасап Быыбарынай:] Бу сэрэбиэй бырахтарыым чааһа маннык: бу биэлэйдэр кыайан-хотон былааһы ылан, кырааһынайы кыайан, бассабыыгы бараан эрэллэр. Н. Түгүнүүрэп

аат., истор. Өрөбөлүүссүйэ иннинэ Саха сиригэр улуус быыбардаммыт баһылыга. ☉ До революции в Якутии улусный голова
[Баһылай:] Бии мааҥыан улууспут кулубатын холдьоҕон таһаарбыт үһүбүт, дьэ айдаан, саат! А. Софронов
Былыр күннээн кыыра сырыттахпына, биирдэ Кыычыкын кулуба ыҥыттаран ылбыта. Күннүк Уурастыырап
◊ Быыбарынай кулуба — быыбарынай диэн курдук
Сабардам онно, саҥа быыбарынай кулубанан талыллан, өрөгөйдөөн сылдьар кэмэ этэ. Болот Боотур
Быыпсай кулуба (кинээс) көр быыпсай. Быыпсай кулуба Былатыан Силэпсиэби көрсө түһэн: «Таҥараны билиммэт, тойоту ытыктаабат, олус ордуос оҕо үөскээбит үһүгүн!» — диэн хомуруйа саҥарбыт. Амма Аччыгыйа
[Михаил:] Миигин быыһаа, кыһылларга тиэрт, ама эн бандьыыттарга, быыпсай кулубаҕа, кулуба, кинээс уолаттарыгар оччо оннук олус күүскэ баайыллан сылдьаҕын дуо? С. Ефремов

көр соролоо
Суохтандьадаҥыттан Суобаһа суох суралаан, Аата суох атаҕастаан, Барҕара байбыта, Томтойо топпута. А. Софронов
[Былаасап Быыбарынай:] Эмээхсин! Дьэ ити аһыан-сиэн баҕарбыт кыра-дьадаҥы аймаҕа, хомуньуус буолан кубулунан биһигини, баай өттүн, суралаан сииллэрэ. Н. Түгүнүүрэп

дьүһ. т. Бытааннык, наскыччы, киэҥ-киэҥник дайбаан (хаамп, эккирээ). ☉ Медленно, плавно, широко размахивая (ходить, танцевать)
Айыы Уруйдаан удаҕан …… айаҥ-дайаҥ эккирээн, ахталыйан кэллим. Эрилик Эристиин
△ Киэбирбиттии киэҥник дьалкыччы (хамнан, дайбаа). ☉ Широко, самоуверенно, независимо (держаться, ходить)
Кинээс, быыбарынай буолан бэйэтин күнүгэр айаҥ-дайаҥ дайбаабыт Ачаарап өрөөбүт өтөн, кэрээбит кэҕэ курдук хам баран олорор. Эрилик Эристиин

даҕ. Үлэһит дьону көлөһүннүүр, баттабыллаах. ☉ Эксплуататорский
Оонньуу киинигэр көлөһүннээһиннээх олох дьаарай бэрэстэбиитэлэ Былааһап Быыбарынай уонна кини кэргэнэ Кэтит Кэтириинэ көстөллөр. Н. Түгүнүүрэп
Көлөһүннээһиннээх уопсастыбаҕа үлэһит дьон кылаас охсуһуутунан көлөһүннээччилэр былаастарын сууллараллар. МАЕ ЛИИПС
Кинилэр көлөһүннээһиннээх тутул батталын эттэринэн-хааннарынан билбит көннөрү үлэһит дьоннор. А. Фадеев (тылб.)

аат., үөхс. Түөкүн, албын киһи. ☉ Мошенник
[Быыбарынай:] Бу икки массыанньыктары сарсын көрүүлэрин көрүөхпүт. Н. Түгүнүүрэп
Миигин массыанньык дьыалатыгар иҥиннэрдилэр. Өлүөнэ көмүһүн хостооччу табаарыстыбаҕа, мин илдьэн туттарбыт эппиттэн, арыыбыттан бассыыбай оҥоһууну булбуттар үһү. Н. Якутскай
«Массыанньык диэтэҕиҥ. Ордук ылбатаҕына иһэ ыалдьар киһи», — д и и т ү с т э с э б и э д и с с э й. В. Ойуурускай

аат., эргэр. Дьиэ-уот малын бөдөҥ уонна сыаналаах өттө (хол., дьиэ тэрилэ, сундуук, уһаат, уурууга сытар таҥас), мал-сал. ☉ Домашняя утварь и наиболее крупные ценные вещи (напр., дорогая одежда, хранимая впрок), имущество
[Ньукулай оҕонньор:] Быыбарынай тойон, дьааһыгы тахсан көрүөҕүҥ эрэ… Баҕар ити ааттаммыт саабаһа суох буолуо, кураанах буолан хаалыа. Н. Түгүнүүрэп